Такуан Сохо: Япон буддалық ғалымы және әртісі

Кіріспе

Жапон буддистік дін қызметкері

Такуан Сохо (沢庵宗彭) – Жапон тарихының Сеңгоку және ерте Эдо кезеңдеріндегі жапон буддистік дін қызметкері. Ол Дзен буддизмінің Ринзай мектебіндегі маңызды тұлға болды. Каллиграфиясымен, поэзиясымен, шай ішу рәсімдерімен танымал, сондай-ақ такуан тұздалған түймедақ қырыққабықтың авторы деп есептеледі.

Өмірбаян

Такуан Сохо Тадзима провинциясының (қазіргі Тойока, Хёго) Изуши қаласында Ямана кланының самурайы және аға қызметшісі Акиба Цунаноридің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Сегіз жасында Ямана кланы Хасиба Хидеёши бастаған Ода Нобунага әскерлерімен жеңілді, соның салдарынан әкесі ронинге айналды. 1582 жылы Такуан Изушидегі Шоэн-дзи ғибадатханасына жаңадан келген шәкірт ретінде қабылданды, ал 1586 жылы оқуын жалғастыру үшін Изушидегі Сокио-дзи ғибадатханасына жіберілді. 1591 жылы Изуси қамалының иесі Маэно Нагаясу, Дайтоку-дзидің шәкірті Каору Сотаданы Сокио-дзиді басқаруға шақырды, ал Такуан оның шәкірті болды. 1594 жылы Каору Дайтоку-дзиге қайта оралғанда, Такуан оны Киотоға ертіп барды. Мұнда ол Санген ғибадатханасында Шуноку Соэннің тікелей жетекшілігімен білім алды. 1599 жылы Ишида Мицунари Савайамада анасына арналған ескерткіш храм салдырғанда, Шуноку мен Такуан Савайамаға көшіп, келесі жылға дейін сонда тұрды. Бірақ Секигахара шайқасынан кейін және Ишида Мицунаридің қазасынан соң қамал құлағаннан кейін Такуан қашып кетті. Ол өлім жазасына кесілген Ишида Мицунаридің денесін тауып, Киотодағы Сангендегі жерлеу рәсіміне көмектесті. Ұстазы Каору Сотада қайтыс болғаннан кейін Такуан Идзуми провинциясындағы Сакайға көшті. Ол 1604 жылы "Такуан" деген есімді алды, осыған дейін әртүрлі ұстаздары берген бірнеше есімдерді қолданған болатын. 1607 жылы Такуан Дайтоку-дзиге оралды және 1609 жылы 154-ші бас игумен болып тағайындалды. Алайда ол бірнеше күннен кейін ұзақ сапарға шығып, бұл жауапкершілікті қаламайтынын мәлімдеді. Саяхаттары барысында Такуан Дайтоку және басқа да дзен ғибадатханаларын жаңарту үшін қаражат жинады. 1620 жылы ол туған қаласы Изушиге оралды, онда Сукё-дзи ғибадатханасы Изуси доменінің жаңа даймиосы Коиде Йосихидемен жақында қалпына келтірілген еді. Токугава сёгунаты тұсында үкімет будда ғибадатханаларына қатаң ережелер енгізді, ал Дайтоку сияқты ықпалды ғибадатханалардың жағдайында императорлық сараймен байланыстарын әлсіретуге немесе бұзуға тырысты. Дәлірек айтқанда, Дайтоку-дзиде діни қызметкерлерді император жарлығымен тағайындау дәстүрге айналған, бірақ енді сёгунат мұндай тағайындаулар Эдодағы сёгунның мақұлдауынан өтуі керек деп жариялады. Кейін "Сары киім оқиғасы" (紫衣事件) деп аталатын 1627 жылы император Го Мизуно Дайтоку-дзидегі аға монахтарға діни қызметкерлердің қызғылт киімдерін табыс етті. Сёгунат бұл әрекетті заңсыз деп жариялады және Киото Шошидайға киімдерді тәркілеуді бұйырды. Такуан, Дайтоку және Мёшиннің аға діни қызметкерлері бұл әрекетке қарсылық білдіріп, тұтқындалды. Олар Токугава Хидетада сёгун алдында Эдо қамалында мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталды, ал Такуан Дева провинциясындағы Каминоямаға жер аударылды. 1632 жылы Хидетада қайтыс болғаннан кейін жалпы кешірім жарияланды. Такуан Дайтоку-дзиге оралды және Киотода Ягю Муненори мен Тенкай ұйымдастырған аудиенцияда Токугава Иемцу қабылдады, ол Такуанның зиялылығы мен көрегендігіне қатты таң қалды. Иемцудың шақыруымен ол Эдоға оралды, онда Иемцуға көптеген дәрістер оқыды, соңында 1641 жылы "Сары киім жарлығын" жойып, Дайтоку-дзиге бұрынғы құрметін қайтарды. Осы уақытта Иемцу 1639 жылы Эдоның шетінде, Шинагавада, Такуан үшін арнайы Токай-дзи ғибадатханасын салдырды, осылайша ол кез келген уақытта Такуанның кеңесіне жүгіне алатын болды. Такуан 1645 жылы Эдода қайтыс болды. Өлер алдында ол "түс" (yume 夢) деген канджиді жазып, қылқаламын қойды. Сондай-ақ, ол "күмер тасын жасамау" және оны ешқандай салтанатсыз қарапайым қабірге жерлеу керектігін айтқан өсиет қалдырды. Оның шәкірттері Токай-дзи (東海寺) және Изушидегі Сукё-дзи (宗鏡寺) ғибадатханаларында дереу қабір тастарын орнатты. Оның Токайдағы қабірі 1926 жылы ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

