Кіріспе

Канадалық саясаткер (1950 жылы туған)

Канадалық саясаткер Дэвид Орчард (1950 жылғы 28 маусымда туған) – Канаданың жазушысы және саяси қайраткері, Канада Либералдық партиясының мүшесі. 2008 жылғы федералды сайлауда Саскачеван провинциясының Деснете—Миссинипи—Черчилль өзені сайлау округінен Либералдық партияның үміткері болған. Бұрын Орчард Канаданың прогрессивті консервативтік партиясының (ПК партиясы) мүшесі болған және партияның Канада Альянсымен бірігуіне қарсы болды. Орчард Канадада ешқашан саяси лауазым атқармаған, бірақ партиялық басшылық конференциялары мен басқа да саяси шараларға қатысқан. Ол ең алдымен Канада—АҚШ еркін сауда келісіміне қарсы күресімен танымал. Орчард Канада мен АҚШ арасындағы еркін сауда келісімінің Канаданың егемендігін және ресурстарын бақылауын әлсірететінін айтып, белсенді түрде қарсылық көрсетті. Ол сондай-ақ Солтүстік Америка еркін сауда келісіміне (НАФТА), Америка еркін сауда аймағына және Инвестициялық көпжақты келісімге (МАИ) қарсы күресті. Орчард – төртінші буын органикалық астық өсіруші және «Канада үшін күрес: америкалық экспансионизмге қарсы төрт ғасыр» атты бестселлер кітабының авторы. 1985 жылы ол CCAFT (Citizens Concerned About Free Trade) ұйымын құрушылардың бірі болды.

Ерте өмір

Орчард Саскачеван провинциясының Саскатун қаласында дүниеге келген. Борденде білім алған ол, көркем өнер және ғылым салаларын, содан кейін жақын орналасқан Саскатун қаласындағы Саскачеван университетінде заңды оқыды, бірақ бітірген жоқ. Кейін Квебек қаласындағы Лаваль университетінде француз тілін оқыды. Орчард – отбасылық шаруашылығының төртінші буыны, ол 30 жылдан астам уақыттан бері осы шаруашылықты органикалық әдіспен жүргізіп келеді.

Міндеттер

Орчард өзін "қызыл" немесе орташа тори ретінде қарастырады және саяси құдайлары – бұрынғы премьер-министрлер Джон Дифенбейкер, Лорд Ричард Беннетт, сэр Роберт Борден және сэр Джон А. Макдональдтан идеологиялық шабыт алғанын айтады. Ол Канаданың экономикалық және мәдени егемендігіне кедергі келтіретін Солтүстік Америка еркін сауда келісімін қоса алғанда, АҚШ-пен экономикалық интеграцияға қарсы. Ол АҚШ-тың сыртқы саясатының, соның ішінде шағын елдерге жасалған соғыстар мен басып кірулердің көптеген аспектілерін сынады. Орчард үкіметтік әлеуметтік бағдарламаларды қолдайды және қоршаған ортаны қорғауды ынтамен қолдайды. Орчард – монархист және федералды биліктің провинцияларға берілуіне қарсы. Ол Мич көлі және Шарлоттаун келісімдеріне қарсы науқанды да қолдады, оларды "орталық үкіметтің өлімге ұшырауы" деп атады. Сондай-ақ ол жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 3-5 пайызын әскери шығындарға жұмсауды ұсынады. Ол қару-жараққа бақылау орнатуға қарсы. Ол әлеуметтік консерватор және (National Post мәліметінше) бір жынысты некеге қарсы, бірақ ол бұл айыптаманы жоққа шығарды. Орчард өзінің көзқарастарын "тарихи ағымдағы" консервативтік және ПК партиясының "орталық" бағыты ретінде сипаттайды, сондай-ақ олардың орташа канадалықтарға ұнайтынын мәлімдейді. Орчардтың сенімдері, ең жақсысы, дәстүрлі британдық торидің сенімдерімен салыстырылады, бұл сенімдер Канадада тарихи түрде кең таралған болса да, неоконсервативтік фракцияның күшеюімен маңыздылығын жоғалтты. Көптеген консерваторлар оны қазіргі консервативтік идеологиядан алыс және тым солшыл деп айыптайды. Мұндай мәлімдемелер оның ПК партиясының жетекшісіне үміткерлігі кезінде жиі кездесетін, оны мүмкіндікті пайдаланушы және Прогрессивті консервативтік партияны басып алып, оны Брайан Малруни мен Маргарет Тэтчердің консервативтілігінен солға қарай бұруға тырысқан деп айыптады. Ол ешқашан Канаданың Төменгі палатасына немесе басқа да мемлекеттік лауазымға сайланбаған. Прогрессивті консерватор ретінде ол 2000 жылғы федералды сайлауда Принс-Альберт (Саскачеван) федералды сайлау округінде сайлауға түсті. Ол 1993 жылдан бері Саскачеваннан сайланған прогрессивті консервативті кандидаттардың арасында ең жоғары үлесімен төртінші орын алды. 2008 жылғы Канада федералды сайлауында жеңіліске ұшырап, Саскачеванның Деснете-Миссинипи-Черчилль өзені сайлау округінде Либералдық партияның кандидаты ретінде екінші орын алды.

