1904 жылғы Ұлыбритания мен Франция арасындағы келісімдер: Entente Cordiale

Кіріспе

1904 жылы Ұлыбритания мен Франция арасындағы келісімдер

Entente Cordiale

Entente Cordiale (ɑ̃tɑ̃t kɔʁdjal;) 1904 жылғы 8 сәуірде Ұлыбритания мен Француз Республикасы арасында қол қойылған келісімдер сериясын білдіреді. Бұл келісімдер ағылшын-француз қарым-қатынастарын жақсартуға ықпал етті. Сырттай алғанда, келісімдер балық аулау және отар шекараларына қатысты ұсақ мәселелерді қамтыды. Мысыр Ұлыбританияның ықпал аймағы ретінде, ал Марокко Францияның ықпал аймағы ретінде мойындалды. Entente Cordiale ресми одақ емес еді, тығыз ынтымақтастық көзделмеді және Германияға қарсы бағытталмады. Дегенмен, ол Германияның агрессиясына қарсы Франция мен Ұлыбритания арасындағы қарым-қатынасты нығайтуға мүмкіндік берді. Бұл 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін құрылған ресми ағылшын-француз әскери одағымен шатастырылмауы керек. Басты отарлық келісім – Мысырдың толыққанды британдық ықпал аймағында екендігін мойындау болды, сондай-ақ Марокко Францияның ықпал аймағында болды, бірақ Франция Мароккоға қатысты шешімдер қабылдағанда Испанияның мүдделерін ескеретін болады. Сонымен қатар, Ұлыбритания Францияға Лос аралдарын (Француз Гвинеясының жанында) берді, Нигерия шекарасын Францияның пайдасына белгіледі және Гамбияның жоғарғы аңғарына Францияның бақылауын қабылдады; ал Франция Ньюфаундленд жағасындағы белгілі бір балық аулау құқықтарынан бас тартты. Сонымен қатар, Сиам (Таиланд) аймағында француз және британдық ықпал аймақтары ұсынылды, бірақ ақырында отарлаудан бас тартылды. Шығыс аумақтары, француз Индокитайына жақын, француз аймағы деп белгіленді, ал батыс, Бирманың Теннасерим аймағына жақын, британдық аймақ деп белгіленді. Жаңа Гебрид аралдарында британдық және француз отаршылдары арасындағы бәсекелестікті азайту үшін де шаралар қабылданды. Ұзақ мерзімді перспективада Entente Cordiale екі мемлекеттің және олардың алдыңғыларының арасындағы шамамен мың жылдық үзілісті қақтығыстың аяқталуын білдірді және 1815 жылы Наполеон соғыстары аяқталғаннан бері сақталған статус-квоны (modus vivendi) формалды келісіммен алмастырды. Entente Cordiale Теофил Делькассенің (1898-1905 жылдары Францияның сыртқы істер министрі) саясатының нәтижесі болды, ол франко-британдық келісім Францияға Батыс Еуропадағы кез келген неміс одағына қарсы қауіпсіздік береді деп сенді (Үштік одаққа қараңыз, 1882 жыл). Entente Cordiale келіссөздерінің табысқа жетуіне Пол Камбон (1898-1920 жылдары Лондондағы Франция елшісі) және британдық сыртқы істер министрі лорд Лансдаун ең көп үлес қосты. Entente Cordiale келісімін қол қою арқылы екі держава да дербестікке ұмтылуын азайтты. Ұлыбританияның 1902 жылғы Жапониядан басқа ірі одақтасы болған жоқ. Францияда тек Франко-Ресейлік одақ болды. Бұл келісім Германияға қауіп төндірді, өйткені Германияның саясаты ұзақ жылдар бойы франко-британдық антагонизмге негізделген. 1905 жылы Мароккодағы француздықтарды тексеруге жасалған неміс әрекеті (Танжер оқиғасы немесе Бірінші Марокко дағдарысы) және осылайша Entente Cordiale-ге нұқсан келтіру әрекеті, оны күшейтуге ғана себеп болды. Француз және британдық генерал-штабтары арасында әскери талқылаулар басталды. Франко-британдық ынтымақтастық 1906 жылғы Алгесирас конференциясында расталды және 1911 жылғы Екінші Марокко дағдарысында қайта расталды.