Takuan Sōhō was born as the second son of Akiba Tsunanori, a samurai and senior retainer of the Yamana clan in the town of Izushi, in Tajima Province (present day Toyooka, Hyōgo). When he was eight years old, the Yamana clan were defeated by the forces of Oda Nobunaga led by Hashiba Hideyoshi, making his father a ronin. In 1582 Takuan entered the temple of Shōen ji in Izushi as an acolyte, and in 1586 he was sent to the temple of Sōkyō ji, also in Izushi, to further studies. In 1591, Maeno Nagayasu, the lord of Izushi Castle during this period, invited Kaoru Sotada a disciple of Daitoku ji's Shunoku Sōen to administer Sōkyō ji and Takuan became his disciple. When Kaoru was transferred back to Daitoku ji in 1594, Takuan accompanied him to Kyoto. There, he studied also directly under Shunoku Sōen at the temple of Sangen in. In 1599, when Ishida Mitsunari built a memorial temple for his mother in Sawayama Castle, Shunoku and Takuan relocated to Sawayama and remained into the following year. However, after the fall of the castle subsequent to the Battle of Sekigahara and the death of Ishida Mitsunari, Takuan escaped. He was able to recover the body of the executed Ishida Mitsunari and assisted in his funeral services at Sangen in in Kyoto. After his mentor, Kaoru Sotada died, Takuan relocated to Sakai in Izumi Province. He took the name of "Takuan" in 1604, having used a number of names up until this point as assigned by various of his teachers. In 1607, Takuan returned to Daitoku ji and in 1609 was appointed its 154th head abbot. However, he left after only a few days for a prolonged period of traveling, claiming that he neither sought nor wanted the responsibility. Throughout his journeys, Takuan raised and collected funds for the renovation of Daitoku ji and other Zen temples. In 1620, he returned to his home town of Izushi where the temple of Sukyo ji had recently been restored by the new daimyo of Izushi Domain, Koide Yoshihide. Under the Tokugawa shogunate, the government imposed strict regulations on Buddhist temples, and in the case of influential temples such as Daitoku ji, sought to weaken or break their relationship with the Imperial Court. In the case of Daitoku ji in particular, it had been tradition that the priesthood was appointed by imperial decree, but now the shogunate declared that such appointments would need to be approved first by the Shogun in Edo. In what later came to be called the Purple Robe Incident (紫衣事件), in 1627, Emperor Go Mizunoo awarded the purple robes of priesthood to senior monks at Daitoku ji. The shogunate promptly declared this action to be illegal and ordered the Kyoto Shoshidai to confiscate the robes. Takuan, together with the senior priesthood of Daitoku ji and Myōshin ji protested this action, and were arrested. They were tried for sedition at Edo Castle in front of Shogun Tokugawa Hidetada and Takuan was banished to Kaminoyama in Dewa Province. In 1632, after the death of Hidetada, a general amnesty was proclaimed. Takuan returned to Daitoku ji and was received in an audience arranged by Yagyū Munenori and Tenkai in Kyoto by Tokugawa Iemitsu, who was very much impressed by Takuan's intelligence and insights. At Iemitsu's invitation, he returned to Edo, were he gave many lectures to Iemitsu, who eventually rescinded the "Purple Robes decree" in 1641, restoring Daitoku ji to its original honors. In the meantime, Iemitsu had the temple of Tōkai ji constructed in Shinagawa at the outskirts of Edo in 1639 especially for Takuan, so that he could draw on Takuan's counsel at any time. Takuan died in Edo in 1645. In the moments before his death, he wrote the kanji for "dream" (yume 夢), and laid down his brush. He also left behind a will stating that a "tombstone must not be built" and that he should be buried without any ceremony in an unmarked grave. His disciples promptly erected gravestones at the temple of Tōkai ji (東海寺) and also at the temple of Sukyō ji (宗鏡寺) in Izushi. His grave at Tōkai ji was proclaimed a National Historic Site in 1926.

Шығармалық көріністер

Ол Айжи Йошикаваның біршама сәтті болған "Мусаши" кітабына негізделген "Вагабонд" манга сериясындағы кейіпкер ретінде бейнеленеді. Режиссер және сценарист Ёшиаки Каваджири өзінің танымал анимациялық фильмі "Ниндзя Скролл" фильміндегі басты кейіпкерлердің бірі – Дакуанды Такуан Сохоға деген құрмет ретінде жасады. Режиссер Хироси Инагакидің "Самурай" трилогиясында ("Самурай I: Мусаши Миямото", "Самурай II: Ичиджодзи ғибадатханасындағы дуэль" және "Самурай III: Ганрю аралындағы дуэль") Такуан рөлін Куроэмон Оноэ сомдады және ол Миямото Мусашидің ұстазы ретінде көрсетілген.