Кіріспе

Суррейдегі қала, Англия

Вейбридж ( /ˈweɪbrɪdʒ/) – Англияның Суррей округіндегі Елмбридж ауданындағы қала, Лондон орталығының оңтүстік-батысында шамамен 30 шақырым қашықтықта орналасқан. Елді мекен 7 ғасырда Ваигебрюгге және Вейбрюгге деп тіркелген, ал атауы қала орталығының солтүстігінде Темза өзеніне құятын Вей өзеніндегі өтпелі нүктеден шыққан. Адамның ең ерте кездегі қызметінің іздері қола дәуіріне дейін жетеді. Англо-саксон және орта ғасырлық кезеңдерде Вейбридж Чертси аббаттығының меншігінде болды. 2011 жылы қаланың халқы 15 449 адамды құрады. 1530 жылдары Генрих VIII қала орталығының солтүстігінде Оатлендс сарайын салдырды, оны төртінші әйелі, Клевстік Аннаның резиденциясы етіп жасауды жоспарлады. Ол 1540 жылдың шілдесінде Кэтрин Говардқа осы сарайда үйленді және сарай Азамат соғысына дейін патшалық резиденция болып қалды. Ғимараттар 1650 жылдардың басында бұзылып, сол ғасырдың соңында Вейбридждің шығысында Оатлендс Хаус атты жаңа сарай салынды. 18 ғасырда ханзада Фредерик, Йорк және Олбани герцогы бұл сарайдың иесі болды. Қала 19 ғасырдың басында Оатлендс Хаус иелігінің бөлінуіне, Вейбридж Хидтің қоршауына және 1838 жылы теміржол станциясының ашылуына байланысты орта ғасырлық шекарасынан тысқары қарай кеңейе бастады. Әзірлеуші В. Г. Таррант 20 ғасырдың бірінші жартысында Сент-Джордж төбесінде тұрғын үйлер салуға жауапты болды. Әлемдегі алғашқы мақсатты жарыс трассасы 1907 жылы Бруклендсте салынды. Трасса 1926 жылы бірінші Британ Гран-присіне қабылдады және Малкольм Кэмпбелл өзінің соңғы жылдамдық рекордтық машинасы, Кэмпбелл Райлтон Блю Бёрдті әзірлеу үшін пайдаланды. 20 ғасыр бойы Бруклендс аэроғарыш өнеркәсібі үшін маңызды орын болды, онда Сопвиф Кэмел, Веллингтон бомбалаушысы және Ураган истребителі сияқты ұшақтар жасалып, сынақтан өтті. Vickers компаниясы 1915 жылы трассада фабрика салды және ұшақ құрастыру 1988 жылға дейін жалғасты.

Топонимика

Вейбридждегі елді мекеннің алғашқы жазба деректері 7 ғасырға дейін жетеді, сол кезде оның атауы Ваигебрюгге және Вейбрюгге деп тіркелген. Ол 1086 жылғы «Domesday Book» кітабында Webrige және Webruge түрінде, ал кейінгі сақталған құжаттарда Waibrigge және Wabrigge (12 ғасыр) және Wybrugge және Weybrugge (13 ғасыр) деп кездеседі. Атаудың мағынасы қарапайым – «Уэй өзені арқылы салынған көпір».

Орналасуы мен топографиясы

Вейбридж Суррейдің солтүстік-батысында, Лондон орталығынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Қала орталығы Уэй және Темза өзендерінің қосылған жеріне жақын, бірақ елді мекенге оңтүстікке қарай Сент-Джордж төбесі мен Бруклендс кіреді. Вейбридж орталығынан солтүстікке қарай Темзаға қарай беткейлік геология негізінен өзендік шағылдардан тұрады. Сент-Джордж төбесіндегі Багшот құмдарының үстінде Браклшем сазы жатыр, сондай-ақ, құрамында 33-48% темір(III) оксиді бар темір тасы да кездеседі, оған қоса Вей өзенінің бұрынғы арнасымен келген деп саналатын шағыл шашақтары бар.

Ерте тарих

Вейбриджте адам қонысының ең алғашқы дәлелі қола дәуірінен басталады. 1912 жылы Вей көпіріне жақын Вей өзенінен бірнеше қару, соның ішінде саңылаулы балта бастары, рапира және пальштаве табылды. Осы аймақта 19 және 20 ғасырдың басында осы кезеңге жататын кем дегенде елу күлді урналар табылған. 1907 жылы Бруклендс жарыс жобасының құрылысы кезінде мыс қорытпасынан жасалған қазан табылды. Ол Солтүстік Италияда қола дәуірінің соңында немесе темір дәуірінің басында жасалған деп есептеледі, ал осыған ұқсас ыдыстар Австрия, Бельгия және Германияда да табылған. Темір дәуірінде Сент-Джордж төбесінде бекініс болған. Ол шамамен 1,5 км² жерді алып жатқан және қамал мен ормен қоршалған. Бекіністің көптеген іздері 20 ғасырдың бірінші жартысында үй салу арқылы жойылған. Вейбриджде маңызды римдіктер болды деп есептелмейді, бірақ 1907 жылы Бруклендсте 3-ші ғасырдың соңы мен 4-ші ғасырдың басына жататын 68 қола монета табылды. Диоклетиан (284–305 жж.), Максимиан (286–305 жж.), Констанций I (305–306 жж.) және Галерий (305–311 жж.) тұсындағы нуммилерді қамтитын қазынаның көп бөлігі Британ мұражайына тапсырылды.

