Кіріспе

Корей халық әні, корей дәстүрлі әні

"Ариран" (hangul=아리랑; ) – корей халық әні. Әннің 60 түрлі нұсқасының шамамен 3600 вариациясы бар, олардың бәрінде "Ариранг, ариранг, арарийо (아리랑, 아리랑, 아라리요)" сияқты ұқсас қайырмасы кездеседі. "Ариран" ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне екі рет енгізілген, алғаш рет 2012 жылы Оңтүстік Корея, кейін 2014 жылы Солтүстік Корея ұсынған. 2015 жылы Оңтүстік Кореяның Мәдени мұра басқармасы әнді маңызды материалдық емес мәдени мүліктер тізіміне қосты. Ән бүгін Солтүстік және Оңтүстік Кореяда орындалады және Корея соғысымен бөлінген аймақтағы бірліктің символы болып табылады.

Шығуы және этномузыкологиясы

"Ариранг" Кореяның Канвон провинциясының Чонсон қаласынан шыққан деп есептеледі. "Ариранг" термині бүгінде мағынасы нақты емес, бірақ кейбір тіл білімі мамандары "Ари" (хангул=ари) сөзі "әдемі" дегенді, ал "ранг" (хангул=랑) сөзі ежелгі корей тілінде "жақын адамды" немесе "құданы" білдіргенін болжайды. Осы екі сөздің бірігуінен "Ариранг" сөзі "Менің жақын адамым" деген мағынаны білдіреді. Бұл теорияны Син Ён Ха сияқты ғалымдар қолдайды. Аңыз бойынша, бұл атау ер адам мен қыздың махаббатқа түскен оқиғасынан туындаған. Олар Аураджи (хангул=아우라지) маңындағы кемежайдың жанында камелия гүлдерін жинағанда бір-біріне ғашық болған. Мысалы, Пхёнчхан мен Самчхок суларын Хан өзеніне қосатын су айдыны Аураджи деп аталады. Бұл оқиғаның екі нұсқасы бар: біріншісінде, ер адам судың деңгейі тым жоғары болғандықтан Аураджи арқылы өтіп, қызға жете алмайды, сондықтан олар қайғыларын әнмен білдіреді. Екінші нұсқада, ер адам Аураджи арқылы өтуге тырысып, суға батып кетеді және өлімінен кейін қайғылы ән айтады. Профессор Кит Ховардтың сөзіне сәйкес, "Ариранг" Канвон провинциясының Чонсон таулы аймағында пайда болған және ән туралы алғашқы жазба 1756 жылғы қолжазбада кездеседі. Корея зерттеулер академиясы да "Ариранг" бастапқыда Чонсонның халық әні болған деген пікірді бөліседі. Чонсонның кейбір жергілікті тұрғындары өздерінің халық әнін Горео дәуіріне дейін жегізеді. Кейбіреулер, Чонсоннан шыққан бұл ән, Чосон дәуіріндегі ханзада Хынгсонның бұйрығымен Канвоннан жұмысшылар Сеулге Гёнбок сарайын қайта жаңарту үшін жіберілген кезде Сеулге және Кореяның басқа аймақтарына тарағанын айтады. Чосон ғалымы Хван Хён жазған "Мэчхонярок" (hangul=매천야록) еңбегінде бұл ән сол кезде елде кеңінен таралған сияқты көрінеді. Кейбіреулер "Ариранг" терминінің шығуын Силланың алғашқы патшасының әйелі, леди Ареонгтың есімімен байланыстырады, себебі ән оның қасиеттерін мадақтаған өлеңнен пайда болған болуы мүмкін. Ал кейбіреулер бұл термин "Арин" деген сөзбен байланысты, ол "туған жер" деген мағынаны білдіреді, немесе осы атқа ұқсас үнді құдайының атымен байланысты болуы мүмкін деп болжайды.

