Ренессанс композиторы: Чиприано де Роре өмірі мен шығармашылығы
Cipriano de Rore
Циприано де Роре – ренессанс композиторы, фламандский музыкант, работавший в Италии. Влиятельный автор мадригалов, новаторский стиль и вклад в музыку 16 века.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Итальяндық композитор
Italian composer
Циприано де Роре (кейде Циприано) (1515 немесе 1516 – 11 және 20 қыркүйек аралығында 1565) – Ренессанс дәуірінде Италияда қызмет еткен франко-фламанд композиторы. Италияда тұрып, жұмыс істеуге кеткен Жоскен де Пренің (Josquin des Prez) ізбасарларының орталық өкілі ғана емес, Роре 16 ғасырдың ортасында мадригал жанрындағы ең белгілі композиторлардың бірі болды. Оның тәжірибелік, хроматикалық және жоғары экспрессивті стилі осы секулярлық музыка жанрының кейінгі дамуына шешуші ықпал етті.
Cipriano de Rore (occasionally Cypriano) (1515 or 1516 – between 11 and 20 September 1565) was a Franco Flemish composer of the Renaissance, active in Italy. Not only a central representative of the generation of Franco Flemish composers after Josquin des Prez who went to live and work in Italy, Rore was one of the most prominent composers of madrigals in the middle of the 16th century. His experimental, chromatic, and highly expressive style had a decisive influence on the subsequent development of that secular music form.
Алғашқы жылдар
Рордың ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Оның шамамен туған жылы (1515/1516) қайтыс болған жасынан (49, Парма соборындағы қабір тасына жазылған) белгілі, ал оның туған жері Фландриядағы Ронсе (Реня) қаласы болуы мүмкін, бұл қала француз және голланд тілдерінде сөйлейтін аймақтардың шекарасында орналасқан. Зерттеулер оның ата-анасы Селестинус Рор (1564 жылға дейін қайтыс болған) және Барбара Ван Коппенолле екенін көрсетті, сондай-ақ оның кем дегенде екі бауыры болған: Франсискус және Селестинус. Оның отбасы кем дегенде 1400 жылдан бері Ронседе тұрған, ал олардың гербы оның жеке мөрінде де, Парма соборындағы қабір тасында да бейнеленген. Рор музыкалық білімін қайдан алғаны белгісіз. 1559 жылы Маргарет Пармдыққа арналған мадригалдағы бір сөз тіркесіне сүйенсек, ол Киелі Рим императоры Карл V-нің заңды емес қызымен ұзақ байланыста болған, және ол 1533 жылы Медичи әулетіне үйленер алдында Неапольге сапар жасағанда онымен бірге болған болуы мүмкін. Маргарет Рордың туған жеріне жаяу арақашықтықтағы қалада дүниеге келген. Бұл сапардан бұрын Рор Антверпенде музыкалық білім алған болуы мүмкін. Нидерландыдан көптеген дарынды әншілер бала кезінде немесе жасөспірім шағында Италияға барып, көбінесе саяхаттап жүрген ақсүйектердің назарына ілінген. Орландо де Лассус және Джакес де Верт те осындай жағдайларда Оңтүстік Италияға сапар шеккен. 1536 жылы Маргарет Алессандро де Медичиге үйленген кезде Рор өз жолын таңдаған болуы мүмкін, бірақ ол Маргаретпен бірге қызмет еткен кезеңде Италияда музыкалық білімін жетілдірген деп саналады.