Басқару

Вейбриджке қатысты Domesday Book-та үш жеке жазба бар. Бірінші жерді Байо епископы Одо басқарушы ретінде алған, ал Троулиден Герфрид – кіші басқарушы ретінде. Оған жылына 5 фунт стерлинг құнына бес шошқаға арналған жайылым және ормандық жер кірді. Қалған екі жазба Чертси аббаттығына тиесілі жерлерді көрсетеді, олардың жалпы ауданы 16 акр шалғын, төрт шошқаға арналған жер және 1½ арақ командасына арналған егістік жерді құрады. Ешбір жазбада бұл елді мекенде шіркеу немесе диірменнің бар екендігі туралы мәлімет жоқ. Келесі ғасырларда Вейбридж туралы сирек кездесетін жазбалар ғана сақталған. 1176 жылы Папа Александр III-нің бұйрығында шіркеу туралы айтылған, ал кейінірек Чертси аббаттығы 1200 жылы Ньюарк аббаттығына адвокаттықты сатқандығы көрсетілген құжат табылды. 1262 жылы аббаттық діни қызметкерлерді тағайындауға, шіркеу мүлкін иеленуге және жергілікті тұрғындардан ондық жинауға лицензия алды. 1284 жылы ауыл Джеффри де Люси Чертси аббаттығының кіші басқарушысы ретінде басқарды. Монастырлар таратылғаннан кейін Вейбридж үш жыл бойы Реде отбасының қолында болды, содан кейін 1537 жылы патшаның иелігіне өтті. Сол жылдың маусым айында Генрих VIII қала орталығының солтүстігінде орналасқан орта ғасырдың соңғы кезеңіне жататын ескі сарайды кеңейте отырып, Оатлендс сарайының құрылысын бастады. Негізді салуға пайдаланылған тастардың бір бөлігі Чертси аббаттығының қиратылған жерінен алынған. Генрих сарайды төртінші әйелі, Клевтік Аннаның резиденциясы етіп алуды жоспарлаған, бірақ неке алты айдан кейін жойылды. Генрихтің қайтысынан кейін сарай Комонвелтке дейін патшаның иелігінде болды, содан кейін оның заттары сатылып, ғимараттар қиратылды. Қазірге дейін 1545 жылға дейін салынған қабырғаның бір бөлігі мен қақпасы ғана сақталған. Вейбридж билігі кедейлерге көмек көрсету және жергілікті жолдарды күтіп ұстауды қадағалады. 1840 жылдары кедейлерге көмек көрсету жауапкершілігі Чертси кедейлерді қорғау кеңесіне берілді. Жергілікті су бұру және автомобиль жолдары 1860 жылдары құрылды, ал 1870 жылдары жаңа зираттар үшін жер сатып алу үшін жерлеу кеңесі құрылды. 1888 жылғы жергілікті басқару туралы заң көптеген әкімшілік міндеттерді жаңадан құрылған Суррей округі кеңесіне тапсырды, содан кейін 1894 жылғы заңмен Вейбридж қалалық округтік кеңесі (UDC) құрылды. Бастапқыда кеңес Ұлттық мектепте жиналатын, бірақ 1908 жылы Хай-стрит пен Бейкер-стриттің қиылысында орналасқан Абердин-хаусына көшті. 1929 жылғы жергілікті басқару туралы заңның нәтижесінде 1932 жылы Вейбридж және Уолтонның UDC біріктірілді. 1951 жылы Вейбридж азаматтық приходында 8083 адам тұрды. 1 сәуір 1974 жылы приход таратылды. Біріккен кеңес 1974 жылы Эшер UDC-мен біріктіріліп, Эльмбридж қалалық кеңесін құрды. Көпірдің құрылысы 1808 жылы 13 ағаш аркадан қайта салынды. Қазіргі көпір 1865 жылы салынды және кірпіш, темір және тастан тұрғызылды. Бірінші көпірден төменгі ағыстағы екінші көпір 1945 жылы аяқталды және қазір A317 тас жолын алып жүреді. 1537 жылы Оатлендс сарайының құрылысына қажетті материалдар өзен арқылы Вейбриджге жеткізілді. Темза құлдырауы 1930 жылдары бетоннан қайта салынды, бірақ Вейдегі барлық құлдырамалар сияқты, ол бастапқыда топырақпен бекітілген. Жоғары Темзадағы ең алғашқы құлыптар 17 ғасырда, Оксфорд Буркот комиссиясы құрылғаннан кейін салынды. Алайда, өзеннің Вейбридж арқылы өтетін бөлігін жақсартуға тырысу келесі ғасырға дейін басталмады. 1789 жылы Санбериде флеш-бұға орнатылды, бірақ оны 1812 жылы фунт-бұғамен ауыстырды. Шеппертон құлдырауы келесі жылы ашылды. Құлыптардың салынуы өзен ағысын реттеді және оның тереңдігін арттырды, кеме қатынасын жеңілдетті және диірмендерді қуаттандыру үшін жеткілікті су көзін қамтамасыз етті. 1935 жылы Десбороу кесілген кезде Вейбридж арқылы Темза өзені одан әрі жақсартылды. 30 метрлік кеме жүретін арна 5 шақырымдық бұранданы айналып өтеді және негізінен өзеннің су тасқынын көбейту үшін жасалған. Кесілгеннің құрылысы Десборо аралын құрды, оның барлығы Вейбридж шегінде орналасқан. Бастапқыда станцияда екі платформа болды және ол Сент-Джордж төбесі мен Вейбридж Heath арасындағы терең кесуде орналасқан. Лондонға саяхатқа шамамен бір сағат кететін, ал 1841 жылы пошта пойзы күн сайын тоқтаған. 1848 жылы станциядан батысқа қарай жол қиылысы құрылды. 1885 және 1902 жылдары станция арқылы өтетін негізгі желіге қосымша жолдар қосылды. Станция арқылы өтетін желілер 1907 жылы электрлендірілді, бірақ бу локомотивтері 1967 жылға дейін Вейбридж арқылы ұзақ қашықтыққа жедел қызметтер көрсетуді жалғастырды. 1987 жылдың қаңтар айында өрт сөндіру шаралары салдарынан 1904 жылғы станция ғимараты қирады. 1912 жылы Вейбриджде қолмен басқарылатын телефон станциясы ашылды, ол 1954 жылы Хит-роудтағы автоматтандырылған станциямен ауыстырылды, ол 2500 желіге жететін қуаты бар еді.

