Кіріспе
Кореялық мереке, 8-ші ай күнтізбенің толы ай күні. Чусок (hangul=추석; ), сондай-ақ Хангави (hangul=한가위; ; көне корей тілінен аударғанда, "күздің ортасы"), - күздің орта тұсындағы өнім жинаудың маңызды мерекесі және Оңтүстік Кореяда ай күнтізбенің 8-ші айының 15-ші күні тойланатын үш күндік мереке. Солтүстік Кореяда тек Чусок күні ғана тойланады. Әлемдегі көптеген өнім жинау мерекелері сияқты, бұл мереке де күзгі теңдікке жақын уақытта, яғни жаздың соңында немесе күздің басында өткізіледі. Бұл Оңтүстік Кореядағы ең ірі дәстүрлі мереке. Жақсы өнім жинауды тойлау үшін корейлер ата-бабаларының туған жерлеріне барып, сонгпьон (hangul=송편), яггва, азия алмұрты және халабонг сияқты жемістер, сондай-ақ синдожу (hangul=신도주) және донгдонджу (hangul=동동주) сияқты күріштен жасалған ішімдіктерден тұратын дастархан жасайды. Чусокпен байланысты екі маңызды дәстүр бар: Чарье (hangul=차례, үйдегі ата-бабаларды еске алу рәсімі, сондай-ақ Джеса деп те аталады) және Сонгмё (hangul=성묘, ата-бабалардың қабірлеріне отбасылық сапар), көбінесе Беолчомен (hangul=벌초, қабірлерді тазалау, айналасындағы шөптерді жою) бірге жүзеге асырылады. Тағы бір маңызды салт – ата-бабаларға олардың сүйікті тағамдарын құрбандық ретінде дайындау.
Chuseok (hangul=추석; , ), also known as Hangawi (hangul=한가위; ; from Old Korean, "the great middle [of autumn]"), is a major mid autumn harvest festival and a three day holiday in South Korea celebrated on the 15th day of the 8th month of the lunar calendar on the full moon. In North Korea, they only celebrate for the day of chuseok. Like many other harvest festivals around the world, it is held around the autumn equinox, i. e. at the very end of summer or in early autumn. It is the biggest traditional holiday in South Korea. As a celebration of the good harvest, Koreans visit their ancestral hometowns and share a feast of Korean traditional food such as songpyeon (hangul=송편), yakgwa, fruits like Asian pear and hallabong, and rice wines such as sindoju (hangul=신도주). and dongdongju (hangul=동동주). There are two major traditions related to Chuseok: Charye (hangul=차례, ancestor memorial services at home, also known as Jesa), and Seongmyo (hangul=성묘, family visit to the ancestral graves), which is usually accompanied by Beolcho (hangul=벌초, tidying graves, removing weeds around them). Another major custom is to prepare the family's ancestors their favorite meals as an offering.
Шығу тегі
Халық сенімі бойынша, Чусок габаеден (хангул=가배) бастау алады. Габае Силла патшалығының үшінші патшасы тұсында (б.з.д. 57 – 935 ж.) екі команда арасында бір айға созылған тоқу жарысы ретінде басталған. Габае күні, ең көп мата тоққан команда жеңіске жетіп, жеңілген команда оларға той ұйымдастыратын болған. Мерекелік шаралар аясында тоқу, садақ ату және жекпе-жек көрсетулер өткізілген деп есептеледі. Көптеген ғалымдар Чусоктың ежелгі шамандық егін жинау тойларынан пайда болғанын да айтады. Кейбір аймақтарда егер егін болмаса, құдайға сыйынған рәсімдер кейінге жылдырылады, ал жыл сайын егін жиналмайтын аймақтарда Чусок тойланбайды.