Little is known of Rore's early life. His probable birth years (1515/1516) are known from his age at death (49, recorded on his tombstone in the cathedral in Parma), and his probable birthplace was a small town in Flanders, Ronse (Renaix), on the boundary between the French and Dutch speaking areas. Research has established that his parents were Celestinus Rore (died before 1564) and Barbara Van Coppenolle, and he had at least two siblings, Franciscus and Celestinus. The family was active in Ronse at least since 1400, and its coat of arms appeared both on his personal seal and his tombstone in Parma Cathedral. Where Rore got his musical training is unknown. Based on a suggestive phrase in a 1559 madrigal dedicated to Margaret of Parma, the illegitimate daughter of Holy Roman Emperor Charles V, which implied a long association with her, he may have accompanied her when she went to Naples in 1533 before marrying into the Medici family. Margaret was born in a town within walking distance of Rore's birthplace. Before that speculative trip Rore may have had some early music instruction in Antwerp. Many gifted singers from the Netherlands went to Italy as children or adolescents, often when discovered by visiting nobility; both Orlande de Lassus and Giaches de Wert traveled to southern Italy in similar circumstances. When Margaret married Alessandro de' Medici in 1536, Rore may have gone his own way, but he is believed to have received some of his music education in Italy during his period of service with Margaret.
Венеция мен Феррара
Рор Венецияда Адриан Виллертпен оқыған және Сан-Маркода әнші болған деген ұзақ жылдардан бері айтылып келе жатқанмен, осы екі оқиғаның ешқайсысын растайтын нақты құжаттар табылмады; оның венециялық басылымдарындағы кейбір арнау материалдары оны «оқушы» немесе «жақтас» деп атайды, бірақ нақты оқушы ретінде емес. Дегенмен, ол өмірінің көп бөлігінде Виллерт пен оның серіктестерімен тығыз байланыста болды және 1542 жылға дейін кем дегенде бір рет Венецияға сапар шекті. Екі жылдан кейін Скотто мен Гардане осы еңбектерді қайта басып шығарды, бұл олардың жоғары бағасын көрсетті. Олардың техникалық шеберлігі және стильдік қарызы Виллерт пен оның айналысына ерте байланысын болжауға негіз береді. Содан кейін Рор Феррараға кетті, онда төлемдердің тізімінде ол 6 мамырдан бастап капелла шебері (хор жетекшісі) болғаны көрсетілген. Бұл оның өміріндегі өте өнімді кезеңнің бастауы болды; Герцог Эрколь II д’Эстеге қызмет еткенде ол мессалар, мотеттер, шансондар және, әрине, мадригалдар жазды, олардың көпшілігі сол заманға сай болды, ал кейбіреулері тікелей сарай мәселелеріне қатысты. 1556 жылы Герцог Эрколь Рорге ерекше қызметі үшін үлес берді. Феррара жылдары Рор Мюнхендегі Альбрехт V Бавария сарайымен байланысын нығайта бастады, оларға музыка жіберді және Ханс Мюелих салған миниатюралары бар әсем безенділген қолжазбада 26 мотет жарық көрді. 1558 жылы ол ауырып қалған ата-анасына көмектесу үшін Феррарадағы жұмыс берушісінен демалыс сұрады. Жолда Мюнхенде тоқтады, 1 мамырда қалаға жетіп, мотет қолжазбасын дайындауға көмектесті және Мюелихтің портретіне позиция берді. 1558 жылдың қыркүйегіндегі құжат оны Фландрияда, ағасы Целистиннің қайтысынан кейін енесіне мұралық мәселелерде көмектесіп жүргенін көрсетеді. Желтоқсан айына қарай ол Феррараға оралды.
While it has long been claimed that Rore studied in Venice with Adrian Willaert and that he was a singer at San Marco, no specific documentation of either of these events has been found; some dedicatory material in his Venetian publications mentions him as a "disciple" or "follower", but not specifically as a student. Yet he was closely connected with Willaert and his associates for much of his career, and visited Venice at least once before 1542. The reprints of these works two years later by both Scotto and Gardane indicated their high regard. Their technical mastery and stylistic indebtedness to Willaert and his circle make an early connection with Venice a reasonable supposition. Rore then went to Ferrara, where payment records show he was maestro di cappella (choirmaster) beginning on 6 May 1546. This was the beginning of an extraordinarily productive portion of his life; while in the service of Duke Ercole II d'Este he wrote masses, motets, chansons, and of course madrigals, many of which were topical, some involving matters of the court itself. In 1556 Duke Ercole awarded Rore a benefice for his exceptional service. Also during the Ferrara years, Rore began cultivating his relations with the court of Albrecht V of Bavaria in Munich, sending them music, and having 26 motets produced in an elaborately illustrated manuscript with miniatures by Hans Muelich. In 1558 he requested a leave of absence from his employer in Ferrara to return to his homeland to care for his ailing parents. He stopped in Munich on the way, reaching the city on 1 May, where he assisted in preparation of the motet manuscript, and posed for the Muelich portrait. A document of September 1558 places him in Flanders, where he was helping his sister in law with estate matters on the death of Celistinus, his brother. By December he had returned to Ferrara.
