Кіріспе
1906 жылы Еуропалық державалар арасында бірінші Марокко дағдарысын шешу жөніндегі талқылау. 1906 жылғы Алгесирас конференциясы Испанияның Алгесирас қаласында 16 қаңтардан 7 сәуірге дейін өтті. Конференцияның мақсаты – 1905 жылы Франция мен Германия арасында туындаған бірінші Марокко дағдарысын шешу еді. Бұл дағдарыс Германияның Францияның тәуелсіз Марокко мемлекеті үстінен протекторат орнату әрекетіне жауап ретінде туындады. Германия француз кеңеюін тоқтатуға тырысқан жоқ. Оның мақсаты – өзінің халықаралық беделін арттыру болды, бірақ ол бұл мақсатына жете алмады. Нәтижесінде Франция мен Ұлыбритания арасындағы қарым-қатынас жақын болды, Лондон мен Париж Берлинге күмәнмен қарағандықтан, бұл Энтанте Кордиалды нығайтты. Одан да маңызды салдары – Германиядағы саяси элитадан бөлек, баспасөздің көп бөлігіне және сол жақтағы либералдар мен социал-демократтардан басқа көптеген саяси партияларға тараған наразылық пен соғысқа дайындық сезімінің күшеюі болды. Пангермандық қозғалыс күшейіп, үкіметтің мойынсынуын сатқындық деп айыптап, соғысты жақтаушылықпен қолдауын күшейтті.
The Algeciras Conference of 1906 took place in Algeciras, Spain, and lasted from 16 January to 7 April. The purpose of the conference was to find a solution to the First Moroccan Crisis of 1905 between France and Germany, which arose as Germany responded to France's effort to establish a protectorate over the independent state of Morocco. Germany was not trying to stop French expansion. Its goal was to enhance its own international prestige, and it failed badly. The result was a much closer relationship between France and Britain that strengthened the Entente Cordiale since both London and Paris were increasingly suspicious and distrustful of Berlin. An even more momentous consequence was the heightened sense of frustration and readiness for war in Germany that spread beyond the political elite to much of the press and most of the political parties except for the Liberals and Social Democrats on the left. The Pan German element grew in strength, denounced the government's retreat as treason and stepped up chauvinistic support for war.
Өмірбаян
1904 жылы Ұлыбритания мен Франция арасындағы «Entente Cordiale» дипломатиялық ынтымақтастықты белгіледі және Египеттегі британдық билікті, ал Мароккодағы француздық бақылауды мойындады (кейбір испандық жеңілдіктермен). Германия бұл оқиғаның Ұлыбритания мен Франция арасындағы бәсекелестікті тоқтатып, Германияны еуропалық істерде оқшаулатынын сезді. 1905 жылдың 31 наурызында Германияның кайзері Вильгельм II Танжерге сапар шегіп, соғысқа шақыратын сөз сөйледі, Марокконың тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін халықаралық конференция өткізуді ұсынды, әйтпесе соғыс болатынын мәлімдеді. Тарихшы Хизер Джонс Германияның соғысқа шақыратын риториканы әдейі дипломатиялық амал ретінде қолданғанын айтады: Германияның тағы бір стратегиясы – драмалық әрекеттер жасау және соғыс қаупін қауіпті түрде үркейтіп көрсету болды, себебі бұл арқылы басқа еуропалық державаларға империялық мәселелерде Германиямен кеңесудің маңыздылығын ұғындыруға болады деп сенді. Францияның Марокко мәселесі бойынша Германиямен екіжақты келісім жасау қажет деп санамағаны, әсіресе Германияның