Дәстүрлі әдет-ғұрыптар
Қазіргі Оңтүстік Кореяда Чусок мерекесінде көптеген адамдар ата-бабаларының рухына құрмет көрсету үшін үлкен қалалардан туған жерлеріне сапар шегеді. Чусок – мол өнімді тойлау және келесі жылдың бұрынғыдан жақсы болуына үміт арту мерекесі. Адамдар таңертең ерте ата-бабаларына арналған құлшылық рәсімдерін орындайды. Содан кейін олар жақын туыстарының қабірлеріне барып, шөп шабады, қабір маңындағы жерді тазартады және ата-бабаларына тағам, сусын мен өнімдер сыйлайды. Оңтүстік Кореяның көпшілігі отбасыларымен және ата-бабаларының үйлерінде болады, бірақ Корея Ұлттық Халық Мұражайында да мерекелік шаралар өтеді. Банктер, мектептер, пошта бөлімдері, мемлекеттік мекемелер мен дүкендер сияқты көптеген орындар осы ұлттық мерекеде жабылады. Мереке маңында Оңтүстік Кореяға билеттер әдетте үш ай бұрын сатылып кетеді, ал жолдар мен қонақүйлерге адам ағылады.
Шаруашылық
Шари – Чүсок мерекесінде ата-бабаларды еске алу рәсімдерінің бірі. Бұл рәсімде отбасылар жиналып, ата-бабаларының құрметіне арнайы тағамдар дайындап, жинап, құрбандыққа шалады. Тағамды дайындау көбінесе бірнеше сағатқа созылады, ал көптеген отбасылар таңертең ерте бастайды. Бұл рәсім денелік өлімнен кейінгі рухани өмірге қатысты дәстүрлі көзқарасты көрсетеді, сонымен қатар қазір ұрпақтарын қорғайтын, о дүниелік рухтарға құрмет көрсетеді. Ұсынылатын тағамдар әр аймаққа қарай өзгеше болуы мүмкін, бірақ көбінесе жаңа жиналған күріш, күріш нандары (сонпьон), сондай-ақ жаңа ет, жемістер мен көкөністер болады. Шари дастарқанындағы тағамдардың орналасуы да маңызды: дәстүрлі түрде күріш пен сорпа солтүстікке, ал жемістер мен көкөністер оңтүстікке қойылады, ет тағамдары батыс және орталық бөліктерге, ал күріш нандары мен макколли немесе соджу сияқты сусындар шығысқа орналастырылады. Бұл ережелер аймақтар бойынша өзгеріп кетуі мүмкін.
Ханбок
Ханбок (Оңтүстік Кореяда) немесе Чосон-от (Солтүстік Кореяда) – корей халқының арнайы мерекелерде, ресми және жартылай ресми жағдайларда, мысалы, Чусок, Ай жаңа жылы және үйлену тойларында киетін дәстүрлі киімі. "Ханбок" сөзі тікелей "корей киімі" дегенді білдіреді. Ханбоқтың негізгі құрамы – джогори жеңі, баджи шалбар, чима көйлек және по пальтосы. Ханбоқтың дизайны бүгінгі күнге дейін өзгеріссіз сақталып келеді және түрлі-түрлі түстерде жасалады.
Ханга
Чүсок мерекесінде желетін тағы бір танымал корей дәстүрлі тағамы – хангва. Бұл, күріш қамырынан (тток) жасалған тәтті тағамдарды жіктеуге арналған жалпы термин. Ханхва – табиғи түстермен әсемделіп, әртүрлі өрнектермен безендірілген көркем тағам. Ханхва, сондай-ақ Ханг деп те аталады, күріш ұны, бал, жемістер және тамырлардан жасалады. Адамдар түрлі түстер, дәмдер мен хош иістер беру үшін жеуге жарамды табиғи ингредиенттерді пайдаланады. Әдемілігі мен құндылығының арқасында корейлер хангваны тек Чүсок кезінде ғана емес, сонымен қатар арнайы шараларда, мысалы, тойларда, туған күндерде және үйлену тойларында да жейді. Ханхваның ең танымал түрлері – якгва, югва және дасик. Якгва – қуырылған күріш ұны қамырынан жасалған тәтті балды печенье, ал югва – балды сумен және чонджу (күріш шарабымен) араластырылған жабысқақ күріштен жасалған қуырылған печенье. Дасик – шай ішуге арналған торт.