Феррарадан шығу; соңғы жылдары
1559 жылдың шілдесінде Роре Феррарадағы қызметін тағы да қалдырды, мүмкін жаңа герцог Альфонсо II д’Эсте шетелдікке қарағанда Феррараның ескі әулетінен шыққан Франческо делла Виолаға көбірек сенгендіктен. Ол келесі жылы 49 жасында Пармада себебі белгісіз аурудан қайтыс болды және сол қаланың кафедралық соборында жерленді. Оның қабір тасын оның туысы Лодовико Роре орнатты, қабір тасында оның есімі алыс болашақта да естен шықпайтыны жазылған.
In July 1559 Rore left his post in Ferrara again, possibly because the new Duke Alfonso II d'Este preferred Francesco dalla Viola, a member of an old Ferrara family, to the foreigner. He died at Parma the next year of unknown causes at age 49 and was buried in the cathedral in that city. Lodovico Rore, his nephew, erected his tombstone, indicating in the epitaph that his name would not be forgotten, even in the distant future.
Музыка және әсер
Роре 16 ғасырдың ортасында, негізінен мадригалдарын тарату арқылы ең ықпалды композиторлардың бірі болды. Оның 1542 жылғы кітабы ерекше құбылыс болды және сол кезде осылай танылды: ол төрт емес, бес дауысты стандарт ретінде орнатты, нидерланд мотетінің полифониялық құрылымын итальяндық әуесқой формамен біріктірді, бұл мадригал композициясындағы басым үрдістердің біріне айналған мәнді дыбыстың өркендеуіне әкелді, ол 17 ғасырға дейін сақталды. Мадригалдың ғасыр соңындағы дамуының барлық бағыттары Рореде алғаш рет көрінген идеяларға тікелей байланысты; Альфред Эйнштейннің сөзіне сүйенсек, оның жалғыз нағыз рухани ізбасары – Клаудио Монтеверди, тағы бір революционер. Бірақ қасиетті музыкасында Роре көбірек бұрынғы дәуірге бет бұрды, өзінің нидерландтық тамырларымен байланысын көрсетті: мысалы, оның массалары Жоскин де Пренің туындыларын еске түсіреді. Бұл шығармалар көбінесе төрт немесе бес дауысқа арналған, ал біреуі алты, екіншісі сегіз дауыстық. Оның шығармаларының стилі көбінесе мәнділікке ұмтылады, әсіресе оның ізашарлары Аркадельт пен Верделоттың жеңіл мінезімен салыстырғанда. Роре мәнсіз мадригалдар жазудан бас тартты, керісінше, маңызды тақырыптарды ұнатты, соның ішінде Петрарканың шығармалары мен Феррарада қойылған трагедиялар да бар. Ол 16 ғасырдың ортасында дамыған полифонияның барлық мүмкіндіктерін пайдаланды, имитация және канон сияқты әдістерді мәтінді мұқият беру үшін қолданды. Альфред Эйнштейннің "Итальяндық мадригал" (1949) еңбегінде Роренің нағыз рухани ізбасары Монтеверди екені айтылған. Эйнштейн сондай-ақ: "Роре 1550 жылдан кейін итальяндық мадригалдың дамуының кілтін ұстап тұр" деді. Роре сонымен қатар 16 ғасырдың ортасында сирек кездесетін, ерекше "көшпелі" форма – әуесқой латын мотеттерін де жазды. Стильдік тұрғыдан олар мадригалдарына ұқсас, ол оларды өмірінің барлық кезеңінде жариялады; кейде олар мадригалдар жинақтарында кездеседі, мысалы, оның өлімінен кейін жарық көрген бес дауыстық Бесінші кітабында (1566), сондай-ақ ол 1545 жылы жарық көрген бес дауыстық мотеттер жинағына да енгізді.
