Кіріспе

Кубалық музыкалық аспап

Tres (испан тілінде «үш») – кубалық үш тартылғыш аккордофон. Аспаптың ең көп таралған түрі – алты ішекті кубалық tres. Оның дыбысы кубалық соның ерекше белгісіне айналды және ол әртүрлі афро-кубалық жанрларда жиі орындалады. 1930 жылдары аспап пуэрторикалық tres-ке бейімделді, ол тоғыз ішекті және куатроның денесіне ұқсас. Tres 19 ғасырдың екінші жартысында Гуатанамоның шығыс аймағында дамыды, онда ол changüí ойнау үшін қолданылды, ол son cubano-ның алға басушысы. Оның нақты шығу тегі белгісіз, бірақ ол 19 ғасырлық испандық гитарадан дамыған деп есептеледі, ол пішінімен, сондай-ақ laúd және bandola аспаптарымен ұқсас, олар кем дегенде 18 ғасырдан бері cubano punto-да қолданылып келеді. Бір теория бойынша, бастапқыда son-да гитара, tiple немесе bandola қолданылған. Соңында олардың орнына үш аспаптың бірінен құралған, tres деп аталатын жаңа, жергілікті аспап келді. Хелио Оровио 1892 жылы Нене Манфугас tres-ті оның туған жері Баракоадан Сантьяго-де-Кубаға әкелгенін жазады. Синдо Гарайдың сөзіне сәйкес, tres өзі Баракоада пайда болған. Алайда, ол tres-ті «көптен бері» афро-кубалықтар арасында пайда болған деп сипаттады, сонымен қатар испандық гитара мен bandurria-ға ұқсас. Сол сияқты Фернандо Ортис Испания мен Куба арасындағы соғыстар (Он жылдық соғыс және Кубаның тәуелсіздік соғысы) испандық гитара мен кубалық tres арасындағы айырмашылықты тудырды, соңғысы креолдық ұлттың символына айналды. 1950 жылдары Арсенио Кубадан кетіп, оның үнін Рамон Сиснерос "Ливиано" және Артуро Харви "Аламбре Дульсе" Conjunto Chappottín тобында жалғастырды. 1950 жылдардағы басқа да маңызды treseros, мысалы, Сене Суарес және Хуанито Маркес электрлік tres-термен жазуды бастады. АҚШ-та tres кейде сальса ансамбльдерінде кездесетін, әсіресе 1970 жылдары, Нельсон Гонсалес, Чарли Родригес және Гарри Виджано сияқты музыканттар Fania Records үшін көптеген жазбалар жасаған кезде. Дәстүрлі tres ойнау Кубада 1980 жылдары Grupo Changüí de Guantánamo тобының алғашқы жазбаларынан бері, Чито Латамбле қатысуымен, сондай-ақ Исаак Овиедо мен оның ұлы Папи Овиедоның альбомдарынан бері насихатталды. 2010 жылы tresero Pancho Amat Куба музыканттарына берілетін ең жоғары награданы – Premio Nacional de Música сыйлығын жеңіп алды.

Сипаттамасы мен нұсқалары

Кубалық трес испан гитарынан әлдеқайда кішідір, оның мензурасы мен аралығында болады. Ол төмен дыбыстан жоғарыға дейін үш жұп (топ) ішіндегі екі-екіден жетеуге дейін таралған. Негізгі құйрылу C мажордағы екі нұсқаның бірінде: G4 G3, C4 C4, E4 E4 (жоғарғы жұп унисонмен), немесе дәстүрлі түрде: G4 G3, C4 C4, E3 E4 (жоғарғы жұп октавамен). Октавалық құйрылу қолданылғанда, бірінші жұптағы октавалардың реті үшінші жұптағы реттен кері екенін ескеріңіз (төменгі-жоғары және жоғары-төменгі). Бүгінде көптеген тресеролар аспапты бір толық саты жоғары (D мажорда) құйрайды: A4 A3, D4 D4, F#4 F#4 немесе A4 A3, D4 D4, F#3 F#4. Кубалық тресті ойнайтын музыкант тресеро деп аталады, бірақ бұрын Кубада тресиста термині де қолданылған. Кубалық трова әншісі, ән жазушы және гитарист Компай Сегундо трес пен испан гитарасының армоник деп аталатын түрін ойлап тапты. Элиадес Очоа тағы бір нұсқаны ойнайды, ол гитара трес деп атайды, ол үш сияқты екі қосымша ішегі бар испан гитарасы.

