Кіріспе

1619 жылғы Кейінгі Жин-Мин шайқастары

Сару шайқасы – 1619 жылы Кейінгі Жин мемлекеті (Цин әулетінің алдағысы) мен Мин әулеті және олардың Жосон одақтастары арасындағы шайқастар сериясы. Бұл шайқас Кейінгі Жиннің ат әскерін кеңінен пайдаланып, қол сауыттарымен, зеңбіректермен және мұқтарлы мылтықтармен қаруланған Мин және Жосон әскерлерін жеңгенімен ерекшеленеді.

Өмірбаян

Ұрыстан бұрын Нұрхачи Юрчен халқын біріктірді, Йехелерді есептемегенде, және Юрчен тайпаларының ісіне араласып, жақпарушылық танытқаны үшін Минге қарсы жаулық қарым-қатынас көрсетті. 1618 жылы ол Минге қатысты жеті арыз-шағымын (nadan amba koro 七大恨) жариялап, содан кейін Минге соғыс жариялады. Ол Фушунь, Цинхе (清河) және басқа қалаларды басып алды, бірақ кейін шегінді. Фушунь шайқасында Мин вице-генералы Чжан Чэньиннің (張承蔭) қазасы Мин сарайын дүрліктірді. 1619 жылы ол Минді ашуға тырысып, Йехе (葉赫) тайпасына шабуыл жасады. Мин Ян Хао басқарылған әскери комиссарлық экспедициялық күштерді жіберіп, Кейінгі Цзинь астанасы Хету Аланына төрт бағыттан қоршау салды.

Батыс бағыты

Ду Сонгтың әскерлері екінші айдың 29-ы күні түнде Шэньяннан батысқа қарай, шам жағып жолға шықты. Оған үшінші айдың 2-сі күні Ягу қақпасына жетіп, орналасу бұйырылған еді, сондықтан ол келесі күні 100 ли (里) қашықтықтағы Фушунға келді де, қорғаны жоқ қаланы жаулап алды. Ду әскері қарға байланысты кешігіп, Фушунда біраз уақыт тұрды, бірақ Ду асығыс болды және қолайсыз жағдайларға қарамастан, 10 күннен кейін әскерімен жолға шықты. Хан өзеніне жеткенде, джиндер өзеннің қарсы бетінде қорғаныс құрған еді. Ду Сонгқа түнеуді ұсынды, бірақ ол бас тартты және 10 мың сарбазымен бірге өзеннен өтіп, джин қорғанысына шабуыл жасады, ал 20 мың сарбазын артиллерия және жүкті күзету үшін қарсы жағында қалдырды. Бір дерек көзі сол түні оның мас күйде болғанын және осының ойлау қабілетін бұзғанын айтады. Ол өзеннен өтер алдында қару-жарақ киюді сұрады, бірақ ол көп жылдан бері әскерде болғандықтан, қару-жарақтың ауырлығын білмейтінін, себебі оны ешқашан кимегенін айтты және өзеннен өтті. Оның әскері өзеннің ортасына жеткенде, Нұрхачи оның дайындаған бөгеттерін бұзуға бұйырды, ал Дудың әскері ағысқа қарсы күресіп, жабдықтарын тастап қашуға мәжбүр болды. Артиллерия мен жүкті басқарушы командир Дудың ізінен өтуге тиіс еді, бірақ өзеннің күшті ағынына байланысты бас тартты. Сол түні Ду Сонг әскерін екі лагерьге бөлді: бірін Сарху тау асуында, екіншісін Цзилин жартасында орналастырды. Нұрхачи ұлдары Хонг Тайджи мен Дайшанды әрқайсысына бір ту беріп, Дзилин жартасында Ду Сонгты ұстап тұруға жіберді, ал өзі алты тумен Сарху лагеріне шабуыл жасады. Сарху лагері джиндердің алғашқы шабуылына тойтарыс берді, бірақ жауды қуғанда тықсырылып, өзенге қарай кері шегінді. Мин мылтықшылары қатарын жаңадан құрып, атуға тырысты, бірақ джин атты әскері оларды қанаттан орап, қатарын бұзып, рухын жоқтың қалыпына келтірді. Нұрхачи барлық күшін Ду лагеріне шоғырландырып, оны қоршауға алды. Дудың әскері толыққанды қоршауға түсті, ал олардың мылтықтары олардың орналасқан жерін жауларға анық көрсетті. Ду және тағы екі генерал, Ван Сюань мен Чжао Менглин, өзенге жақын биік жерді басып алуға тырысқанда шайқаста қаза тапты. Ду Сонг Нұрхачидің он үшінші ұлы Лаймбудің атқан жебесінен қаза тапты. Джиндер Мин әскерінің шашыраған қалдықтарын 20 лиге дейін қуды да, қайтадан қатарға жинады. Содан кейін олар Сианцзяньда Ма Линнің әскерімен кездесуге бет бұрды.