1998 жылы прогрессивті консервативті партияның көшбасшылық науқаны

Орчард партия басшылығына екі рет үміткер болды: 1998 және 2003 жылдары. Алғашқы әрекетімен ол соңғы дауыс беруде бұрынғы премьер-министр Джо Кларктан айқын екінші орынды иеленді, бірақ осы арқылы Тори партиясына өте әртүрлі жақтастар тобын тартты. Орчардтың көптеген қолдаушылары Канаданың басқа саяси партияларының бұрынғы мүшелері болды, ал Орчардтың көшбасшылыққа үміткерлігіндегі ең белгілі қолдау білдіргендердің екеуі – Британдық Колумбия және Онтарионың Жасыл партияларының лидерлері болды. Салыстырмалы түрде тыныш жарыс барысында Кларк Орчардты оның солшыл экономикалық платформасы және Малрони үкіметі жасасқан еркін сауда келісімдеріне қарсылығы үшін Тори партиясындағы «турист» деп атады. Бір дебатта қарсыласы Брайан Паллистер: «Мырза Орчард соншалықты солшыл, ол Свенд Робинсонды оңшыл маньяк деп санайды» деп әзілдеді. Дегенмен, Кларк жеңіске жеткеннен кейін Орчард Тори қатарында қалғаны үшін партия ішінде құрметке ие болды. Орчард және оның саяси кеңесшісі Марджалена Репо оның сәтсіз үміткерлігінен кейін Саскачеванның бірнеше сайлау округінің ұйымдарын қайта құру және Канада бойынша ПК мүшелігінің сатылуын жақсарту үшін көп еңбек етті. Орчард 2002 жылғы тамыздағы конвенцияға дейін Кларктың ең адал жақтастарының бірі болды, онда Кларк 2002 жылғы мамырда парламенттік ПК Демократиялық өкілді коалициясының тарауынан кейін Тори лидерлігінен кетті.

2003 жылы Прогрессивті консервативті партияның көшбасшылық науқаны

Орчардқа консервативтік партияның (PC) қызыл торилер қанатында құрмет артты: партия мүшелерінің шамамен төрттен бірі 2003 жылғы консервативтік партия көшбасшылығына үміткерлікке қолдау көрсетті, оның ішінде Джо Кларктың әйелі Морин МакТир де болды. Орчард 2003 жылғы консервативтік партия съезінде үшінші раундта үшінші орынға ие болды, ал одан Жаңа Шотландияның парламент депутаты (MP) Питер Маккей және Калгаридегі адвокат Джим Прентис оқсып озды. Орчард Джим Прентиске қарағанда Питер Маккейді қолдауға шешті, себебі Прентис Біріккен Альтернативаны (партияның Канадалық Альянс (CA) партиясымен бірігуін) жасырын түрде қолдаған. Дегенмен, Питер Маккейдің көшбасшы болуына көмектескен Орчардтың қолдауы бекер болған жоқ. Маккей Орчардтың баяғыдағы адал делегаттарының қолдауын алу үшін жазбаша келісімге, яғни "джентльмендік келісімге" қол қойды.

