Кіріспе

Фогольвик графинясы Кристина Нильсдоттер Гилленштиерна (шведше: Kristina немесе Kerstin: 1494 – 1559 қаңтар, Hörningsholm сарайы) – швед ақсұлуы. Ол Швеция регенті Кенже Стен Стурге үйленді және күйеуі қайтыс болғаннан кейін Данияның Кристиан II-ге қарсы швед халқының қарсылығын жетекшілік етті. Өмірінде ол Фру Кристина ("Ханшайым Кристина") деп аталды, бірақ оның тегіне байланысты тарихта Кристина Гилленштиерна ретінде белгілі болды.

Ерте өмір

Кристина Гилленштирна риксрёд Нильс Эрикссонның (Гилленштирна) және Линдгольмнің мұрагері Сигрид Эскилсдоттердің (Банер) отбасында дүниеге келді. Ол Швеция королі Карл VIII-нің әжесі, принцесса Кристина Карлсдоттер Бонде (1432–1493/1500) арқылы, Фогельвиктің мұрагері, оның құрметіне осылай аталған. Оның әкесі Эрик Эриксен Демструптан ("Gyldenstjerne") тегін шығарған, бірақ Дания мен Швеция арасындағы билік күресінде, Кальмар одағының бұрын біріккен екі бөлігі болғандықтан, ол швед талапкері Карл VIII-ге одақтасып, оны күйеу баласы және Карл сарайының жоғары басқарушысы еткен. Анасының алғашқы некесінен Кристина Эканың Сесилия Мунсдоттерінің жарты әпкесі болды, сонымен қатар болашақ король Густав I-нің анасы. Кристина алғаш рет Кальмар мен Ликаның губернаторы Нильс Гэддаға (1508 жылы қайтыс болды) құда болған, бірақ оның қайтысынан кейін неке орын алмады. 1511 жылдың 16 қарашасында Стокгольмде швед регенті Свантенің ұлы және бұрынғы құдасының немересі, Стэн Стюре кішіге тұрмысқа шықты. Олардың некесінен бес бала дүниеге келді: Нильс (1516–1528), Ильяна (1514), Магдалена (1516–1521), Сванте Стенсон Стур (1517–1567), Анна (1518) және Густав (1520–1520).