Солтүстік бағыт

Батыс жолының құлдырауы туралы хабар алғаннан кейін Ма Лин одан да сақтанды. Ол күштерін екіге бөліп, Ду Сонг әскерінің қалдықтарымен, көбінесе жабдықтау бөлімдерімен бірге, зеңбіректер мен окоптармен қорғалған Сянцзяян (Сиянгиянь) жерінде үш бекінілген лагерь құрды. Нұрхаши өз күштерін Ма Линнің лагеріне шоғырландырды. Алдымен ол барлау үшін атты әскерлер жасағын жіберді. Содан кейін мыңдай жаяу әскерге от ашуға бұйрық берді, ал Нұрхаши өзінің туларын алып, Мин лагерін қоршап, күтпеген шабуыл жасады. Нұрхашидің тулары соншалықты жылдам болғандықтан, Маның артиллериясы Джинь шабуылына ұшырамай тұрып, бір рет ғана оқ атты. Мин әскерлері үрейленді және Джинь атты әскері тарапынан қырылды. Артқы қадамдағы әскерлер Пан Зонгян мен оның Ихе (Жүршен) одақтастарымен қайта жиналуға тырысты, бірақ бұл бекер болды және әскердің рухы құлдырады. Ма Лин әскерінің жартысы қаза тапқан немесе тұтқынға алынғаннан кейін қашып құтылды. Қалған екі лагерь де бірінен соң бірі тез құлдырады.

Шығыс жолы

Янг Хао кері шегінуге және қайта топтасуға бұйрық берді, бірақ Лю Тинг бұл хабарды ешқашан алмады. Нұрхачи мен Дайшан 4 мың әскермен Хету Алаға оралды. Цзинь Ли Рубайдың күштері тау жолдарымен өтетіндіктен, келесі шабуылды Лю Тингке жасауға шешім қабылдады. Ду Сонг пен Ма Линнен өзгеше, Лю Цзиньнің алдын ала барлаушыларын жеңуде біршама сәттілікке қол жеткізді, нәтижесінде үш бекініс басып алынды, екі Цзинь генералы қаза тапты, ал Цзинь жағынан 3000 сарбаз қаза болды. Кету алдында Нұрхачи өз әскерлеріне Мин әскерлері кейпінде киініп, Лю Тингтің қатарына араласуға бұйрық берді. Оның тыңшылары Ду Сонгтың елшілері болып көрініп, Лю Тингке Ду Сонгтың Хету Алаға жылдам жақындап келе жатқанын және одан жылдамдықпен ілгерілеуді сұраған жалған хатты жеткізді. Лю алданды, әскердің қарқынын арттырды, бұл олардың терең шатқалға қарай жылжуына және қатарларын жинамай қалуына себеп болды. Лю Тинг Хету Аладан 60 ли қашықтықтағы Абудали (阿布達里) өткелінде тосқауылға түсті, өйткені оның әскері шатқалды кесіп өту үшін созылып кеткен еді. Оның күштері Дайшанның шабуылына тап болды және бірінші шабуылға тойтарыс берді, бірақ Хонг Тайджи жасаған екінші шабуылда талқандалды, оның туы астында шамамен 3000 Чжэцзян және 7000-нан астам Хмонг сарбазы қаза тапты. Лю Тинг бірнеше Цзинь сарбазын өлтіргеннен кейін шайқаста қаза болды. 10 000 мушкетер мен 3000 садақшыдан тұратын Жосеон әскеріне қатты жел кедергі келтірді. Жосеон садақшылары жебелерін ұштарысыз атып, соғысқа түсуге ниеттенбеді, себебі олар Кейінгі Цзинь мен Мин арасында бейтараптық саясатты сақтауды қалаған. Дегенмен, мушкетерлер өте жақсы өнер көрсетті және одақтастары жеңілгенше шайқасты. Олардың қайраткерлігі болашақ Цин императоры Хонг Тайджимен жоғары бағаланды. Жосеон жасағының командирі Кан Хонг Рип қалған әскерлерімен бірге берілді.

