Кіріспе
Экономика негізінен қызмет көрсету сатылымымен қозғалады
Қызмет көрсету экономикасы соңғы екі экономикалық дамудың біріне немесе екеуіне де қатысты болуы мүмкін: дамыған экономикаларда қызмет көрсету секторының маңыздылығының артуы. Fortune 500 компанияларының қазіргі тізімінде бұрынғы онжылдықтарға қарағанда көбірек қызмет көрсету компаниялары және азырақ өндірушілер бар. Өнім ұсынысында қызметтің салыстырмалы маңызы. Дамушы елдердің қызмет көрсету экономикасы көбінесе қаржы қызметтеріне, қонақжайлылыққа, бөлшек саудаға, денсаулық сақтауға, әлеуметтік қызметтерге, ақпараттық технологиялар мен білім беру салаларына шоғырланған. Бүгінгі таңдағы өнімдердің қызметтік құрауы бұрынғы онжылдықтарға қарағанда жоғары. Басқару әдебиетінде бұл өнімдерді сервистеу немесе өнім-қызмет жүйесі деп аталады. Кез келген өнімнің дерлік құрамында қызметтік элемент бар. Өнім мен қызмет арасындағы бұрынғы дихотомия қызмет (экономика) – қызмет және өнім континуумымен алмастырылды. Көптеген өнімдер қызметке айналып келеді. Мысалы, IBM өзінің бизнесін қызмет көрсету бизнесі ретінде қарастырады. Ол әлі де компьютерлерді өндірсе де, материалдық тауарларды "бизнес-шешімдер" индустриясының шағын бөлігі деп есептейді. Олар "бизнес-шешімдерге" деген сұраныстың бағалық серпімділігі аппараттық құралдарға қарағанда әлдеқайда төмен екенін анықтады. Осыған байланысты жазылымдық бағалау моделіне көшу жүзеге асты. Өндірілген жабдық үшін бір реттік төлем алудың орнына, көптеген өндірушілер енді үздіксіз келісімшарттар үшін тұрақты кіріс ағынын алуда. Толық есеп беру және көптеген есептік және ақша реформаларының шаралары қызмет көрсету экономикасының дұрыс моделі болмаса жүзеге асырылуы мүмкін емес деп саналады. 1950 жылдан бері әлемдік экономика құрылымдық өзгерістерге ұшырады. Американдық экономист Виктор Р. Фукс 1968 жылы осы өзгерісті "қызмет көрсету экономикасы" деп атады. Оның пікірінше, АҚШ батыс елдері арасында қызмет көрсету экономикасы мен қоғамына алғашқы қадам жасады. Бұл жарияланым АҚШ-та басталган қызмет көрсету экономикасының әлемдік масштабта пайда болуын хабарлады. Ақпараттық технологияның қарқынды дамуымен бірге қызмет көрсету экономикасы да жаңа даму тенденцияларын көрсетті.
The increased importance of the service sector in industrialized economies. The current list of Fortune 500 companies contains more service companies and fewer manufacturers than in previous decades. The relative importance of service in a product offering. The service economy in developing countries is mostly concentrated in financial services, hospitality, retail, health, human services, information technology and education. Products today have a higher service component than in previous decades. In the management literature this is referred to as the servitization of products or a product service system. Virtually every product today has a service component to it. The old dichotomy between product and service has been replaced by a Service (economics) service–product continuum Many products are being transformed into services. For example, IBM treats its business as a service business. Although it still manufactures computers, it sees the physical goods as a small part of the "business solutions" industry. They have found that the price elasticity of demand for "business solutions" is much less than for hardware. There has been a corresponding shift to a subscription pricing model. Rather than receiving a single payment for a piece of manufactured equipment, many manufacturers are now receiving a steady stream of revenue for ongoing contracts. Full cost accounting and most accounting reform and monetary reform measures are usually thought to be impossible to achieve without a good model of the service economy. Since the 1950s, the global economy has undergone a structural transformation. For this change, the American economist Victor R. Fuchs called it “the service economy” in 1968. He believes that the United States has taken the lead in entering the service economy and society in the Western countries. The declaration heralded the arrival of a service economy that began in the United States on a global scale. With the rapid development of information technology, the service economy has also shown new development trends.
Қызмет көрсету экономикасының дамудағы рөлі
Қызметтер төмен кірісті елдерде ЖІӨ-нің 50%-дан астамын құрайды, ал олардың экономикасы дамыған сайын экономикадағы қызметтердің маңыздылығы арта береді. Қызмет көрсету экономикасы өсудің маңызды факторы болып табылады, мысалы, 2000-2005 жылдар аралығында Сахара аймағынан оңтүстік Африканың экономикалық өсуінің 47%-ын қамтамасыз етті (осы кезеңде өнеркәсіп 37%, ал ауыл шаруашылығы 16% үлес қосты). AMR Research (1999) есебіне сәйкес, компаниялар кірістің тек 24%-ын құрайтын сатудан кейінгі қызметтерден 45%-дан астам жалпы пайда табады. Сондай-ақ, 2001 жылы GM компаниясы автомобиль сатудан түскен 150 миллиард долларға қарағанда, 9 миллиард долларлық сатудан кейінгі қызметтерден көбірек пайда тапқанын көрсетті. Сонымен қатар, сервитизация өнімнің маусымдық құбылуын азайтады және күрделі өнімдердің қызмет ету мерзімін ұзартады, мысалы, авиация индустриясында компаниялар өнімді ғана жеткізуге назар аудармай, техникалық қызмет көрсету және басқа да сатудан кейінгі қызметтерді ұсына бастайды.
Стратегиялық факторлар
Стратегиялық драйверлер негізінен компанияның бәсекелестік артықшылығын алуға және сақтап қалуға бағытталған. Компанияның тұрақты бәсекелестік артықшылығына қол жеткізуі үшін оның ресурстары құнды, сирек, еліктеуге қиын және ұйымдастырылған болуы керек. Сервитизация компанияға оны қамтамасыз етудің соңғы және жалғыз кепілі болмауы мүмкін. Дегенмен, ол құнды болып көрінеді, себебі оны көптеген жеткізушілер ұсынбайды және ол өнімді тұтынушыға пайдалануды жеңілдетеді. Ол сондай-ақ сирек кездеседі және еліктеуге қиын, өйткені көптеген компанияларда тұтынушыға қызмет көрсетуге қабілеті жоқ, себебі өндіруші өнімнің жұмыс істеуін жақсы біледі және тәжірибелі. Сонымен қатар, қызметтер көріне бермейді және көбірек еңбек ресурстарын қажет етеді, сондықтан оларды еліктеу қиын. Ақырында, тауарландыру бағаны төмендетіп, компанияларды үнемі жаңаруға мәжбүр етеді. Бірақ, өнімге қызметтерді қосу оның тұтынушы үшін құндылығын арттырады, оны құндырақ және жекешелендірілгендей сезіндіреді, себебі қызмет көрсету клиенттің қажеттіліктеріне сәйкес, жекешелендірілген түрде, жағдайға қарай жүзеге асырылуы мүмкін.