Маккей-Орчард келісім-шарты

Келісім Канада-АҚШ еркін сауда келісімін қайта қарауды, Канадалық Альянспен ортақ кандидаттарға жол бермеуді және Прогрессивті консервативтік партияның ұлттық беделін қайта жаңғырту үшін күш-жігерді күшейтуге уәде берді. Келісімде сондай-ақ ПК партиясының ұлттық теміржолдарға мемлекеттік субсидиялар және қоршаған ортаны сақтау жөніндегі саясатын қайта қарау көзделген. Бұл келісім даулы болды және көпшілікқа жарияланбастан бұрын біраз уақыт өтті. ПК партиясының көптеген өкілдері келісімді мақұлдады, оның ішінде басшылыққа үміткер Скотт Брисон да бар. Бастапқыда Маккей келісімді сақтауға дайын сияқты көрінді. Шілдеде Маккей NAFTA саясатын қайта қарау үшін Тори депутаты Билл Кейси төрағалығымен "Көк ленталы ПК саясатын қарау тобын" құрды. Бірақ, топ жиналмас бұрын, Маккей Канадалық Альянс пен Прогрессивті консерваторлардың белгілі өкілдері арасында келіссөздер жүргізуге ынталандырды. 2003 жылдың қазан айында Маккей мен Канадалық Альянстың жетекшісі Стивен Харпер, Прогрессивті консерваторлар мен Канадалық Альянсты біріктіріп, Канаданың жаңа Консервативтік партиясын құру туралы принциптік келісімге қол қойды.

Бірігуге қарсы белсенді

Орчард бірігуді тоқтатуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Қараша айының басында өткен жоғары деңгейдегі баспасөз конференциясында ол Канаданың жаңа Консервативтік партиясын "алданышпен туған, сатқындықпен өркендеген жиренішті құбылыс" деп сипаттады. Ол ПК партиясының мүшелерін кез келген референдумда "жоқ" деп дауыс беруге шақырды, сондай-ақ "шынайы мүшелерді" Питер МакКейге наразылықтарын білдіруге үндіді. Орчардтың айтуынша, оның күш-жігері жеке басының қадірін көтеруге емес, Канаданың негізін қалаушы партиясын сақтауға және Альянс мүшелерінің неоконсервативтік идеологиясы ПК партиясының орташа құндылықтары мен мүшелігін басып алуына жол бермеуге бағытталған. Орчард оңшылдарға қарсы болды және оның пікірінше, Канадалық Альянстың АҚШ-қа құл тәрізді адал көзқарастары оны қынжырлатты. Орчард бірігу туралы жарияланғанға дейін Канадалық Альянс пен оның басшысы Стивен Харпердің беделі төмен болғанын, ал ПК партиясының үкіметтегі либералдарға ұлттық балама ретінде қайта жандану мүмкіндігі жақын болғанын мәлімдеді. Орчард МакКейдің "сатқындық" әрекеттері жоғарыда айтылған жағдайды қауіпке тікелей ұшырататынын болжады. Джо Кларк, Флора Макдональд, Брайан Пекфорд және Синклер Стивенс сияқты танымал торилер де бірігуге қарсы болды. Бірігуді тоқтату үшін жасалған соңғы әрекет ретінде Орчард сотқа жүгініп, бірігу дауысына тыйым салуды сұрады. Алайда, сот "ұлттық конвенция" арқылы бірігу ПК партиясының конституциясын бұзбайды деген негізде осы істі қараудан бас тартты. 5 желтоқсанда өткен дауыс беруде Канадалық Альянстың мүшелерінің 96 пайызы бірігуді қолдады. ПК партиясы "виртуалды конвенция" форматын таңдады, онда делегаттар сайлау округтерінде іріктелді, содан кейін олар провинциялық және қалалық орталықтарда жиналып, бірігуге қатысты дауыс берді. Орчард бұл процесті алаяқтық әрі демократияға қарсы деп сипаттады, себебі конвенция делегаттары ешқашан бір орында жиналып дауыс берген жоқ. Конвенция нәтижесінде Прогрессивті консервативтік партия делегаттарының 90,5 пайызы бірігуді қолдады. Дегенмен, Орчард және оның жақтастары бұл нәтиже ПК партиясының нағыз мүшелерін көрсете бермейтінін мәлімдеді, партияға дауыс беру күніне дейін жаңа мүшеліктер сатылып, олардың көп бөлігі үлкен Канадалық Альянстың мүшелері болғандықтан, ПК партиясының мүшелерінің саны азайып кеткенін атап өтті.

