Кіріспе

Құс түрі

Ақбас шаян (Larus hyperboreus) – ірі шаян, әлемдегі екінші үлкен шаян. Туыс атауы латын тіліндегі "larus" сөзінен келген, ол шаян немесе басқа да ірі теңіз құстарын білдірген. "Hyperboreus" деген сөз латын тілінде "солтүстік" деген мағынаны береді, бұл атау ежелгі гректердің "Huperboreoi" халықтарынан шыққан, олар солтүстіктің алыс жерлерінде мекендеген. "Glaucous" латын тіліндегі "glaucus" сөзінен алынған және шаянның сұр түсін көрсетеді. Бұл түрдің бұрынғы ағылшынша атауы – burgomaster.

Тарату

Бұл шағала солтүстік жарты шардың арктикалық аймақтарында көбейеді және Холарктика жағалауларына дейін оңтүстікке қарай қыстайды. Ол көшпенді, Солтүстік Атлант және Солтүстік Тынық мұхиттарында қыстап, Британ аралдары мен АҚШ-тың ең солтүстік штаттарына, сондай-ақ Ұлы көлдерге дейін жетеді. Кейде бірнеше құс АҚШ-тың оңтүстігіне және Мексиканың солтүстігіне дейін ұшып барады.

Сипаттама

Бұл ірі әрі күшті шағала, барлық шағала түрлерінің арасында екінші ең үлкені, және барлық реңінде өте ақшыл, қанаттарында да, құйрығында да қара түс жоқ. Ересектердің үстіңгі жағы ақшыл сұр, қалың сары мүңкісі болады. Жас шағалалар өте ашық сұр, мүңкісі қызғылт және қара түсті. Бұл түрдің денесі ұқсас Исландия шағаласынан әлдеқайда ірі, ауыр және мүңкісі қалың, кейде үлкен қара арқалы шағаланың денесімен шамалас келеді, осылай жиі айтылатын ең ірі шағала түрі. Кей аймақтарда, көк шағалалардың салмағы үлкен қара арқалы шағаламен тең немесе одан да ауыр, ал ең ауыр салмағы одан жоғары. Бұл шағалалардың ұзындығы -ден басталып, қанаттарының ені -ге жетеді, ал кейбір мысалдарда - дейін де созылуы мүмкін.

Экология

Бұл шағала түрi жағалауларда және жартастарда колониялар немесе жеке-жеке ұялайды, жерде немесе жартаста төселген ұя салады. Әдетте, қара қоңыр дақтары бар екі-төрт ашық қоңыр жұмыртқа туады. Олар, көптеген Larus шағалалары сияқты, балық, жәндіктер, моллюскалар, теңіз жұлдыздары, малдың iшек-қарыны, қалдықтар, жұмыртқалар, ұсақ құстар, ұсақ сүтқоректілер және өліктермен, сондай-ақ тұқымдар, жидектер мен дәнділермен қоректенеді.