Тұрғын үй құрылысы

Уэйбридж 18 ғасырдың басында шағын ауыл болғанмен, тұрғындарының көп бөлігі аристократия өкілдері болды. 1724 жылы пастор бұл жердің «әдемі зейнет орыны» ретінде дами бастағанын айтты және аймақта 18 жоғары топтық отбасы тіркелгенін жазды. Елді мекенде екі негізгі иелік болды: Портмор паркі, орталықтың солтүстік-батысында, Колйер отбасының, Портмор графының резиденциясы болды; ал Оатлендс паркі, шығыста, Оатлендс сарайына қарасты бұрынғы бұғы бағында салынды және 1790 жылы Йорк және Олбани герцогы, Фредерик принц сатып алды. 18 ғасырдың соңында Уэйбридж өзінің ортағасырлық шеңберінен тысқары қарай кеңейе бастады. 1800 жылы ауыл орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан жалпы пайдаланымдағы жер, Вейбридж Хит, қоршалды. Жерді иелену туралы заң Йорк герцогіне Сент-Джорджс-Хиллдің көп бөлігін сатып алып, оны Оатлендс иелігіне қосуға мүмкіндік берді. Төрт жылдан кейін Хэнгер Хилл, Хит арқылы өтетін жолдардың бірі, салынды және оның бойындағы жер учаскелері үй салу үшін сатылды. Йорк герцогы 1824 жылы Оатлендс паркін сатты, бірақ жаңа иесі, Эдвард Хьюз Болл Хьюз, үш жылдан кейін оны Эльсмирдің 1-ші графы Фрэнсис Эгертонға жалға беруге мәжбүр болды. Оатлендс иелігінің қалған бөлігі 1828 және 1846 жылдар аралығында бөліп сатылды. Жер босатылғаннан кейін үй салу жұмыстары дерлік бірден басталды, сондай-ақ 1838 жылы Вейбридж теміржол станциясының ашылуы да ынталандырды. Оатлендс ауылындағы үйлердің көпшілігі 1859 жылы аяқталды. Оатлендс Парк Хаусы 1909 жылы құрылысшы В.Г. Таррантқа сатылды. Бұл иелік, шамамен Бас көше мен Уэй өзені арасындағы аумақты қамтиды, 1670 жылдары Норфолк герцогы Генри Ховардпен құрылған. Оны 1861 жылы Лок Кинг отбасы сатып алды, олар 19 ғасырдың соңында жерді тұрғын үйлер салуға сатты. Сент-Джорджс Хиллді 1911 жылы Эджертон отбасынан жер сатып алған В.Г. Таррант дамытты. Бір жылдан кейін ол теннис және гольф клубтарының құрылысын бастады және «Surrey Herald» газетінде салуды жоспарлаған үйлерді жарнамалап, бірқатар хабарламалар жариялады. Дамуға қатысты қатаң талаптар қойылды және әрбір мүліктің ең кішкентай мөлшері белгіленді. Бірінші дүниежүзілік соғыс құрылыс жұмыстарын тоқтатты, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін ол жалғасты, 1920 жылдардың соңындағы Ұлы депрессия басталғанға дейін. Қаладағы алғашқы кеңес үйлері 1923 және 1927 жылдар аралығында Вейбриджтің аудандық кеңесі (UDC) тарапынан салынды, онда 160 үй Ескі сарай бақшасының жеріне орналастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Вейбридж және Уолтон UDC екі қалада 1000-нан астам үй салды.

Бруклендтер

Бруклендс – әлемдегі алғашқы арнайы салынған мотор спорты трассасы, ол 1907 жылы ашылды. Вейбридждің оңтүстігіндегі шабындық жерге салынған бетонды трассаны Капель Лофт Холден жобалаған, оның жалпы ұзындығы 4 км (2,75 миль) құрады. Автокөліктер үшін алғашқы жарыстар 1907 жылдың шілдесінде, ал мотоциклдер үшін келесі жылдың ақпан айында өтті. Екеуі де Еуропаның түкпір-түкпірінен көптеген қатысушыларды тартты, ал 1911 жылы Британ Автомобильдік Жарыс Клубы тұрақты жарыс кестесін құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде мотор спорты тоқтатылып, 1920 жылға дейін қайта жаңғырды. Алғашқы екі Ұлыбритания Гран-приі 1926 және 1927 жылдары осы трассада өтті. JCC 200 Мильдік жарыс та 1921 жылдан 1928 жылға дейін және 1938 жылы өтті. 1930 жылдардың басында Малкольм Кэмпбелл Бруклендсте өзінің соңғы жер үсті жылдамдық рекордтық машинасы – Кэмпбелл Райлтон Блю Бердін жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жарыстар екінші рет тоқтатылды. Бруклендс британдық авиация индустриясының дамуында да маңызды рөл атқарды. 1907 жылы авиацияның алғашқы қадамдарын жасаған А.В. Роу, трасса ашылғаннан кейін көп өтпей, британдық жасалған ұшақпен алғашқы ұшуды осы жерде жасады. Роудың ұшуы Райт ағайындардың алғашқы қозғалмалы ұшақпен жасаған ұшуынан төрт жыл кейін болды және 79 фут (24 м) қашықтықты, жерден 10 фут (3 м) биіктікте ұшты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сопвиф Кэмел сияқты бірнеше ұшақ Бруклендсте жасалды. 1920-1930 жылдары ұшақ жасау жалғасты. Викерс зауытында жұмыс істегендердің арасында Велсли және Веллингтон бомбалаушыларын жобалауға қатысқан Барнс Уоллис болды. 1935 жылы Hawker Aircraft компаниясы Бруклендсте зауыт ашып, Hurricane истребителінің прототиптерін құрастыруды бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшақ жасау қарқыны күшейді, жаңа зауыттар, қоймалар мен ангарлар тез салынып, жарыс трассасының аумағына еніп жатты. Жеткізу үшін қол жетімділікті жақсарту мақсатында Байфлитке жақын жерде трасса бұзылды және солтүстік жағындағы бетонға үлкен шеберхана салынды. 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін трассаның жағдайы нашар деп танылды, сондықтан мотор спортын қайта бастау мүмкін емес деп шешілді. 1940-1950 жылдары Бруклендсте орналасқан өндірушілер азаматтық авиация өндірісіне көшуді бастады. Vickers 1945 жылы VC1 Viking ұшағымен бірге VC сериялы ұшақтарды шығара бастады. VC10 1964 жылы ұшырылды, ол кезде компания Британдық Ұшақ Корпорациясы (BAC) ретінде мемлекеттік меншікке алынды. BAC компаниясы Бруклендсте ұшақ бөлшектерін өндіруге қайта бағытталды, ал соңғы құрастыру басқа жерде жүзеге асырылды. BAC One Eleven ұшағының жалпы саны 235 болса, оның 13-і Бруклендсте жасалған. Соңғысы 1970 жылдың 19 желтоқсанында ұшырылды және одан кейін бұл жерде басқа ұшақтар жасалмады.