Жоғалған шайқас

Көптеген сарапшылар Орчардтың ПК партиясын сақтап қалу үшін күресі қарқынды болғанымен, нәтижесіз аяқталған болуы мүмкін деп санайды. Қазан айындағы принциптік келісім ресми түрде бекітілген кезде, ПК партиясының тағдыры іс жүзінде шешілген болуы мүмкін. Орчард өзі қыркүйек айында-ақ партияның 2004 жылғы жалпы федералды сайлауға дайындық жұмыстарының дұрыс жолға қойылмағанын айтқан болатын. Лидер болғаннан бері Маккей мен партияның басқару кеңесі сайлауға дайындық пен дайындық жұмыстарын жеңілдету үшін көбінесе ештеңе жасамады, бұл Маккейдің күтілетін сайлауда 308 кандидаттан толық тізімді ұсынбау ниетінің алғашқы белгісі болуы мүмкін. Орчард сондай-ақ кейбір қарсыластары мен журналистер тарапынан прогрессивті консервативті саяси брендті сақтап қалуға байланысты оның ниеттеріне қатысты әртүрлі болжамдарға тап болды. Кейбір сыншылар ол іс жүзінде Питер Маккейдің бірігу туралы ұстанымын әлсіретуге тырысып, оны отставкаға кете беруге мәжбүрлеуге және Орчард пен оның қолдаушыларының "басқаруын" қамтамасыз ететін жаңа лидерлік сайлауды өткізуге ұмтылғанын айтты.

Салдары

Енді Орчард (қазір жойылған ПК партиясына мүше болғандықтан) Консервативтік партияның наразы мүшесі болды. Консервативтік партияның 2005 жылғы наурыздағы саяси конвенциясына дейін Орчардтың жаңадан жаңартылған мүшелігі алынып тасталды және оған іс-шараға қатысуға рұқсат берілмеді. "Партияның мүддесі үшін оның енді партия мүшесі болғанын қаламаймыз деп кеңес шешті", - деді Консервативтік партияның атқарушы директоры Ян Броди. 2004 жылдың ақпан айында, оның көшбасшысы Пол Хеллёр отставкаға кеткеннен кейін, күресіп жатқан Канадалық әрекет партиясының басшылығын қабылдау ұсынылды, бірақ Орчард бас тартты. Сондай-ақ, Орчардтың Саскачеван партиясынан Саскачеванның ауылдық сайлау округіне кандидат болу мүмкіндігін талқылап жатқаны туралы әңгімелер тарады, және Орчардтың есімі Канаданың Жасыл партиясының болашақ көшбасшысы ретінде жиі айтылды. 2006 жылдың 31 қаңтарында Торонто судьясы Канаданың Консервативтік партиясын Орчардқа 70 000 доллар төлеуге міндеттеді, бұл 2003 жылғы көшбасшылық науқанынан оған тиіс ақша еді. CPC бұрын Орчардтан 2003 жылғы ПК көшбасшылық конвенциясында қол қойылған келісімге байланысты Питер МакКейге қарсы сотқа бермеуге уәде беруін талап еткен, бірақ Орчард одан бас тартты. Орчард ірі газеттерге мақала жазуын, Канада университеттерінде сыртқы саясат және экологиялық мәселелер бойынша лекция оқуын және органикалық шаруашылық бизнесінде жұмыс істеуін жалғастыруда.