жаңадан алған ұлы держава мәртебесіне қатысты терең күмәні болғандықтан, немқұрайлылық тудырды. Сондықтан Германия соғысқа шақыратын риториканы күшейтуді және кайзер Вильгельм II Жерорта теңізіндегі саяхатын тоқтатқаннан кейін Танжерге барып, сұлтанның тәуелсіздігі мен оның мемлекетінің тұтастығын қолдайтынын жариялады, осылайша Марокко бір түндікте халықаралық «дағдарыс ошағына» айналды. Немец дипломаттары АҚШ президенті Теодор Рузвельтті Мароккодағы француз интервенциясына қарсы шығуға көндіруге болады деп үміттенеді. Рузвельт орыс-жапон соғысына делдалдық жасап жатқандықтан және АҚШ Сенатының еуропалық істерге араласпау саясатын білгендіктен, Марокко дағдарысына араласуға құлшынбады. Алайда, 1905 жылдың маусым айында Германия мен Франция және мүмкін Ұлыбритания арасындағы жағдай соғысқа дейін нашарлағандықтан, Рузвельт шілдеде француздарды қаңтарда Алжирде өтетін бейбітшілік конференциясына қатысуға көндірді. Германия бұл конференцияның «Entente Cordiale» келісімін әлсіретеді деп үміттенді. Вильгельм II егер оның көптеген талаптары орындалса, Франциямен одақ құра алады деп ойлады. Ұлыбританияны оқшаулауға жасаған сәтсіз әрекетінен кейін Германия 1906 жылы үшінші теңіз заңын қабылдау арқылы ағылшын-немец теңіз жарысын одан әрі күшейтті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына Германия мен оның одақтастарының (Ұлыбритания, Франция және Ресей) бөлінуі себеп болды, ал келесі жылы олар Үштік Антантаға бірікті. Олардың арасындағы шиеленісті күшейтетін келесі маңызды оқиға Босния дағдарысы болды.
Марокко делегациясы
Марокко сұлтаны Абделазизді Мұхаммед әл-Мукри мен Мұхаммед Торрес өкілдік етті. Әл-Мукри аударма жағдайына наразылық білдіріп: "Біз мұнда мүсіндердей отырмыз, ешнәрсені түсінбейміз" деді. Марокко делегациясы Францияның қызметіндегі алжирлік аудармашы Абделькадер Бенгабритті пайдалануға мәжбүр болды, ол конференцияға қатысқан еді.
Нәтиже
Конференцияның қорытынды актісі 1906 жылғы 7 сәуірде қол қойылды және Марокконың полиция және кеден қызметін ұйымдастыру, қару-жарақ контрабандасын тоқтату ережелерін, сондай-ақ Еуропалық банкирлерге 40 жылдық мерзімге алтынмен қамтамасыз етілген банкноттар шығаруға рұқсат беретін Марокконың жаңа Мемлекеттік банкі туралы мәселелерді қамтыды. Жаңа мемлекеттік банк Марокконың орталық банкі ретінде жұмыс істеуге тиіс болды, Шерифтік империяның шығыстарына қатаң шектеулер қойылды, ал неміс империясы, Ұлыбритания, Франция және Испаниядан алынған қарыздарға кепілдік берген ұлттық банктер тағайындаған әкімшілер жұмыс істейтін болды. Испан монетасы айналымда қала берді. Еуропалықтардың жер меншігіне ие болу құқығы бекітілді және салықтар қоғамдық жұмыстарға жұмсалатын болды. Марокко сұлтаны алты порты қаласындағы полиция күшіне бақылау жасады, ол толығымен марокколық мұсылмандардан құралды және жылына 1000 песета орташа жалақымен қаржыландырылды, бірақ француз және испан офицерлері оларды бағыттап, төлем жасаушыны (амин) қадағалап, тәртіпті реттеуге және үкіметтері оларды қайтарып алып, орнына басқаларды тағайындауға құқылы болды. Бас инспектор швейцариялық болып, Танжерде тұратын болды. Соңғы сәтте Марокко делегаттары қорытынды актіге қол қоя алмады, бірақ Марокко сұлтаны Абделазиздің 18 маусымдағы жарлығы оны бекітті.