Сауда және өнеркәсіп

Домсдей кітабындағы Вейбридж жазбаларында ешқандай диірмен туралы мәлімет болмаса да, су диірмендері осы аймақтың экономикасында кем дегенде ерте заманнан бері маңызды рөл атқарған сияқты. Қаладағы диірменнің ең алғашқы тіркелген жазбасы 1693 жылға дейін барады, ол кезде Вей және Темза өзендерінің қосылған жерінде қағаз диірмені салынған. Вейбридж Хит және Сент-Джордж төбесінен темір кеніші қазылған, бірақ осы жұмыстардың нақты мерзімі белгісіз. 1819 жыл шамасында Темза шлюзінен жоғарырақ, Уэй өзенінде мал астығын ұнтақтауға арналған диірмен салынды, бірақ 1830 жылға қарай ол жарамсыз болып қалды. 1842 жылы сол жерде тұқымдардан өсімдік майын алуға арналған жаңа зауыт салынды.

20 ғасырдың көп бөлігінде Вейбридж әуе-ғарыш өнеркәсібінің орталығы болды. 1913 жылы Уитттс-Айтта Ланг пропеллер зауыты құрылды, ал 1915 жылы Викерс компаниясы Бруклендстегі Итала мотор зауытын сатып алды. Бұл трассада Avro, Sopwith және Blériot сияқты бірнеше басқа ұшақ өндірушілер де орналасқан. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Sony компаниясының Еуропалық бас кеңсесі және Procter & Gamble компаниясының Ұлыбританиядағы бас кеңсесі Бруклендсте орналасқан.

Вейбридж дүниежүзілік соғыстарда

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Вейбридж 244-ші моторлы көлік компаниясының оқу базасына айналды. Бұл компания 19-шы дивизиялық жабдықтау колоннасының құрамындағы механиктер мен жүргізушілерден тұратын әскери бөлім болды. Компания соғыс барысында Галлиполи және Балқандардағы кампанияларда қызмет етті. Оатлендсте екі әскери госпиталь болды. Барнхам Лодж 1915 жылы 35 төсектік госпиталь ретінде ашылды, ал 1917 жылға қарай шағын операциялық бөлме пайдалануға берілді және мекемені Британдық Қызыл Крест басқарды. Оатлендс Парк қонақ үйі 1916 жылы Жаңа Зеландия экспедициялық корпусының госпиталі ретінде пайдалануға алынды және негізінен «медициналық және туберкулез ауруларымен, сондай-ақ мүшелері кемшілік ерлерді» емдеуге арналды. Чертсидегі Қызыл Крест филиалының төрағасы Этель Лок Кинг Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жергілікті ауданда 15 госпиталь ашуға зор үлес қосты. Ол сонымен қатар Вейбридж теміржол станциясында әскерлерге арналған демалыс орнын ұйымдастырды. Қаланың қорғанысын Үйдегі қарулы күштердің 3-ші Суррей батальоны үйлестірді, ал Бруклендсте C ротасының бес взводы орналасқан еді. Жергілікті азаматтық қорғаныс штабы Абердин Хаустағы UDC кеңсесінде құрылды, ал кеңес Черчфилдс демалыс алаңында үлкен бомбалаудан қорғаныш алаңын салды. 1940 жылдың тамызында жергілікті жерде қарқынды бомбалау басталды, ал сол жылдың желтоқсанына қарай 97 тұрғын қаза тауып, 1300 үй зақымданды. Бір бомба зауыттың еденіне түсті, бірақ жарылмады. Корольдік канадалық инженерлердің бес адамы жарылмас бұрын бомбаны ғимараттан алып тастауға сәттілік танытты. Кейін лейтенант Джон Паттон оқиғадағы рөлі үшін Георгий кресімен марапатталды. Соғыстың кешігіре түскен кезеңінде Вейбридж және Уолтон ауданына 19 V-1 ұшқыш бомбасы түсті. 1997 жылдан 2019 жылға дейін округті Филипп Хаммонд өкілдік етті, ол 2020 жылы Лордтар палатасына Лорд Хаммонд ретінде көтерілді. refn|Хаммонд 2016 жылдан 2019 жылға дейін премьер-министр Тереза Мэй кезінде Қаржы министрі қызметін атқарды.

Аудандық кеңес

Вейбридж үш округке бөлінген, олардың әрқайсынан үш кеңесші Элмбридж аудандық кеңесіне сайланады. Осы үш округ – "Оатлендс және Бервуд Парк", "Вейбридж Риверсайд" және "Вейбридж Сент-Джордж Хилл". 1966 жылдан 2009 жылға дейін Элмбридж ауданы Францияның солтүстігіндегі Рюэль-Мальмезон қаласымен қалаластық байланыс орнатқан.