Оңтүстік бағыты

Ли Рубайға шегіну туралы бұйрық келді және ол әскерін Мин шекарасы арқылы аз шығынмен шығарды, кішігірім Цзинь атты әскерінің шабуылдарында бірнеше жүз ғана сарбаз қаза тапты. Мин шенеуніктері Ли Рубайдың Нурхачимен жеке қарым-қатынасының (екісі де Ли Рубайдың әкесі Ли Чэнлянмен байланыста болған) оны нысанаға алмауына себеп болғанын және кейін осы айып бойынша сотқа тартатынын мәлімдеді. Сотқа дейін ол өз-өзіне қол жұмсады.

Салдары

Янг Хао "Бейне киім" күзетшілерімен тұтқынға алынып, 10 жыл түрмеде отырды, содан кейін Чжу Юцзянь оны өлімге кесті. Ли Рубай Нурхачимен жеке байланысы болғандықтан айыпталып, сотқа дейін өз-өзіне қол жұмсады. Ма Лин Кайюаньға шегінді, бірақ бірнеше айдан кейін қаланы басып алған Кейінгі Цзинь әскері оны тұтқынға алып, өлтірді. Хэту-Алаға оралғаннан кейін Нурхачи өзінің адал қызметшілерімен той жасады. Одан кейін ол Жосеон патшасына елші жіберіп, олардың Минге көмектескенін сұрады және оларға деген наразылығын білдірді. Нурхачиді ашуға бармау үшін Жосеон оның жеңісімен құттықтаған хатты қайтарды, бірақ Кейінгі Цзиньмен ресми қарым-қатынаста бейтараптығын сақтап, оның билігін мойындамады. Жосеон экспедициялық корпусының 13 000 салдатының үштен екісі қаза тапты, бірақ тұтқынға түскендер босатылып, өз отанына қайтуға рұқсат алды. Бірақ Ганг Хонг Рип жучжэнь тілін жақсы білгендігі үшін қалды. Кейін Ганг өзінің туған Жосеон мемлекетінде болған төңкеріс кезінде отбасының қаза тапқанына сендірілді. Жосеон сарайынан кек алу үшін ол Цзиньді Жосеонға шабуыл жасауға ынталандырды, нәтижесінде 1627 жылы Кореяға алғашқы маньчжур шапқыншылығы болды. Ол тек бейбіт келіссөздер кезінде ғана өтірікке ұшырағанын білді. Жосеон мушкетерлерінің маньчжур атты әскеріне жеңілуі Кореядағы әскери тактиканы қайта қарауға себеп болды. Алдыңғы онжылдықтарда Имджин соғысы отты қарудың басымдығын көрсеткені саналды және Жосеон оған сәйкес әскерін бейімдеді. Соғыстың екі тарапында да мушкетерлерді қолдауға қабілетті тиімді соққылы атты әскер болған жоқ. Сархудағы жеңілістен кейін Жосеон әскері өз доктринасын қайта қарастырып, мушкетерлерді қолдау үшін сүңгі жинақтарын қосты. Жаңа корей әскері 1627 және 1636-1637 жылдары маньчжурларға қарсы сынақтан өтті. Екі рет те жеңіліске ұшырады, бірақ олардың көрсеткен өнері маньчжурларға күшті әсер етті. Жаңадан құрылған Цин әулетінің бірінші императоры кейін былай деп жазды: "Кореялықтар атқа мінуге қабілетсіз, бірақ әскери өнердің қағидаларын бұзбайды. Олар жаяу әскермен күресте шебер".