Либералдыларға қосылу

2005 жылғы 19 қарашада CBC Radio News либералдық партияның 2006 жылғы федералды сайлауда Орчардты кандидат ретінде тартуға тырысып жатқанын хабарлады. Хабарламаға сәйкес, Орчард Саскачеван немесе Онтарионың ауылдық аймақтарында либералдық партиядан кандидат болар еді. Орчард 2006 жылғы федералды сайлауда либералдық партиядан үміткер болған жоқ, бірақ ол либералдық партияны қолдайтынын мәлімдеді және Крис Аксуорти үшін Саскачеван, Ив Пикард пен Иса Грос Луис үшін Квебек қаласында, сондай-ақ Сьюзан Уилан үшін Онтариода науқан жүргізді. Орчард 2006 жылғы сайлау кезінде Канада Либералдық партиясының мүшесі атанды. Либералдар жеңілгеннен кейін және партия жетекшісі Пол Мартин орнынан бас тарғаннан кейін, бұқаралық ақпарат құралдарында Орчардтың Либералдық партия төрағалығына үміткер болатыны туралы әртүрлі болжамдар айтылды. Бірақ, 2006 жылғы 17 тамызда Орчард Стефан Дионды федералды Либералдық партияның келесі төрағасы етіп қолдады. 2006 жылғы төрағалық конвенциясында Орчард Дионды қолдап, Саскачеваннан 32 делегатты қоса алғанда, шамамен 150 делегаттан тұратын топқа жетекшілік етті. Осы делегаттар Дионға бірінші дауыс беру кезінде Джерард Кеннедиді үшінші орынға шығаруға көмектесті, ал екінші дауыс беруден кейін Кеннеди Дионды қолдағаннан кейін ол төрағалыққа ие болды. Кейін Орчард Саскачеванның Деснете-Миссинипи-Черчилль өзені сайлау округінде либералдық партиядан үміткер болуға ниеттенгенін мәлімдеді. Дегенмен, Орчардтың амбициялары саяси дау тудырды. Орчардтың үміткерлік күресі 2008 жылғы 3 қаңтарда Дионның баспасөз хабарламасы арқылы Джоан Биттидің сол округке кандидат ретінде тағайындалатынын жариялаған кезде аяқталды. Бұл шешімге қатысты кейбір наразылықтар болды. Метис халқының басшысы Джим Дюрочер, Орчардтың қолдаушысы, партия мүшелеріне үміткерді таңдау үшін дауыс беруге мүмкіндік бермей, кандидатты тағайындау туралы Дионға шағымдаған хат жолдады. Ол "осы округтің халқы, мен жеке өзім, оңтүстік аймақтың біздің округіміз үшін не дұрыс екенін білетіндігіне наразымыз" деді. Бұрынғы либералдық үміткер Дюрочер Дионға "Егер сіз Джоан Биттиді таңдасаңыз, либералдық партия бұл округтен жеңіліске ұшырайды" деді. Бірақ, Ұлттық либералдық науқанның тең төрағасы Дэвид Смит Дионның саясатқа көбірек әйелдерді тартуды басымдыққа қойғанын айтып, Биттидің тағайындалуын қорғады, сондай-ақ партия "әйелдер үміткерлерінің санын арттыруға, әсіресе біліктілерін, деген міндеттемесіне адал екенін көрсету үшін қиындыққа дайын" деді. Битти келесі қосымша сайлауда консервативті үміткер Роб Кларкқа жеңіліп қалды. 14 тамызда Орчардтың 2008 жылғы федералды сайлауда Деснете-Миссинипи-Черчилль өзені сайлау округінде либералдық партиядан үміткерлік үшін Биттиге қарсы күресетіні хабарланды. Орчард үміткерлікті жеңіп алды, бірақ сайлауда екінші орынға ие болды, Кларкқа 3148 дауыспен жеңілді.