Өзендердегі кеме қатынасы

Темза өзенінің таяды-басады ағысы жоқ бөлігі Глостерширдегі Лечлейд пен Теддингтон шлюзі арасында кеме жүруге қолайлы. Кеме қатынасын басқаратын орган – Қоршаған орта агенттігі. Вей өзені Вейбриджден Годалминге дейін кеме жүруге жарамды, ал кеме қатынасы жөніндегі билік – Ұлттық Траст.

Ұлттық велосипед жолы

National Cycle Route 4, Лондон мен Fishguard-ты байланыстыратын, Вейбридж қаласынан өтеді.

Ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жүргіншілер жолдары

Темза жолы Темза өзенінің оңтүстік жағасымен, қала орталығынан солтүстікке қарай созылады.

Коммуналдық қызметтер

Уэйбридж алғаш рет 1869 жылы ауыз сумен қамтамасыз етілді, осы кезде Батыс Суррей су компаниясы құрылды. Су Уолтон қаласындағы Темза өзенінен алынып, сүзіліп, содан кейін Сент-Джордж төбесіндегі су сақтағышқа соққы берілді. 1960 жылы компания Уокинг және округтік су компаниясының құрамына кірді. Бүгінде "Афинити Вода" компаниясы қалаға ауыз сумен қамтамасыз етуге жауапты. Қаладағы алғашқы сарқынды суларды тазарту қондырғысы 1895 жылы Бруклендс фермасында салынды. Бұл қондырғы негізінен канализациялық лагуналар тізбегі болды, бірақ 1939 жылы жау авиациясына көрінеуі аз деп есептелген сүзгі төсектерге жаңартылды. Қазіргі қондырғы 1973 жылы ашылды. Тазартылған су Вей өзеніне құйылады. Уолтон-он-Темс және Уэйбридж газ компаниясы 1869 жылы тіркелді. 1890 жылы Уэйбридж Ұлыбританияда қыздыру шамдарын қолданатын электрлік көше жарығына ие болған алғашқы қала болды. 1881 жылы бригада Бальфур көшесіндегі жаңа ғимаратқа көшірілді және 1902 жылы бумен жұмыс істейтін өрт сөндіру машинасы сатып алынды. 1921 жылы Уэйбридж бригадасы Кобхемдегі өрттерге жауап беруге міндеттелді. 1933 жылы Уэйбридж пен Уолтонның бірігуі екі қаланың өрт сөндіру бригадаларын бірыңғай құрылымға біріктірді. Уэйбридж полиция бөлімі 1908 жылы ашылып, 1968 жылы жабылды. 2021 жылы Уэйбридж үшін өрттен қорғау органы Суррей округі кеңесі болып табылады, ал міндетті өрт сөндіру қызметі Суррей өрт сөндіру және құтқару қызметі болып табылады. Жедел жәрдем қызметін Оңтүстік-Шығыс жағалауы жедел жәрдем қызметі жүзеге асырады. Жергілікті полиция – Суррей полициясы, ал қалаға ең жақын полиция бөлімі Эшерде орналасқан.

Денсаулық сақтау

Вейбридж коттедждік ауруханасы 1889 жылы Этель Лок Кингке тиесілі жерде Балфур көшесінде ашылды. 1928 жылы ол Чирч-стриттегі Виго-хаус үйінің орнына жаңа нысанмен алмастырылды. Аурухана 1948 жылы Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің құрамына енді, ал 1960 жылдардың басында қосымша қанат салынды. 1999 жылы ескі аурухананың жанында жаңа аурухана ашылды, ол кейіннен бұзылды. 2017 жылдың шілдесінде ғимарат өрттен қирады, себебі электрлік ақау болуы мүмкін. Вейбриджден ең жақын шұғыл жәрдем бөлімі бар аурухана – Чертсидегі Санкт-Петер ауруханасы. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, қалада екі жеке дәрігерлік практика бар, екеуі де Чирч-стриттегі Денсаулық сақтау орталығында орналасқан.

Алғашқы мектептер

Вейбридждегі алғашқы тіркелген мектеп – 1650 жыл шамасында Бейкер көшесінде 12 балаға арналған Дам мектебі болды. 1732 жылы Элизабет Хоптон Вейбриджде кедей балаларға арналған қайырымдылық мектебін құрды, ол 1813 жылы жаңа Парахоялдық мектепке қосылды. 1862 жылы Оатлендс иелігінде екінші шағын Парахоялдық мектеп ашылды және 1874 жылы 201 балаға сыйымды болу үшін кеңейтілді.

Мектептер

Вейбриджде бірнеше бастауыш мектеп бар. Сент-Чарльз Борромео католик бастауыш мектебі 1881 жылы Хит-роудта негізі салынған. Оатлендс даңғылындағы Кливс мектебі 2010 жылдың қараша айында академия мәртебесіне ие болды. Сент-Джеймс Англия шіркеуінің бастауыш мектебі Грото-роудта орналасқан. Бруклендс-Лейндегі Хитсайд мектебі 11-ден 18 жасқа дейінгі оқушыларға арналған аралас білім беретін орта мектеп. Ол 1966 жылы ашылды.