Бірінші жазба

"Ариранг" әні алғаш рет 1896 жылы американдық этнолог Элис К. Флетчер жазған. Вашингтондағы үйінде Флетчер үш корей студентінен "Love Song: Ar ra rang" деп аталатын әнді жаздырған. Бір дереккөзге сәйкес, бұл студенттер ақсүйек корей отбасыларынан шыққан және жазба жасалған кезде Говард университетінде оқып жүрген. Тағы бір дерек бойынша, әншілер сол уақытта Америкада тұрып жұмыс істеген корей жұмысшылары болған. Қазіргі таңда жазбалар АҚШ Конгресінің кітапханасында сақтаулы.

Қарсылық әнұраны

Кореяны жапондықтар басып алған кезде патриоттық әндерді айту, оның ішінде Кореяның ұлттық әнұранын айту қылмыстық жазаға тартылды. Сондықтан Ариранг Жапон империялық үкіметіне қарсы бейресми қарсылық әніне айналды. Кореялық наразылар 1919 жылғы 1 наурыздағы қозғалыс кезінде, Жапон империясына қарсы демонстрацияда "Ариранг" әнін айтты. Оккупация кезінде жазылған "Арирангтың" көптеген нұсқаларында әділетсіздік, еңбекшілердің қиын жағдайы және партизандық соғыс тақырыптары көтеріледі. Бұл әнді фашистерге қарсы күрескен тау партизандары да шырқаған.

Жапониядағы танымалдылығы

Кореяны жапондықтар басып алған кезде Жапонияда корей мәдениеті және әсіресе "Ариранг" үлкен сұранысқа ие болды. 1931 және 1943 жылдар аралығында "Арирангтың" 50-ден астам жапондық нұсқасы поп, джаз және мамбо сияқты жанрларда жарық көрді. Әр нұсқаның мәтіні әртүрлі болғанымен, көптеген нұсқаларда қайғы, ажырасу, қайта қосылу және махаббат туралы тақырыптар кездеседі. Төменде Сеулдегі "Стандартты Ариранг" әнінің мәтіні келтірілген. Бірінші екі жол – қайырма. Қайырмадан кейін үш шумақ келеді. Хангул/Чосонгул Ханжа Романизация Ағылшын тіліндегі аудармасы Ариран, Ариран, Арарийо Ариран жотасынан өтемін. Ариран, Ариран, Арарийо Ариран гогаэро неомеоганда. Ариран, Ариран, Арарийо Arirang gogaero neomeoganda. Ариран төбесінен өтемін. Мені тастап кеткен жақыным, он ри аралықта сырқатқа шалдығады. 나를 버리고 가시는 님은 십리도 못가서 발병난다. Nareul beorigo gasineun nimeun Simnido motgaseo balbyeongnanda. Мені тастап кетсең, он ри жолға жетпей ауырып қаласың. Аспанда көптеген жұлдыздар, жүрегімізде де көп үміт бар. 청천하늘엔 잔별도 많고, 우리네 가슴엔 희망도 많다. Cheongcheonhaneuren janbyeoldo manko, Urine gaseumen huimangdo manta. Ашық аспанда жұлдыздар көп болғандай, жүрегімізде де арман көп. Сол жердегі тау – Пэктусан, тіпті қыс айларында да гүлдейді. 저기 저 산이 백두산이라지, 동지 섣달에도 꽃만 핀다. Jeogi jeo sani baekdusaniraji, Dongji seotdaredo kkonman pinda. Сол жердегі тау – Пэктусан, тіпті қыстың ортасында да гүлдер гүлдейді.

Вариациялар

"Арирангтың" 60 әртүрлі нұсқасының шамамен 3600 вариациясы кездеседі.

Қытай

2011 жылы Ариранг "Қытайдың ұлттық материалдық емес мәдени мұрасының өкілді тізіміне" үшінші кезеңте қосылды. 2023 жылы Янбьян Корей автономиялық аймағының құрылғанына 70 жыл толуына орай, корей этностық әншісі Цуй Лилинг Жанбэксан тауындағы Көк көл туралы Арирангтың алғашқы вариациясын жариялады.

ЮНЕСКО

Оңтүстік Корея және Солтүстік Корея екеуі де "Ариранг" әнін ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне қосу үшін ұсынған. Оңтүстік Корея 2012 жылы бұл әнді тізімге енгізуге қол жеткізді.