Баэкжу
Чүсеоктің маңызды бөлігі – алкогольдік сусындар. Чүсеок мерекесінде ішетін арақ бекджу (백주, 白酒, әдеби мағынасында "ақ шарап") деп аталады және ол жаңа жиналған күріштен жасалғандықтан синдожу (신도주, 新稻酒, әдеби мағынасында "жаңа күріштен жасалған арақ") деп те аталады. Кореяның дәстүрлі арақ-шараптарын өндіретін Kooksoondang компаниясы Горео дәуірінен (918–1392) шыққан "Йихавуа" ("Yihwaju") күріш шарабын және Жосон (1392–1910) аристократтары арасында кең таралған "Сонджёлу" ("Songjeolju") арағын қайта жаңартып шығарды. Оның "Jamyang Baekseju" жинағына ерлердің денсаулығын нығайтады деп есептелетін Jayang Baekseju, Jang Baekseju, Baekokju сияқты әртүрлі арақтар кіреді. Ересектердің айтуынша, ата-бабаларымыз ішкен алкогольдік сусынды ішсең, ештеңеден қорқудың қажеті болмайды.
Басқалар
Басқа тағамдардың ішінде жапча, бульгоги, джон деп аталатын корей қуырылған кеспелерінің түрлі-түрлі нұсқалары, саенгсеон (балық) және жемістер жиі дайындалады.
Чусеок сыйлықтарының тарихы
Кореялықтар 1960 жылдары қант, сабын, дәмдеуіштер сияқты күнделікті қажетті заттарды Чүсок сыйлықтары ретінде беруді бастады. Корея экономикасы дамыған сайын сыйлықтар да өзгерді. 1970 жылдары кореялықтарға Чүсок сыйлықтарын таңдауға көбірек мүмкіндік болды, мысалы, тамаққа қолданылатын май, тіс пастасы, дайын кофе жиынтығы, косметика, теледидар және күріш пісіру автоматтары. 1980 жылдары адамдар жеміс-жидектер, ет және косметика жиынтығын таңдады. 1990 жылдары Чүсокке сыйлық сертификаттары қолданылды. 21-ғасырда тәтті десерттер, спам, жеміс-жидектер, денсаулыққа пайдалы қосымшалар және тері күтімі сияқты күрделірек сыйлықтар Чүсок сыйлықтарының ең танымал түрлеріне айналды.
Чусеок сыйлықтарының түрлері мен бағалары
Кейбір әсем сыйлықтарды сатып алуға болады: бір килограмм жабайы қарағай саңырауқұлақтары, олар жасанды түрде өсірілмейтіндіктен қымбатқа бағаланады (560,000 вон) – 480,27 АҚШ доллары, және қызыл женьшен өнімдері (1,98 миллион вон) – 1698,11 АҚШ доллары. Дегенмен, ең қымбат сыйлық – Лотте универмагында шараптың алты бөтелкесі, оның бағасы шамамен (33 миллион вон) – 28 301,89 АҚШ доллары. Чүсок сыйлық жиынтықтары Кореяда үлкен бизнес болып табылады және мереке қарсаңында бағалар көтерілуі әдеттегі жағдай.
Халықтық ойындар
Күздің келуі мен мол өнімді тойлау үшін Чүсокта түрлі халықтық ойындар ойналады. Сонори – бұл халықтық өнер, онда ауыл тұрғындары сиыр немесе тасбақа кейіпінде киініп, нонгак тобымен бірге пунгмул музыкасын орындап, үй-үйді аралайды. Чүсокта ойналатын тағы бірнеше танымал халықтық ойындар: талчұм (қалқан биі), Ют Нори (Юннори, Нюут және Ют деп те аталады), садақ ату, ссиреум (корей күресі) және юлдариги; халықтық ойындар аймаққа қарай өзгеріп отырады.