Стен Стурдың билігі

1512 жылы Стен Стур әкесінің қайтысынан кейін Швецияның сайланған регенті болды. Осы кезеңде Дания, Норвегия және Швеция Дания королімен жеке одақ арқылы Кальмар одағының құрамына ресми түрде кірді, бірақ іс жүзінде Швеция елді басқаруға сайланған "Регенттер" (швед. riksföreståndare) – туған жергілікті жоғары ақсүйектермен де-факто тәуелсіз патшалық болып қала берді. Стен Стурдың регенттікке сайлануы қарсылықсыз өтті деуге келмейді. Әкесі қайтыс болған кезде Стен 18 жаста болды, ал Даниямен одақ құруды қолдаған Жоғары кеңесші Эрик Тролле бастапқыда кеңес тарапынан регент ретінде таңдалды. Бірақ Стен қайтыс болған әкесінен алған қамалдар мен әскерлерді пайдаланып, төңкеріс жасап билікті басып алды: Даниямен келіссөздерді жалғастыруға уәде берген соң, Жоғары кеңес оны Тролледен гөрі регент ретінде қабылдады. Шын мәнінде, Стеннің мақсаты Швецияны Даниядан тәуелсіз ету болды. Ол әжесінен қалған Стур тегін алды, себебі ол Швецияның тәуелсіздігін білдіреді және әкесінің үшінші туысы Стен Стурдың есін еске түсірді. Регент Стен 1504 жылы Швецияның жаңа королін сайлауда, 1497 жылы Швеция королі болып сайланған, бірақ 1502 жылы қуылған Дания королі Иоаннның орнына кандидат ретінде ұсынылған еді. 1513 жылы Иоанн қайтыс болғаннан кейін, Данияның Кристиан II емес, регент Стенді Швеция королі етіп сайлау ұсынылды, және Стен сайлауды ұйымдастыруға дайындық жасады, тіпті оған Пападан қолдау іздеді. Кристина мемлекеттік істерге қатысып, күйеуінің саяси кеңесшісі болған болуы мүмкін, кейінгі рөлі оны осыған итермеледі. Шын мәнінде, Стен мен Кристина Швецияның королі мен королевасы қызметін атқарды: 1519 жылы Вестерос епископы Педер Мюнссон Римде Вадстена аббаттығының әйгілі анасы Анна Гермундсдоттерге Стеннің әлі таққа отырғызылмағанына таңырқанын білдірді. Бұл Стен Стурдың жақтастарына қатысты қанды Стокгольм қырғынына әкеп соқты. Кристинаның ағалары Эрик Нильсон, Туллгарн лорды және Эскил Нильсон, оның анасының ағасы және күйеуінің ағасы, көптеген басқа шведтік Стур партиясының жақтастары сияқты, бас кесіліп өлтірілді. Оның күйеуінің қалдықтары, кіші ұлы Густавтың қалдықтары сияқты, ел алдында өртеніп, дінге қарсы деп танылды. Оның анасы Сигрид өлім жазасына кесілген жалғыз әйел болды: оған суға батыру жазасы берілді, бірақ ол патшаға мүлкін беру арқылы өлімнен құтылды. Кристинаның өзі өлім жазасына кесілген жоқ. Король Кристиан оны шақырып, өлім жазасын қалай алуды қалайтынын сұрады: тірідей өртеуді ме, әлде жерлеуді ме? Осы таңдауға тап болған Кристина жауап бере алмады және қорқыныштан есінен танып қалды. Кристиан оның өмірін сақтап қалуға кеңес алды және ешқайсысы орындалмады. Өмірін сақтап қалу үшін ол Кристианға мүлкінің көп бөлігін берді. Король оның "енді дүние үшін өлгенін, себебі ол басқалары сияқты ерескелдік үшін сотталған" деді. Содан кейін оның балалары, анасы және соңында өзі Копенгаген қамалының танымал Блатарн ("Көк мұнара") қамалына көшірілді, олармен бірге Стокгольм қырғынында қаза тапқандардың туыстары, оның ішінде оның жартылай қарындасы Сесилия және немерелері Эмерентия мен Маргарета да болды. Кристина және оның қыздары қыркүйек айында оларға қосылды. Бірақ 1525 жылдың 20 шілдесінде көтеріліс Нильс, Кристинаның ұлы, Густав патшаның Кальмарды қоршауда жеңіске жеткеннен кейін тұтқындалған кезде басылды. Густав бүлікшілерді жеңіп, Далюнкерн Норвегияға, содан кейін Германияға қашып кетті, ол Росток қаласында тұтқындалды. 1528 жылдың тамызында король Густав Кристинаға Далжункерн оның ұлы емес екенін мәлімдеме жасауды бұйырды. Сақталған құжаттар Кристинаның хатының алғашқы нұсқасы мұқият жазылғандығын және Росток билігінен Нильс деп мәлімдеген адамды Швецияға сұраққа алу үшін жіберуді сұрағанын көрсетеді: бірақ соңында жіберілген хаттың нұсқасында ол оны ұры және алдамшы деп атады және оны сол жерде өлтіруді талап етті. Ол хатты қысым астында жазған болуы мүмкін.

Кейінгі өмірі

Кристина мен король Густавтың қарым-қатынасы біршама шиеленіскен деп сипатталды. 1527 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, Кристина мен Густав оның анасынан қалған мұраны бөлісу мәселесінде келіспеушілікке ұшырады, бұл дау 1550 жылға дейін шешілмеді. 1529 жылы Вестроготиялық көтеріліс кезінде король Кристинаға бүлікші күйеу ағасы Жоран Турессонмен (Тре Розор) келіссөз жүргізуді тапсырды. Даке соғысы кезінде король оған Никопингке жеткен көтерілісшілерге азық-түлік беруге және оларды тұтқындауға тыйым салды. Оның екінші ұлы Сванте, дәстүр бойынша, оның туысы Маргарет Лейжонхуфвудқа құда түскен, бірақ 1536 жылы оның корольмен үйленуіне келісім берілді. Маргарет корольмен үйленгеннен кейін Кристина мен жаңа патшайымның басқа туыстарына да бірқатар жеңілдіктер берілді, мысалы, патшаға төленген айыппұлдардан түскен ақшаның бір бөлігін алу құқығы. Маргарет патшайым болып тұрған кезде ол әлдеқашан сарайға қатысқан, өйткені Маргареттің анасы Эбба Эриксдоттер Вазамен бірге патшайымның жанындағы ең жақсы бөлмелерде тұрғандары жиі айтылады. Оған сарайда қызметкерлік лауазым берілгені белгісіз. 1551 жылы Маргарет патшайымның қайтысы мен 1552 жылы корольдің Катарина Стенбокпен некелесуі аралығында король балаларының сарайына уақытша жауапкер болып тағайындалғаны расталған. Кристина 1559 жылғы қаңтарда Хёрнингсхолм қалашығында қайтыс болды.