The Entente Cordiale (ɑ̃tɑ̃t kɔʁdjal; ) comprised a series of agreements signed on 8 April 1904 between the United Kingdom and the French Republic which saw a significant improvement in Anglo French relations. On the surface, the agreement dealt with minor issues related to fishing and colonial boundaries. Egypt was recognized as part of Britain's sphere of influence, and Morocco as part of France's. The Entente was not a formal alliance and did not involve close collaboration, nor was it intended to be directed against Germany. However, it paved the way for a stronger relationship between France and Britain in the face of German aggression. It should not be mistaken for the official Anglo French military alliance, which was only established after the outbreak of World War I in 1914. The main colonial agreement was the recognition that Egypt was fully in the British sphere of influence and likewise Morocco in France's, with the proviso that France's eventual dispositions for Morocco include reasonable allowance for Spain's interests there. At the same time, Britain ceded the Los Islands (off French Guinea) to France, defined the frontier of Nigeria in France's favour, and agreed to French control of the upper Gambia valley; while France renounced its exclusive right to certain fisheries off Newfoundland. Furthermore, French and British proposed zones of influence in Siam (Thailand), which was eventually decided not to be colonised, were outlined, with the eastern territories, adjacent to French Indochina, becoming a proposed French zone, and the western, adjacent to Burmese Tenasserim, a proposed British zone. Arrangements were also made to allay the rivalry between British and French colonists in the New Hebrides. In long term perspective, the Entente Cordiale marked the end of almost a thousand years of intermittent conflict between the two states and their predecessors, and replaced the modus vivendi that had existed since the end of the Napoleonic Wars in 1815 with a more formal agreement. The Entente Cordiale represented the culmination of the policy of Théophile Delcassé (France's foreign minister from 1898 to 1905), who believed that a Franco British understanding would give France some security in Western Europe against any German system of alliances (see Triple Alliance (1882)). Credit for the success of the negotiation of the Entente Cordiale belongs chiefly to Paul Cambon (France's ambassador in London from 1898 to 1920) and to the British Foreign Secretary, Lord Lansdowne. In signing of the Entente Cordiale both powers reduced the virtual isolation into which they each had withdrawn. Britain had no major power ally apart from Japan (1902). France had only the Franco Russian Alliance. The agreement threatened Germany, whose policy had long relied on Franco British antagonism. A German attempt to check the French in Morocco in 1905 (the Tangier Incident, or First Moroccan Crisis), and thus to upset the Entente, served only to strengthen it. Military discussions between the French and the British general staffs were initiated. Franco British solidarity was confirmed at the Algeciras Conference (1906) and reconfirmed in the Second Moroccan Crisis (1911).