Ссиреум
Ссиреум (hangul=씨름) – Чүсок мерекесінде ойналатын ең танымал корей спорты, және осы мерекеде жарыстар жиі өткізіледі. Ғалымдар Ссиреумның Когурё дәуіріне дейін барып жететін дәлелдерін тапқан. Ссиреумның 5000 жылдық тарихы бар деп саналады. Екі ойыншы қарсыласының сатбасын – қызыл және көк түсті белбеуін ұстап күреседі. Ойыншының денесінің жоғарғы бөлігі жерге тисе, ол жеңіледі, ал жеңімпаз Чхонха Чанса, Бэкду Чанса немесе Халла Чанса атанды, бұл "ең күшті" деген мағынаны білдіреді. Жеңімпазға жүлде ретінде бике мен күріш беріледі. Оның жастар мен егдеулердің арасында танымал болуына байланысты, Ссиреум жарыстары маңызды мерекелермен ғана шектелмей, көбірек өткізіледі.
Тэккьон
Тэккьон (hangul=태껸 немесе 택견) – Кореяның ең көне дәстүрлі жекпе-жек өнерінің бірі. Тэккьон Жосон дәуірінде (1392-1897) өте танымал болды, онда ол Шүсейк сияқты мерекелерде Ссиреуммен бірге орындалды. Бастапқыда қолмен шайқасу түрі болғанымен, қара халық оны тепкілеу ойынына ұқсас, көңіл көтеру үшін қолданды. Оның шебері қарсыласының инерциясын пайдаланып, тепкілер, соққылар және итеру арқылы оны құлатуға тырысады. Әртүрлі ауылдардан келген ойыншылар арасында турнирлер ұйымдастырылды, олар балалармен ("Аеги Тэккьон") басталып, ересектермен аяқталды. Тэккьон жапон оккупациясы кезінде (1910-1945) жоғалып кетті, бірақ қазір Кореяның мәдени мұрасы (1983) және ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енді (2011).
Ганггансуллалар
Ганггансулла биі (hangul= 강강술래) – бұл Чүсок мерекесінің түнінде толық ай астында орындалатын дәстүрлі халық биі. Әйелдер корейлік дәстүрлі киім – ханбок киіп, қол ұстасып үлкен шеңбер құрады және шеңбер бойымен айналып жүріп ән айтады. «Ганггансулла» деген атау әр шумақтан кейін қайталап айтылатын қайырмадан шыққан, оның нақты мағынасы жоқ. Басқа халықтық ойындардың ішінде, олар ағаш тақтада ойналатын дәстүрлі ойын – неольттвиги (кейде «корей тақтасы» деп те аталады) ойнайды.
Құлдариги
Жұлдарығы (жулдарығы), немесе тартыс ойыны, бүкіл ауыл халқының арасында кең таралған. Адамдар екі топқа бөлініп, екі команда құрайды, олар табиғаттың әйел және ер күштерін бейнелейді. Бұл ойын жылдың егін жинамын болжауға арналған шаруашылық рәсім деп есептеледі. Егер әйелдік символды бейнелейтін команда жеңсе, сол жылы мол өнім күтілген.
Тауық шайқасы (Dak SSa Umm)
Кореялықтар бұрын тауық ұрыстарын (хангул=닭싸움) тамашалап, тауықтардың қалай шайқасқанын үйренген; осындай ойыннан шабыттанған ойын ойлап табылды. Ойынды ойнау үшін адамдар екі тең топқа бөлінеді. Бір ойыншы аяғын бүгіп, тізесін сыртқа қарай шығарып ұстауы керек. Ойыншылар содан кейін бүктелген тізелерімен бір-біріне шабуыл жасап, қарсыласын аяғы жерге тигізіп, ойыннан шығаруға тырысады; соңында тізесін көтеріп тұрған ойыншы жеңіске жетеді. Бұл ойын күш, жылдамдық және дененің тепестігін сынап бағалайды; тірі қалу үшін қарсы тұру қабілетін көрсету қажет.
Хавату
Hwatu (hangul=화투, сондай-ақ Go Stop немесе Godori деп те аталады) 12 түрлі суреттері бар 48 картадан тұрады. Ойын ережелері мен "су" термині Түджоннан пайда болған. Бұрын Hanafuda-ға ұқсас болған, бірақ олардың ұқсастығына байланысты өзгертілген. Ол төрт негізгі түске дейін қысқартылып, бұрынғыдан жұқа болып, кеңінен таралып, жаппай өндіріспен тауарға айналды.