Музыка

Американдық композитор Джон Барнс Ченс 1962–63 жылдарғы концерттік оркестр композициясы «Корей халық әніне арналған вариациялар» әнін 1950 жылдардың соңында Кореяда естіген «Арирангтың» нұсқасына негіздеді. 2007 жылы Оңтүстік Кореяның SG Wannabe вокалдық тобы «Ариранг» атты әнді қамтитын «The Sentimental Chord» альбомын шығарды. Топқа корей дәстүрлі аспаптары сүйемелдеді, ал негізгі бөлімге өту алдындағы көпірде электр гитарасы «Арирангтың» әуенімен ойнатылды. Олар содан бері әнді 국립국악관현악단 (Ұлттық корей оркестрі) және бірнеше «Ариранг» фестивалінде орындады. Солтүстік Корея композиторы Чой Сунг Хван 1976 жылы «Ариранг Фантазиясын» жазды. Нью-Йорк филармониясы бұл шығарманың сәл өзгертілген нұсқасын Солтүстік Кореяға жасаған сапары кезінде 2008 жылдың 26 ақпанында қосымша орындады. 2013 жылдың қарашасында Ханкук шетел тілдері университетінің студенттік хоры «Арирангты» ағылшын, қытай, жапон, француз, итальян, испан, неміс, орыс, араб және корей тілдерінде орындады. K-pop тобы A.C.E «Ариранг мәдениетін жаңғырту» бағдарламасы үшін «Джиндо Ариран (Тарихқа дейінгі)» әнін орындады. Олардың түпнұсқа әнге адал қалған бірегей нұсқасы олардың жаңа альбомына, «Changer: Dear Eris» кірді. Тағы бір K-pop тобы KINGDOM 2023 жылдың 13 қаңтарында Arirang TV телеарнасында көрсетілген «When Gugak Meets K POP» корей дәстүрлі жаңа жылдық музыкалық арнайы бағдарламасында «Last flower (хангыль=화월가 (밀양아리랑))» әнін орындады, бұл Мирян Арирангтың олардың жеке интерпретациясы.

Фильмдер

Ариранг – корей кинорежиссері На Вун Гюдің 1926 жылы түсірілген, үлкен әсер еткен фильмі. Ол 20-шы ғасырда "Ариранг" әнін кеңінен танымал етті.

Медиа

Arirang TV және Arirang Radio – Корея Халықаралық Хабар тарату қоры басқаратын ағылшын тіліндегі халықаралық медиа станциялары.

Спорт

Солтүстік Кореяның жаппай гимнастика және өнер көрсету фестивалі көбінесе Ариранг фестивалі деп аталады. 2000 жылғы Сиднейде өткен жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында Оңтүстік және Солтүстік Корея спортшылары "Ариранг" әні ойналып тұрғанда Кореяның бірігу туын алып стадионға бірге кірді. Оңтүстік Корея жанкүйерлері 2002 жылғы ФИФА әлем чемпионатында "Арирангты" қолдау әні ретінде пайдаланды. "Арирангтың" бөліктері Пхёнчхан 2018 қысқы Олимпиадасында, әсіресе ашылу салтанатында және Олимпиадалық теледидар қызметінің телеарнасының кіріспесінде жиі қолданылды. Фигуралы сырғанаудың гала-шоуында Чой Дабин "Ариранг" әнімен сырғанады. 2018 жылғы Азия ойындарында Кореяның біріктірілген командасы каноэ спортында алтын медаль жеңіп алғанда "Ариранг" ойнатылды. Оңтүстік Кореяның фигуралы сырғанаушысы Хейн Ли 2022 жылғы Төрт құрлық чемпионатындағы еркін сырғанау барысында "Ариранг" әнін орындады, нәтижесінде ол екінші орынды иеленді.

Бейне ойындар

Ким Вудың "Қайраткерлік инстинктіндегі" (Killer Instinct) тақырыбында Хуна Ким орындаған "Ариранг" әнінің элементтері бар. "Ариранг" Сид Мейердің "Civilization VI" ойынында корей цивилизациясының тақырыбы ретінде пайдаланылады. "Horangi Arirang" - Хванның "Soul Calibur" ойынындағы әні.