Тәуелсіз мектеп

St George's College Junior School – 3 жастан 11 жасқа дейінгі оқушыларға арналған католиктік мектеп. Ол 2000 жылы Аддлстоун қаласындағы негізгі мектеп кампусынан Темза көшесіне көшірілді. Уэйбридж қаласының солтүстігіндегі бұл жерде 1898 жылы Les Dames de St Maur қауымының монахинялары құрған қыздар мектебі орналасқан. Оның Уэйбридж кампусы бұрынғы Бруклендс үйінің айналасында салынған, ол II санаттағы ескерткіш ғимарат, ол бір кезде Локк Кинг отбасының үйі болған. Елді мекен алғаш 1860 жылы салынған, бірақ 1891 жылы сәулетші Реджинальд Бломфилд оны Анна патшайым стилінде қайта жаңартып салды. Бруклендс колледжі 2007 жылы Эшфордтағы Спелторн колледжімен бірікті. Қазір ол екі кампуста жұмыс істейді және 1600-нан астам студентке білім береді. Жоғары білім беру курстары Оксфорд Брукс және Кингстон университеттерімен бірлесіп ұсынылады. Домсдей кітабында Уэйбридждегі шіркеу туралы ешқандай мәлімет жоқ. Реформация кезінде король комиссарлары Уэйбридж шіркеуінен бірнеше құнды заттарды, соның ішінде тостағандар мен патенді тартып алды. Шамамен сол кезде қақпақты ғимараттың еденінің астына көмілген, мүмкін, оны тәркілеуден сақтау үшін. 1722 жылы Уэйбридж шіркеуінде ірі жөндеу жұмыстары жүргізілді, оның ішінде оңтүстік қанат (aisle) салынды. 19-ғасырдың бірінші жартысында қауымның саны қала халқының өсуімен бірге артты. Ғасырдың ортасына таяп, үлкен ғимараттың қажет екендігі анық болды, сондықтан 1848 жылы шіркеу бұзылып, оның орнына қазіргі Сент-Джеймс шіркеуі салынды. Ескі шіркеуден сақталған фресканың бір бөлігі Эльмбридж мұражайында сақтаулы.

Сент-Джеймс шіркеуі

Сент-Джеймс ағылшын шіркеуі 1848 жылы бұрынғы шіркеудің орнына салынған. Оны сәулетші Джон Лафборо Пирсон ерте ағылшын готикалық жаңғырту стилінде жобалаған. Шіркеу қабырғасы тас тақтайшалардан қаланған және жай плиткамен жабылған. Брош мұнарасы 1855 жылы аяқталды, ал оңтүстік қанат 1864 жылы қосылды. Ғибадатхана қызыл және алтын мозаикамен әсемделген, онда 20-дан астам түрлі мәрмәр қолданылған. Ортағасырлық шіркеуден бірнеше ескерткіштер сақталды және Сент-Джеймске қайта орнатылды. Ең ежелгісі – шамамен 1450 жылға жатсатын үш қаңқадан тұратын мүсін, ол бір ер адам мен екі әйелді еске түсіреді. Капелла 1835 жылдың қараша айында Әулие Чарльз Борромеоға арналды. Капелла кірпіштен салынған, беті Бэт тасы сияқты көріну үшін жабынмен жабылған, және шығыс және батысқа қарай мұнаралары бар орталық күмбезі бар. Капелламен іргелес орналасқан шіркеуді сәулетші Альфред Эдвард Пурди жобалап, 1880 жылы салдырған.

Мәсіх - бейбітшілік князі Католик шіркеуі

Мәсіх – бейбітшілік князі католик шіркеуі 1989 жылы Адвент маусымында ашылды, бұл шіркеу Санкт-Карлз Борромео және бұрын бұзылған Санкт-Мартин де Поррес шіркеулерінің орнын басты. Ескі шіркеулерден орындықтар, мүсіндер және алтардың үстіндегі распятие алынып, жаңа шіркеуге орнатылды. Бес жыл өткен соң, Лондон қаласының камерагері Бенджамин Скотт қалада ашық ауада қызмет өткізуді бастады. Вейбридж Біріккен реформаланған шіркеуінің негізгі тасы 1864 жылдың 4 шілдесінде Джон Ремингтон Миллс салып қойды. Джон Тарринг жобалаған, әр түрлі стильдегі бұл шіркеу келесі жылы ашылды.

Сент-Мэри Оутлендс

Сент-Мэри Оутлендс 1867 жылы Темзадағы Уолтон приходында шапель ретінде негісталды, бірақ екі жылдан кейін жеке приходы бар шіркеуге айналды. Алғашқы құрылысқа қосылған бөлімдерге 1905 жылы салынған мұнара және 1920 жылы салынған Қайта тірілу капелласы кіреді.

Вейбридж мефодистік шіркеуі

Вейбридж мефодистік шіркеуі архитектор Джозиа Гунтон жобалаған, ал негізгі тасы 1900 жылғы маусымда қаланды. Іргелес Хейфилд залы 1937 жылы салынды. 1977 жылы шіркеу өрттен ауыр зақымдар алды, бірақ 1980 жылы қайта ашылды.

Солтүстік Батыс Суррей синагогасы

Вейбридждегі алғашқы еврей қауымы 1930 жылдардың аяғында еврей ұлдар мектебі – Финнарт үйінде жинала бастады. 1968 жылы Солтүстік-Батыс Суррей синагогасы құрылды, бірақ 1981 жылы Принс-роудтағы жаңа ғимаратқа көшті. Төрт жыл өткен соң, қауым қазіргі орнына, Хорват Клоузға көшті, ол қауымның негізін қалаушыларының бірі Имре Хорваттың құрметіне аталды.

Өнер

1805–1806 жылдары Ж. М. В. Тернердің "Вейбридждегі Темза" картинасы Тейт галереясында сақталады. Эльмбридж мұражайының қорына Чарльз Клод Хаусард (1884–1958), Эдвин Локк (1929–1961 жж. активті болған) және Нэнси Уоллистің туындылары кіреді. Гилфорд Хаусы галереясында Уинфрид Скофилдтің (2000 ж. қайтыс болған) Вейбридждің өзен жағалауының екі көрінісі бар. Бруклендс мұражайы аймақтың автокөлік спорты және авиация тарихына қатысты бірнеше көркем туындыларды сақтайды.

Музыка

You Me at Six рок-тобы 2004 жылы Вейбридж қаласында құрылған. Топтың төрт мүшесі Бруклендс колледжінде білім алған. Қалада тұрақты түрде репетиция жасайтын және өнер көрсететін әуесқой хорлардың ішінде әйелдер дауысы үшін арналған Требл Клеф хоры және Вейбридж ерлер хоры бар.

