Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандар мен жарақат алғандардың саны

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскерилер мен азаматтық тұрғындардың жалпы қаза тауып, жарақат алғандардың саны шамамен 40 миллионға жуық: бағалаулар 15-22 миллионға дейін қаза тапқандар мен 23 миллионға жуық жарақат алған әскери қызметкерлерді көрсетеді, бұл адамзат тарихындағы ең қанды қақтығыстардың біріне жатады. Жалпы қаза тауып кеткендердің саны 9-11 миллион әскери қызметкерді құрайды. Азаматтық тұрғындардың қаза тауып кеткендері шамамен 6-13 миллионды құрады. Үштік Антанта (союзшылар деп те аталады) шамамен 6 миллион әскери қызметкерін жоғалтса, Орталық державалар шамамен 4 миллион әскери қызметкерін жоғалтты. Кем дегенде 2 миллион адам аурудан қайтыс болды, ал 6 миллион адам жоғалып, қаза тапқан деп есептеледі. Бұл мақалада соғысқан елдердің ресми жарияланған дереккөздерге негізделген қаза тапқандар тізімі келтірілген. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери өлімдердің үштен екісі шайқаста болды, 19 ғасырда болған қақтығыстардан өзгеше, онда өлімдердің көп бөлігі ауруларға байланысты болды. Дегенмен, 1918 жылғы тұмау пандемиясы және тұтқын ретінде қайтыс болғандар сияқты аурулар барлық соғысқан елдердегі әскери өлімдердің үштен бір бөлігін құрады.

Жарақат статистикасының жіктелуі

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қаза тапқандардың статистикасы кең ауқымды әртүрліліктерді көрсетеді; жалпы өлім саны 9 миллионнан 15 миллионнан астамға дейін бағаланады. Ресми дереккөздерде хабарланған әскери құрбандардың саны барлық себептерден туындаған өлім-жітімді қамтиды, оның ішінде шамамен 7-8 миллион жауынгерлік қаза (өлтірілген немесе жараларынан қайтыс болған) және тағы екі-үш миллион әскери өлім-жітім, жазатайым оқиғалар, аурулар және соғыс тұтқындарында қайтыс болғандардан туындаған. Қаза тапқандардың статистикасын жариялаған ресми үкіметтік есептерді АҚШ және Ұлыбритания жасады. 1920 жылдары жарияланған бұл екіншілік дереккөздер Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қаза тапқандар туралы анықтамалық еңбектердегі статистиканың бастауы болып табылады. Бұл мақалада АҚШ пен Ұлыбританияның, сондай-ақ Франция, Италия, Бельгия, Германия, Австрия және Ресейдің ресми үкіметтерінің есептерінде жарияланған қаза тапқандар туралы статистика жинақталған. Соңғы кезде Ұлтастық соғыс бейіттері комиссиясының (CWGC) зерттеулері Ұлыбритания мен оның одақтастарының әскери құрбандарының статистикасын қайта қарады; олар соғыс алаңдарынан тыс жердегі әскери қызметкерлерді, сондай-ақ Африка, Таяу Шығыс және Қытайдан логистикалық және қызметтік қолдау көрсеткен азаматтарды тізімдеріне қосты. Еуропадан тыс аймақтардан тартылған осы қолдау персоналының қазасы бұрын британдық соғыс құрбандарының тізіміне енгізілмеген, бірақ 1921 жылы жарияланған британдық соғыс құрбандарының тізіміне Британ аралдарынан тартылған Еңбек корпусының қазасы енгізілді. Әр елде қаза тапқандарды есепке алу және жіктеу әдістемесі біркелкі болған жоқ, сондықтан қаза тапқандар туралы жалпы ескерту – оларды барлық жағдайларда салыстыру мүмкін емес. Майкл Клодфелтердің сөзіне сүйенсек, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы бейбіт тұрғындардың өлімі "бағалау қиын", ол "кәдімгі қабылданған бейбіт тұрғындардың саны 6,5 миллионға тең" деп мәлімдейді.