Кіріспе

Ағылшын классикалық ғалымы және сарсын (1751–1824) Ричард Пэйн Найт (11 ақпан 1751 – 23 сәуір 1824), Херефордширдегі Даунтон қамалынан және Лондонның Сохо алаңындағы 5-үйден шыққан, классикалық ғалым, сарсын, археолог. Ол көркемдік сұлулық туралы теорияларымен және ежелгі фалликалық бейнелерге деген қызығушылығымен ең жақсы танымал. Ол Леоминстер (1780–84) және Людлоу (1784–1806) округінің депутаты болды.

Шығу тегі

Ол Херефордширдегі Херефордтан солтүстік-батысқа қарай 5 миль (8 км) жерде орналасқан Вормсли Грайнджте дүниеге келді, ол Вормсли Грайнджтегі Томас Найт (1697–1764) пастордың, Ворстерширдегі Бедлидің дін қызметкерінің ең үлкен ұлы, оның әйелі Урсула Нэш, Динхам, Шропширдегі Фредерик Нэштің (1659–1745) қызы, Даунтон Холлдың иесі, Бринжвуд темір зауытының бай темір өндірушісі болды. Оның кіші інісі – бағбан Томас Эндрю Найт.

Мансап

Ол жеке үйде оқыды. Денсаулығының нашарлығына байланысты, білім алған жылдары аз болды, бірақ мұрагерлік байлығы оған саяхат арқылы білімін толықтыруға мүмкіндік берді. 1767 жылдан бастап бірнеше жыл бойы Италия мен Еуропа құрлығына сапар шекті. Ол ежелгі қола мен монеталарды жинаушы, сондай-ақ ежелгі мүсіндер, монеталар және басқа да артефакттар туралы көптеген кітаптар мен мақалалардың авторы болды. Дилетанттар қоғамының мүшесі ретінде Найт талғамның сарапшысы саналды. Ол Гомердің басылымын зерттеуге көп еңбек сіңірді. Оның жерленген орны осы жерде сақталған, қазір ол II санаттағы қорғалатын ескерткіш. Оның мұрагері – ботаник ағасы Томас Эндрю Найт болды, ал оның қызы – бағбан Шарлотта Найт (шамамен 1801-1843) ақырында Даунтон қамалын мұраға алды, ол күйеуі, сэр Уильям Эдвард Роуз Боттон, 2-ші және 10-шы баронет (1788-1856), парламент депутатының ұрпақтарына өтті. Ол барлық монеталары мен медальдарын Британ мұражайына сыйлады, бірақ оның қайтысынан кейін бір жыл ішінде оның атасының тікелей еркек ұрпағы, сол кезде тірі болса, мұрагерлік сенімгер болып тағайындалуы керек еді, "басқа отбасылық сенімгерлердің барлық құқықтарымен, оның келесі ұрпағына, тікелей еркек желісі бойынша, бар болғанша мәңгілікке жалғасады; егер олар жоқ болса, әйел желісі бойынша келесіге". Скульптурада – оған тән, түссіз форма – санада пішін туралы идея тудырады, оны біз, мысалы, "пропорция" сияқты түсінуіміз керек. Әдеби өнер, мүсіншілік сияқты, ойлар мен эмоциялармен айналысады, бірақ одан да күрделі түрде. Сондықтан Найттың осы өнерлер туралы баяндамасы "идеялардың қарым-қатынасы" тақырыбына жатады. Мұнда Найт заманауи сезімталдық культінің әсерін көрсетеді, бұл өнерлер біздің жанашырлығымызды оятып, соның арқасында мораль мен эстетикадағы "ережелер мен жүйелердің" жеткіліксіздігін көрсетеді. Олар 'адамдарды сезім мен байқау арқылы емес, ереже бойынша жұмыс істеуге' үйретеді. Ережеге негізделген дұрыс емес білім жамандыққа жол бермейді, өйткені ол ойланбай, сезінбей жасалады. Сондықтан, "трагедия таза және қатаң моральдың мысалдарын көрсетуі мүмкін емес, әйтпесе ол жалықтырып, қызықты болмайды". Найттың "күштер" туралы талқылауы классикалық және соңғы сезімдер теорияларымен байланысты. Оның өркениет туралы пікірі Берктің қорқыныш пен әлсіздік сезімдеріне баса назар аударғандығына қарсы бағытталған. Найт Лонгиннің өркениет туралы түпнұсқалық пікірін қорғайды, оны ол "үлкен және билікке ие күштің қарқынды күш-жігері" деп қорытындылайды. Ол тағы да әлеуметтік және эстетикалық ойлауды біріктіреді, егер тиран, Нерон сияқты, тек қана еріксіз қалауымен қорқыныш тудырса, онда оның күші өркениетті болмайды деп мәлімдейді. Алайда, егер оның төрелігі, Наполеон сияқты, үлкен жеке қабілеттерін қолданудан туындаса, ол өркениетті болуы мүмкін. Нероннан қорқуға болады, бірақ оны жек көруге де болады. Наполеонды жек көруге болады, бірақ ол үнемі қорқыныш тудырады. Өнерде ақыл-ойы өзінің күшін пайдалануды сезінгендей немесе басқалардың күшін пайдалануды сезінгендей өркениетті сезінеді. Қорқыныш ешқашан өркениетті тудырмайды. Найттың сезім мен эмоцияның рөлін ерекше атап өтуі кейінгі романтикалық және викториялық эстетикалық ойлаудың құраушысы болды, сондай-ақ моральдық сезім мен сезімдік ләззат арасындағы қарым-қатынаспен күресті. Кейбір замандастары оның ой-пікірінің негізін эстетикалық либертинизм немесе физикалық сезімге берілгендік деп айыптаса да, олар Джон Раскиннің Тернердің романтикалық эстетикасын теориялық тұрғыдан қарастыру және саяси және көркемдік құндылықтарды біріктіру әрекеттеріне әсер етті.