Rore was one of the most influential composers of the mid 16th century, mainly through the dissemination of his madrigals. His 1542 book was an extraordinary event, and recognized as such at the time: it established five voices as the norm, rather than four, and married the polyphonic texture of the Netherlandish motet with the Italian secular form, bringing a seriousness of tone that became one of the predominant trends in madrigal composition all the way into the 17th century. All the lines of development in the madrigal in the late century can be traced to ideas first seen in Rore; according to Alfred Einstein, his only true spiritual successor was Claudio Monteverdi, another revolutionary. But in his sacred music, Rore was more backward looking, showing his connection to his Netherlandish roots: his masses, for example, are reminiscent of the work of Josquin des Prez. These works are mostly for four or five voices, with one for six and another for eight. The tone of his writing tends toward the serious, especially as contrasted with the light character of the work of his predecessors Arcadelt and Verdelot. Rore chose not to write madrigals of frivolous nature, preferring serious subject matter, including the works of Petrarch and tragedies presented at Ferrara. He used all the resources of polyphony as they had developed by the mid 16th century, including imitation and canonic techniques, all in the service of careful text setting. According to Alfred Einstein, writing in The Italian Madrigal (1949), Rore's true spiritual successor was Monteverdi. Einstein also said, "Rore holds the key to the whole development of the Italian madrigal after 1550." Rore also composed secular Latin motets, a relatively unusual "crossover" form in the mid 16th century. Stylistically they are similar to his madrigals, and he published them throughout his career; occasionally they appeared in collections of madrigals, such as in his posthumous Fifth Book for five voices (1566), and he also included some in a collection of motets for five voices published in 1545.
Анықтамалар және қосымша оқу
Атлас, Аллан В. Қайта өрлеу музыкасы. Нью-Йорк, Нортон, 1998 жыл. Браун, Говард М. және Луиза К. Стейн. Ренессанс дәуіріндегі музыка, екінші басылым. Нью-Джерси: Прентис Холл, 1999 жыл. Эйнштейн, Альфред. Италиялық мадригал. Үш томдық. Принстон, Нью-Джерси, Принстон университетінің баспасы, 1949 жыл. Джонсон, Элвин Х. "Сиприано де Роре", «The New Grove Dictionary of Music and Musicians» музыкалық сөздігінде, ред. Стенли Сейди. 20 томдық. Лондон, Macmillan Publishers Ltd., 1980 жыл. Оуэнс, Джесси Энн: "Роре, Сиприано де", Grove Music Online, ред. Л. Мэйси (Қолжеткізу: 18 қараша, 2007), (абоненттік қолжетімділік). Риз, Гюстав. Қайта өрлеу дәуіріндегі музыка. Нью-Йорк, W. W. Norton & Co., 1954 жыл.
Atlas, Allan W. Renaissance Music. New York, Norton, 1998. Brown, Howard M. and Louise K. Stein. Music in the Renaissance, Second Ed. New Jersey: Prentice Hall, 1999. Einstein, Alfred. The Italian Madrigal. Three volumes. Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 1949. Johnson, Alvin H. "Cipriano de Rore," in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. Owens, Jessie Ann: "Rore, Cipriano de", Grove Music Online, ed. L. Macy (Accessed November 18, 2007), (subscription access)
Reese, Gustave. Music in the Renaissance. New York, W. W. Norton & Co., 1954.