Крикет

Вейбридж крикет клубы 1924 жылы екі клубтың бірігуі нәтижесінде құрылды, олардың ең көнесі 1870 жылға дейін негізделген. 1814 жылдан бері Вейбридж жасыл жерінде крикет ойналғаны айтылады. refn|1814 жылы "Stag and Hounds" паб иесіне Вейбридж крикет алаңын жасау үшін бұрынғы құм карьерін абаттандыруға приходтан рұқсат алынған. Вейбридж Вандалс крикет клубының тарихы 20 ғасырдың басында құрылған екі клубқа саяды. Браунакрес крикет клубы 1938 жылы құрылған, бірақ 1953 жылы Университет Вандалс КК деп атауын өзгерткен. 1975 жылы ол 1924 жылы құрылған Олинда КК клубымен бірікті.

Гольф

St George's Hill гольф алаңы сәулетші Гарри Колт жобалаған және алғашқы 18 лунка 1913 жылы ашылған. Алаң В. Г. Таррантқа тиесілі жерге салынған, ол алаңның айналасындағы тұрғын үйлерді толықтыруын қалаған. Бастапқы клуб үйі 1920 жылдың наурыз айында өртеніп, сол жылдың өзінде жаңасымен ауыстырылды. Болашақ Эдуард VIII 1934 жылдан 1935 жылға дейін клуб президенті болды, ал оның інісі, болашақ Георг VI да клуб мүшесі болған. 1937 жылы Германияның сыртқы істер министрі Иоахим фон Риббентроп клубқа келді. Тағы бір 18 лункалық алаң, Колт жобалаған, 1929 жылы ашылды, бірақ 1946 жылы 9 лункаға дейін қысқартылды.

Қайықтану

Вейбридж есу клубы 1881 жылы құрылған және 1910 жылы Темза шлюзінің жанындағы қазіргі орнына көшірілген. Әйелдер алғаш рет 1910 жылы клуб мүшелері ретінде қабылданды. Вейбридж әйелдерінің әуесқой есу клубы 1926 жылы Эми Джентри құрған. 2000 жылдың қыркүйегінде демалыспен айналысатын есушілер үшін "Weyfarers" есу клубы құрылды. Вейбридж қауымдастық регатасы, Вейбридж есу клубы ұйымдастырады, әр жазда Десборо каналында өтеді. Клуб 1956 жылдан бері Вейбридж күміс қапталының жарысын өткізіп келеді. Жарыс Темза өзеніндегі трассада өтеді. Вейбридж ардагерлерінің жарысы әр жылғы наурыз айында өткізіледі және жасөспірімдер мен ардагерлер үшін жарыстарды қамтиды. Клуб 1932 жылы Десборо аралындағы бұрынғы жеке зообақтың ғимаратына көшірілді, ал 2003 жылы үйінің орналасқан жерін көрсететіндей Weybridge Vandals RFC деп атын өзгертті.

Атыс

Вейбридж мылтық және тапанша клубы 1901 жылы ашылды. Алғашқыда оқ ату алаңы Бруклендс шаруашылығында орналасқан, бірақ 1906 жылы жарыс жобағының салынуына орай, жаңа орынға көшірілді.

Теннис

Сент-Джордж Хилл Лаун теннис клубы 1913 жылы ашылды. Оның ауданы кең және 33 корт бар, оның ішінде 13-і шөп корттары. Бұдан басқа, төрт сквош корты және үстел теннисі де ұсынылады. Вейбридж Лаун теннис клубы, Уолтон-Лейн көшесінде, бес ашық корт ұсынады.

Бруклендс мұражайы

1970 жылдары Бруклендсте ұшақ жасау төмендеген кезде, BAC ұшу-қону жолағының батыс жағындағы зауыт ғимараттарын жапты және аймақ жеңіл өнеркәсіп, кеңселер мен сауда орындары үшін қайта құрылды. Корпорация бұрынғы фиништік түзу сызығының солтүстік жағындағы учаскені де босатты, оның 30 акры Бруклендс мұражайына айналды. 1991 жылы ашылған мұражай 1911 жылғы билет кеңсесі, 1932 жылғы Аэро клуб үйі және трассаның бір бөлігі сияқты бірнеше тарихи ғимараттарды сақтап қалды. Сонымен қатар, мұражайда «Конкорд» G-BBDG және 1940 жылы оқу рейсі кезінде Лох-Несс көліне құлаған «Веллингтон» бомбалаушысы қойылған. 1985 жылы көлден із суымен шығарылған бұл бомбалаушы Бруклендсте қайта жаңартылды.

Лондон автобус мұражайы

Лондон автобус музейінің тарихы 1960 жылдардың ортасына дейін жетеді, сол кезде бірқатар жеке мұралық көлік иелері Лондон автобусын сақтау тобын құрған болатын. Сегіз жыл өткен соң, топ Суррейдегі Кобхамдағы бұрынғы фабриканы сатып алып, оны 1974 жылы есігін ашқан музейге айналдырды. 2011 жылы музей Бруклендс музейінің аумағында салынып біткен жаңа ғимаратқа көшірілді. Кез келген уақытта 1820-1970 жылдар аралығындағы шамамен 30 автобус көрмеге қойылады, олардың үштен екісі Лондон автобустарын сақтау қорына, ал қалғаны жеке тұлғаларға тиесілі. Музейге кіру Бруклендс музейімен біріктірілген билет арқылы жүзеге асырылады.

Mercedes-Benz Әлемдік

2002 жылы неміс автокөлік өндірушісі Daimler AG Бруклендс әуеайлағының бұрынғы ұшу-қону жолағын және оған іргелес жерлерді сатып алды. Ұсынылған жердің солтүстік жартысы туристік орталық ретінде қайта жаңартылып, 2006 жылдың қазан айында ашылған «Мерседес Бенц Әлемі» атракционына айналды. Оңтүстік жартысы Элмбридж округі кеңесіне тапсырылып, Бруклендс қауымдастық паркіне айналды. Жаңа атракционды салу жұмыстарының аясында, теміржолға жақын жердегі автокөлік жарыс трассасының бөлігі қалпына келтіріліп, жаңа тұрақ және Бруклендс мұражайына кіреберіс құрылды.