Өмірбаян

Француз термині Entente Cordiale (көбінесе "қанағатты келісім" немесе "қанағатты түсіністік" деп аударылады) 1843 жылы британдық сыртқы істер министрі лорд Абердиннің бауырына жазған хатынан туындаған, онда ол екі ұлт арасындағы "қанағатты, жақсы түсіністік" туралы айтқан. Бұл француз тіліне Entente Cordiale деп аударылып, сол жылы француздықтардың Пьерлер палатасында Людовик Филипп I қолданды. Бүгінде бұл термин көбінесе екінші Entente Cordiale-ді білдіреді, яғни 1904 жылдың 8 сәуірінде Лондонда екі үлкен держава арасында қол қойылған, жазбаша және ішінара құпия келісімді. Бұл келісім екі ел үшін де жаңалық болды. Франция Наполеон соғыстарының салдарынан, либерализмнің қаупінен және 1870-1871 жылдардағы франко-пруссия соғысындағы асығыс әрекеттерінен кейін басқа еуропалық державалардан оқшауланған болатын. Германия канцлері Отто фон Бисмарк Францияны әлеуетті одақтастардан алшақтатуға қол жеткізді, себебі Франция франко-пруссия соғысындағы жеңілісі үшін кек алуға, аумақтық шығындарын өтеуге және Саар мен Руры аймақтарын басып алуды жалғастыруға тырысуы мүмкін деп есептелді. Ұлыбритания шамамен бір ғасыр бойы Еуропа құрлығында "керемет оқшаулық" саясатын ұстанды, континенттік мәселелерге тек қана Ресей сияқты басқа елдердің күшін шектеу арқылы британдық мүдделерді қорғау қажет деп саналған жағдайларда ғана араласты, немесе Нидерландыны әлсірету және Франция мен неміс мемлекеттері арасында буферлік аймақ құру үшін Бельгияның құрылуын қолдады. XIX ғасырдың соңғы онжылдығында Ұлыбритания мен Франция үшін жағдай өзгерді. Бұл өзгерістің себебі екінші бура соғысынан кейін британдықтардың сенімсіздігіне ұшырауы және Германияның күшіне қатысты өсетін қорқыныш болды. 1881 жылдың наурыз айында француз мемлекет қайраткері Леон Гамбетта мен Уэльс ханзадасы Альберт Эдуард Германияға қарсы одақ құруды талқылау үшін Бретейль сарайында кездесті. Алайда, Африка үшін күресте екі ел келісімге келе алмады. Колониялық хатшы Джозеф Чемберленнің бастамасымен 1898 және 1901 жылдар аралығында британдық-германдық келіссөздердің үш раунды өтті. Британдықтар Үштік одаққа қосылмауды шешіп, Берлинмен келіссөздерді тоқтатты және британдық-француздық одақ идеясын қайта жаңғыртты. Ресей-жапон соғысы басталуға айналған кезде Франция мен Ұлыбритания өз одақтастарының жағына тартылудың алдында болды. Франция Ресеймен берік одақтас болды, ал британдықтар жақында Англо-жапондық одаққа қол қойған. Соғысқа бармау үшін екі держава да "ұзақ жылдар бойы сақтап келген антагонизмін тастап", Африка, Америка, Азия және Тынық мұхиты аймақтарындағы келіспеушіліктерін шешті. Осы мақсатта француз сыртқы істер министрі Теофил Делькасс және британдық сыртқы істер министрі лорд Лансдаун колониялық мәселелер бойынша келісімге келді, ал лорд Лансдаун мен Сент-Джеймс сарайындағы француз елшісі Пол Камбон 1904 жылдың 8 сәуірінде қол қойылған конвенцияны бекітті.

The French term Entente Cordiale (usually translated as "cordial agreement" or "cordial understanding") comes from a letter written in 1843 by the British Foreign Secretary Lord Aberdeen to his brother, in which he mentioned "a cordial, good understanding" between the two nations. This was translated into French as Entente Cordiale and used by Louis Philippe I in the French Chamber of Peers that year. When used today the term almost always denotes the second Entente Cordiale, that is to say, the written and partly secret agreement signed in London between the two powers on 8 April 1904. The agreement was a change for both countries. France had been isolated from the other European powers, in part because of the destruction of the Napoleonic Wars, threat of liberalism and perceived recklessness in the Franco Prussian War of 1870–71. German Chancellor Otto von Bismarck also managed to estrange France from potential allies, as it was thought that France might seek revenge for its defeat in the Franco Prussian War, reverse its territorial losses and continue to press for the conquest of the Saar and territories in the Ruhr. Britain had maintained a policy of "splendid isolation" on the European continent for nearly a century, intervening in continental affairs only when it was considered necessary to protect British interests by limiting the power of other countries, such as Russia in the Balkans, or supporting the creation of Belgium to weaken the Netherlands and create a buffer between France and the German states. The situation for Britain and France changed in the last decade of the 19th century. The change had its roots in a British loss of confidence after the Second Boer War and a growing fear of the strength of Germany. As early as March 1881, the French statesman Léon Gambetta and the Prince of Wales, Albert Edward, met at the Château de Breteuil to discuss an alliance against Germany. The Scramble for Africa prevented the countries from coming to terms, however. On the initiative of Colonial Secretary Joseph Chamberlain, there were three rounds of British German talks between 1898 and 1901. The British decided not to join the Triple Alliance, broke off the negotiations with Berlin, and revived the idea of a British French alliance. When the Russo Japanese War was about to erupt, France and Britain found themselves on the verge of being dragged into the conflict on the side of their respective allies. France was firmly allied with Russia, while the British had recently signed the Anglo Japanese Alliance. In order to avoid going to war, both powers "shucked off their ancient rivalry" and resolved their differences in Africa, the Americas, Asia, and the Pacific. Toward this end, French foreign minister Théophile Delcassé, and Lord Lansdowne, the British Foreign Secretary, negotiated an agreement on colonial matters, and Lord Lansdowne and Paul Cambon, the French Ambassador to the Court of St James's, signed the resulting convention on 8 April 1904.

