Кіріспе

Kawainui Marsh немесе Kawainui Fishpond – Гавайи аралының Kailua қаласындағы ылғалды жер және бұрынғы балық шаруашылығы тоғаны. Бұл Гавайидегі сақталған ең үлкен ылғалды жер және ең үлкен ежелгі тұщы су балық тоғаны, сондай-ақ Рамсар конвенциясымен бекітілген ылғалды жер.

Тарихқа дейінгі кезең және полинезиялықтардың келуі

Геологиялық дәлелдер, мысалы, коралл бар өзектің сынамалары, Кавайнауидің ежелгі заманда кең, сайып келгенде терең емес шығанақ болғанын көрсетеді. Оның су мөлшері шамамен б.з.д. 1500 жылы ең жоғары деңгейге жетті, сол кезде шығанақ пен Тынық мұхит арасында тосқауыл риф пайда болды, бірақ олардың арасын толық бөліп тастамады. Толқындардың әсерінен болған эрозияны, Нэ Похаку о Хаувахине жанындағы қазіргі батпақтың шеттеріндегі кейбір аймақтарда көруге болады. Шамамен 500 жылға қарай теңіз деңгейі төмендеп, қазіргі деңгейге жуықтады, соның салдарынан тосқауыл рифтің көп бөлігі судан көтерілді. Риф шығанақ пен мұхит арасындағы су ағынын тосқауылдап, шығанақтың тереңдігі азайды және су тұздылығы төмендеді. Кавайнауи тиімді түрде лагунаға айналды, ол табиғи арналар арқылы жақын орналасқан Каэлепулу тоғанымен байланысты болды. Полинезиялықтар осы шамада аймаққа келді, су бұлақтарына жақын лагунаның жиектеріне қоныстанған болуы мүмкін. Бұрын орманды болған айналасы бірнеше ғасыр бойы егіс шаруашылығы үшін тазартылды. Кавайнауи Гавай аралдарында Гавайи тұрғындарына айналатын полинезиялық теңізшілер тобының қоныстанған алғашқы аймақтарының бірі болды.

Еуропалық байланысқа дейін

1750 жылға қарай Кавайнуиді жергілікті гавайлықтар азық-түлік үшін қолданылатын балық шаруашылығына айналдырған. Көбінесе мулет, ауа және оʻопу балықтары кездесетін. Балық шаруашылығының шетіндегі суарылатын лои кало, сондай-ақ жақын жердегі құрғақ жердегі кало, банан, қант қамысы және тәтті картоп қосымша тағам көзі болып табылды. Балық шаруашылығының төңірегінде кем дегенде үш маңызды ғибадатхана, оның ішінде Улупо салынған. Кейбір мәліметтер гавайлықтар Кавайнуи мен Каэлепулуды байланыстыратын каналды да жақсартқанын көрсетеді.

Еуропалық байланыстан кейін

1778 жылы Джеймс Кук Гавайиге келді, бұл гавайлықтар мен еуропалықтар арасындағы алғашқы байланысты белгіледі. Еуропалықтармен келген аурулар, оның ішінде қызылша, шешек және тұмау, гавайлықтардың бұрын кездеспеген және иммунитеті жоқ аурулары болды; нәтижесінде гавайлықтардың жалпы саны 50 жыл ішінде шамамен 300 000-нан 50 000-ға дейін азайды. Бұл балық шаруашылығы тоғандарын, мысалы, күтіп ұстау сияқты ірі жұмыстарды мүмкін емес етті, соның салдарынан Кавайнуи балық тоғаны мен оны қоршаған ауыл шаруашылығы жерлері пайдаланылмай, өсіп кетті. 1848 жылы Ұлы Махеле және Гонолулудың экономикалық маңызының артуы гавайлықтардың көп бөлігін Кавайнуи және оның төңірегіндегі аймақтан ығыстырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кавайнуиді АҚШ Қарулы күштері оқу алаңы ретінде пайдаланды, оны Канеохе ранчосынан жалға алды. 1950 жылдары Гонолулу құрылыс және дренаж компаниясы батпақтың бір жағында тас ұнтақтағыш станциясын іске қосты. Кейін Гонолулу қаласы мен округі бұл аумақты жалға алып, 1962 жылға дейін қоқыс өртетін орын ретінде пайдаланды. 1956 жылы Канеохе ранчосы Кавайнуиден суды соққымен шығарды, нәтижесінде су деңгейі шамамен төрт футқа төмендеді, бұл жерді мал жаюға қолайлы етеді, алайда 1965 жылы тоқтатылған жерді қайта жарату процесінің бір бөлігі болды. Гавайи штатының Географиялық атаулар жөніндегі кеңесі 1982 жылы Кавайнуиді ресми түрде батпақ деп жариялады. 1900 жылдардың басында ол қате түрде батпақ деп сипатталған.

2000-шы жылдары

2005 жылдың ақпан айында Кавайнюи 1460 нөмірімен Рамсар ылғалды жері деп жарияланды. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі оны "негізгі мекен ету ортасы" деп атады. Сондай-ақ, оны көшпенді құстар да пайдаланады. Гавайи штаты Кавайнюи батпағының көп бөлігін мемлекеттік жабайы табиғат резерваты деп белгіледі.

Гавай мәдениетінде

Гавайи аңыздарында Кавайнюиде болған "лепо ʻай ʻиа", яғни "жеуге болатын саз" туралы айтылады. Дәстүрлі әңгіме бойынша, Каулуакалана бұл сазды алыс елден әкеліп, Кавайнюи балық шаруашылығына салды және 1795 жылы Оахуға жасаған жорығы кезінде Камехамеха I-нің қызметшілері мен жауынгерлері оны жеген. Сондай-ақ, Кавайнюиде Хауахине атты моо түріндегі қорғаушы рух бар деп сендірілген, ол халыққа жеткілікті тамақ болуын қамтамасыз еткен, бірақ аймақтағы халық алиʻилердің зорлығына ұшыраса, балықты тоғаннан алып тастаған. Судың ластануы мен шөптесін өсімдіктердің артық өсуі Хауахинеге жасалған құрметсіздік деп есептелген, осы себепті гавайиліктер балық шаруашылығын таза ұстауға тырысқан.