Герард Винстанли ескерткіші

Желі стансасының жанында орналасқан Геррард Уинстанли ескерткіші 2000 жылдың желтоқсан айында ашылды. Топ бірнеше үнқағаздар жариялады және олардың философиясы аграрлық социализммен және қазіргі анархизммен салыстырылды. Жергілікті жер иелері тарапынан мазақтауға ұшырап, сот шараларымен қорқытқаннан кейін, Diggers сол жылдың тамызында Кобхемдегі Литтл-Хитке көшіп барды, бірақ 1650 жылдың сәуірінде жерінен қуылды. Төрт жылдан кейін үйдің көп бөлігі өрттен қирады, ал сол жерде Генри Холланд жобалаған жаңа сарай, Оатлендс Парк салынды. Ол итальян стилінде сары лондондық кірпіштерді пайдаланып салынды, бірақ Уильям Кент 18-ғасырдың ортасында жасаған бастапқы кіреберіс қақпасы сақталды. Йорк герцогы Оатлендс паркін Эдвард Хьюз Балл Хьюзге 1824 жылы, оның әйелі төрт жыл бұрын қайтыс болғаннан кейін сатты. Хьюз 1827 жылы сарайды қайта жаңартуға жауапты болды, бірақ қаржылық қиындықтар оны бір жылдан кейін мүлікті Уильям Эгертонға, 1-ші барон Эгертонға жалға беруге мәжбүр етті. Жер 1846 жылы сатылды. Ол 1737 жылғы картограф Джон Роктың Оатлендс иелігінің жоспарында крест тәрізді канал ретінде көрсетілген, ал 1770 жылға дейін қазіргі пішініне дейін кеңейтілген деп есептеледі. Бүгінде көл батыстан солтүстік-шығысқа қарай жұмсақ иіспен созылады. Ол trompe l'œil әдісімен салынған және оның шығыс жағы Уолтон көпірінің астынан ағып жатқандай көрінеді, бірақ шындығында ол Темза өзенін кесіп өтеді.

Кемелік қонақ үй

Монумент Гриндегі Кеме қонақ үйінің бір бөлімдері 16 ғасырға дейін салынған деп саналады. Оның түпнұсқа атауы, Кеме тавернасы, "shippin" – мал сақтау орны деген мағынаны білдіруі мүмкін. 18 ғасырдың ортасында бұл тавернада поместье соттарының отырыстары өткізілді, ал Наполеон соғыстары кезінде ол әскерге рекруттарды жинау орталығы болып жұмыс істеді.

Соғыс ескерткіші

J. Hatchard Smith жобалаған соғыс ескерткіші 1923 жылы Монумент төбесінің оңтүстік жағында орнатылды. Ол төртбұрышты бағанадан және оның үстінде серке бойын тіктеп тұрған әскер мүсінінен тұрады. Бірінші дүниежүзілік соғыс, Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысында қаза болған 224 адамның есімі мұнда сақталған.

Юл мемориалы

Хангер Хилл мен Принс Роудтың қиылысындағы тас суару бұрқағы 1896 жылы Метрополитен суару бұрқағы және мал суару орны қауымдастығына тапсырыс берілген. Ол жергілікті қайырымды адам және Суррей округі кеңесінің бұрынғы вице-төрағасы Генри Юлдың құрметіне арналған. Алғашында Вейбридж төбесінде орнатылған ескерткіш 1971 жылы қазіргі орнына көшірілді.

Йорк бағанасы

Монумент Гриндегі Йорк бағанасы бастапқыда Лондонның орталығындағы Seven Dials-те орналасқан. Бұл күн сағаты бағанасы 1690 жылдары Томас Нилдің Ковент-Гарден жанындағы тұрғын үй жобасының орталық элементі ретінде салынды. 1777 жылы ескерткіш бұзылып, тастары Аддлстонда тұратын архитектор Джеймс Пэйн сатып алды. 1822 жылы бағана Вейбридждегі Монумент Гринге Йорк герцогинясының естелігі ретінде орнатылды, ол Оатлендс үйінде тұрған және екі жыл бұрын қайтыс болған еді. Ауа райының салдарынан зақымдалған күн сағаты тасы ескерткішке қайта орнатылмады және оны Вейбридж кітапханасының қасында көруге болады.

Бруклендс қоғамдық паркі

Бруклендс қоғамдық паркі 2006 жылы Даймлер АГ компаниясы Эльмбридж қалалық кеңесіне сыйға берген жерде ашылды. Балалар ойын алаңы, көп мақсатты ойын алаңы, скейтпарк және жолдан тыс велосипед жолы бар ресми демалыс аймақтарының жалпы ауданы шамамен құрайды. Парктің қалған бөлігі табиғи құрғақ қышқыл шөптекті жерлерді құрайды, ол жабайы бесқұбыр, сары құйрық және кішкентай мыс, кәдімгі көк сияқты көбелектерге бейімделген өсімдіктер мен жануарларға орта береді.

Чёрчфилдс демалыс алаңы

Чёрчфилдс демалыс алаңы 1908 жылы Вейбридж кеңесі тарапынан Джон Лайл сыйлаған жерде ашылды. Джон Лайл – қант саудагері Абрам Лайлдың ұлы еді. Олардың бір бөлігі Эльмбридж аудандық кеңесіне қарасты.

Уитттің үйі

Уитттс-Айт – Вейбридждің солтүстігінде Вей өзені мен Вей өзенінің кеме жүзедін бөлігі арасындағы арал. Ол бұрынғы майлы тұқымдар диірменінің иесінің құрметіне аталған, ол диірмен Теймс шлюзінің қасында орналасқан. Елмбридж қалалық кеңесі 2000 жылы аралдағы ашық жерді сатып алып, оны рекреациялық мақсатта пайдалану үшін қорғауға алды.