Салдары

Британдық Сыртқы істер министрлігі үшін Антантаның қандай мағынаға ие екені белгісіз болды. Мысалы, 1911 жылдың басында француз баспасөзі үштік одақтың күштілігі мен Антантаның әлсіздігін салыстырғаннан кейін Эйр Кроу былай деп жазды: "Негізгі факт – Антанта одақ емес. Ең қиын жағдайларда оның мәні мүлдем болмауы мүмкін. Антанта – екі ел үкіметінің ортақ ұстанымы, бірақ ол осыншалықты тұманды болуы мүмкін, тіпті мазмұнынан толық айырылып қалуы да ғажап емес". Бірақ бұл пікір қате болды, себебі Италия Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда бейтараптық саясатын ұстанғандықтан үштік одақ ыдырады, ал Антанта берік тұрды.

Еске алу

2004 жылы Entente Cordiale-ның 100 жылдығы бірқатар ресми және бейресми шаралармен аталып өтті, оның ішінде сәуір айында королева Елизавета II-нің Францияға мемлекеттік сапары және қараша айында президент Жак Ширактың қайта сапары болды. Британ әскерлері (Royal Marines тобы, Household Cavalry Mounted Regiment, Grenadier Guards және King's Troop, Royal Horse Artillery) Бастилия күніне арналған парадты Парижде алғаш рет бастап шықты, сонымен қатар Red Arrows әуе көрсетілімін жасады. Лондон Waterloo International және Париж Gare du Nord вокзалдарында Ұлыбритания және Франция тулары бейнеленді, ал плакаттарда "Entente cordiale" деген сөздер жазылды. Кейбір француз саяси лидерлері Парижден пойыздың "Ватерлоо" атына наразылық білдірді, себебі Лондон вокзалы 1815 жылғы британдық одақтың Наполеон әскерін жеңген шайқасының құрметіне аталған. 1998 жылы француз саясаткері Флорент Лонгюпее британ премьер-министрі Тони Блэрге хат жолдап, атауды өзгертуді талап еткенімен, нәтиже болмады. Дегенмен, 2007 жылдың қарашасында St Pancras International Eurostar қызметі үшін Лондонның жаңа вокзалы болды. 2024 жылдың сәуір айында Entente Cordiale-ның 120 жылдығын мерекелеуге орай Франция жандармериясының Garde Républicaine Букингем сарайындағы сақшыларды алмастыру рәсіміне қатысты.

Entente Cordiale стипендиясы

"Entente Cordiale" атауы "Entente Cordiale Scholarships" стипендиялық бағдарламасы үшін қолданылады, бұл таңдаулы франко-британдық стипендиялық схема, ол 1995 жылғы 30 қазанда Лондонда өткен ағылшын-француз саммитінде Ұлыбритания премьер-министрі Джон Мейджор және Франция президенті Жак Ширак тарапынан жарияланды. Бағдарлама британдық және француз студенттеріне бір академиялық жылға Каналдың екінші жағында оқуға қаржылай көмек көрсетеді. Британдық студенттер үшін бағдарламаны Лондондағы Франция елшілігі, ал француз студенттері үшін Франциядағы Британ Кеңесі мен Париждегі Британ елшілігі басқарады. Қаржыландыру жеке сектор және қорындар есебінен жүзеге асырылады. Бағдарламаның мақсаты – өзара түсіністікті нығайту және болашақ британдық және француз лидерлері арасында алмасуды ілгерілету. Бағдарламаны 1993-1996 жылдар аралығында Франциядағы Ұлыбритания елшісі болған сэр Кристофер Маллаби бастамасымен іске қосылды.