Солтүстік Кореяда
Чусок – Корея бөлінуінен бұрын-соң аталып келген дәстүрлі мереке болғандықтан, Солтүстік Кореяда да Чусок тойланады. Дегенмен, Кореяны екіге бөлген идеология осы мерекенің Солтүстік және Оңтүстік Кореяда әртүрлі әдістермен тойлануына себеп болды. Шындығында, Солтүстік Корея 1980-жылдардың ортасына дейін Чусок пен басқа да дәстүрлі мерекелерді тойламай келді. Оңтүстік кореялықтар Чусокты отбасы мүшелерімен бірге өткізеді, ал Солтүстік кореялықтардың көпшілігі отбасылық жиындар өткізбейді. Бірақ, кейбіреулер, әсіресе жұмысшы табының өкілдері, Чусок күнінде ата-бабаларының қабірлеріне баруға тырысады. Алайда, Солтүстік Кореядағы әлеуметтік және экономикалық қиындықтар сапар шегуге кедергі келтіреді. Сонымен қатар, елдің нашар дамыған инфрақұрылымы, әсіресе қоғамдық көлік жүйесі, адамдардың қабірлерге және туған-туыстарына баруын қиындатады. Төмен дәрежелі Songbun санатындағы қарапайым солтүстік кореялықтардан өзгеше, орта және элиталық топ өкілдері мерекені қалауынша өткізеді және кез келген жерге оңай саяхаттай алады. Им, Дж. Дж. (2010, 23 қыркүйек). Daily NK. Солтүстік Корея стиліндегі Чусокқа қош келдіңіздер. DailyNK. 2012 жылдың 4 желтоқсанында алынды. Ким, К. С. (2008). Кангансулләэ. ЮНЕСКО мультимедиалық мұрағаты. 2012 жылдың 4 желтоқсанында алынды. Korea.net. (2012, 5 ақпан). Чусок, Кореялық алғыс айту күні (ағылшын тілінде). YouTube. YouTube. 2012 жылдың 4 желтоқсанында алынды. Мун, С. Х. (2008, 16 қыркүйек). Daily NK. Солтүстік Кореядағы Чусоктың жаңа үрдістері. DailyNK. 2012 жылдың 4 желтоқсанында алынды. Official Korea Tourism. (2008, 26 тамыз). Чусок: Толық ай және егін жинау мерекесі, Кореялық алғыс айту күні. VisitKorea. 2012 жылдың 4 желтоқсанында алынды. Кореяның Ұлттық фольклорлық мұражайы. (күнді көрсетілмеген). Ата-бабаларға арналған еске алу рәсімдері – Чарье | Кореяның Ұлттық фольклорлық мұражайы. Кореяның Ұлттық фольклорлық мұражайы. 2012 жылдың 5 желтоқсанында алынды. TurtlePress (Жауынгерлік өнер бейнесі). (2009, 1 мамыр). SSireum Корея күресінің тарихы. YouTube. YouTube. 2012 жылдың 4 желтоқсанында алынды. Ю, К. Х. (2009, 5 қазан). Солтүстік Корея стиліндегі Чусок. DailyNK. 2012 жылдың 4 желтоқсанында алынды.
Kim, K. C. (2008). Ganggangsullae. UNESCO Multimedia Archives. Retrieved December 4, 2012
Korea. net. (2012, February 5). Chuseok, Korean Thanksgiving Day (English) YouTube. YouTube. Retrieved December 4, 2012
Moon, S. H. (2008, September 16). Daily NK New Chuseok Trends in North Korea. DailyNK. Retrieved December 4, 2012
Official Korea Tourism. (2008, August 26). Chuseok: Full Moon Harvest Holiday, Korean Version of Thanksgiving Day. VisitKorea. Retrieved December 4, 2012
The National Folklore Museum of Korea. (n. d.). Ancestral Memorial Rites Charye | The National Folklore Museum of Korea. The National Folklore Museum of Korea. Retrieved December 5, 2012
TurtlePress (Martial Arts Video). (2009, May 1). SSireum Korean Wrestling History YouTube. YouTube. Retrieved December 4, 2012
Yoo, K. H. (2009, October 5). Chuseok, North Korean Style. DailyNK. Retrieved December 4, 2012