Гуахео

Гуахео – трестің ең әдеттегі остинат түрі. Ол 19 ғасырда Кубада ненгон, кириба, чангуи және сон музыка жанрларында пайда болды. Чангуидегі трес ойнау техникасы, сондай-ақ шамалы дәрежеде ненгон, қазіргі заманғы музыканттарға, ең әйгілісі – пианист Лили Мартинес және тресеро Панчо Аматқа әсер етті, екеуі де осы стильді Чито Латамбледен үйренді. Ненгон мен кириба екеуі де чангуи ансамбльдерінің репертуарына кіреді. Мысалы, Grupo Changüí de Guantánamo тобының тұңғыш альбомы "Ненгон" әнімен басталады.

Негьон

Бенджамин Лапидус "негоннан кирибаға және басқа да аймақтық стильдерге, схангуиге, содан кейін сонға дейінгі баланың дамуының сызықтық көзқарасын" көрсетеді. Негонның гармониялық мүмкіндіктері шектеулі, негізгі және доминантты ноталар баса көрсетіледі, ал трес әдетте дәстүрлі октавалық құралымда (G4 G3, C4 C4, E3 E4) таңдалады. Негон жанры бір әннің түрленулерінен тұрады, ол "Para ti nengón" әні. Келесі негон гуахеосы тресильо деп аталатын ырғақтық үлгінің әшекейлеуі болып табылады.

Кириба

Негонмен тығыз байланысты кириба стилі Шығыс Кубаның Баракоа аймағында пайда болды. Негон сияқты, кириба да "Кириба, кириба" әні немесе қайырмына негізделген жанр. Осы себепті, Олаво Ален Родригес сияқты кубалық музыктанушылар кирибаны чангуи ішіндегі стиль ретінде қарастырады. Бірақ, кирибаның ерекше гуахеосы бар және ол чангуиден ертерек пайда болған болуы мүмкін.

Чанги

Чанги ойнағанда, трес аспабы әдетте дәстүрлі октаваға келтіріледі. Келесі шангүі трес гуахеосы тек соқпалы уақыттардан тұрады.

Ұлым

Кевин Мурдың айтуынша, "таза son tres guajeos екі түрі бар: жалпылама және әнге арналған. Әнге арналған гуахеолар әдетте әннің мелодиясына негізделген, ал жалпылама түрі тек үш дыбыстың тізбектеліп орындалуынан тұрады". Келесі "жалпылама" гуахеоның ырғақты үлгісі көптеген әндерде қолданылады. Ескеріңіз, бірінші такт толығымен үзіліс соққыларынан құралған. Бұл үлгі әннің құрылысына қарай, бірінші немесе екінші тактта басталуы мүмкін.

Сололық

Tres соло алғаш рет гуахео вариацияларын біріктіру арқылы жасалды, бұл әуендік/ырғақтық тәсіл нәзік өзгерістер мен қайталауға негізделген, бишілер үшін "ритм" сақтайды. Лапидусқа сәйкес, changüí-дегі tres соло әдетте "әуендік/ырғақтық идеяларды екі рет ойнап, содан кейін келесіге көшеді. Бұл техника солистке тыңдаушыда бірқатар күтулерді қалыптастыруға мүмкіндік береді, олар кезекпен қанағаттандырылады, айналып өтеді, күйретеді немесе кері қайтарылады. Бұл практика Пол Берлинердің «идеялар қауымдастығы» деп атаған нәрсесімен байланысты, себебі осы тізбектерден алынған мотивтер кез келген соло барысында жиі қайта оралады." ХХ ғасырдың ортасына қарай, tres соло румбаның бас барабаны – квинтоның ырғақтық "қорын" пайдалана бастады. Квинтоға негізделген фразалардың қарсы метрлік акценті гуахеоның шектерінен шығарады, ол әдетте клаве циклына «байланысты» болады. Осылайша, квинтоға негізделген сололар көп тактіден тұратын, ұзақ кернеу-босату циклдарын құруға қабілетті.

Пуэрто-Рико

Пуэрто-Рико тресі – куба тресінің тоғыз тартылған ішегі бар адаптациясы, ал куба тресінде алты ішек болады. 1913 жылдан бері Кубада тоғыз ішекті трестер тіркелгенімен, зерттеушілердің пікірінше, аспаптың жасалуына ықпал еткен нәрсе 1929 жылы Исаак Овиедоның «Септето Матансеро» тобының гастрольдік сапары кезінде Пуэрто-Рикоға келгені болуы мүмкін. Овиедодан шабыт алған гитарист Гильерро "Пиличе" Аяла осыған ұқсас аспап жасауды тапсырды, оның корпусы куотро аспабынан алынған. Нәтижесінде, Пуэрто-Рико тресі Пуэрто-Рико куотросы сияқты пішінге ие, оған ою-өрнектер салынған, ал кубалық трестер гитара пішіндес келеді. 1934 жылға қарай Пуэрто-Рико куотросы Нью-Йоркке жетті, ал қазіргі таңда Пуэрто-Рико трестерінің көпшілігі аспаптың ұлттық нұсқасында ойнауға маманданған, бірақ Нельсон Гонсалес осы ереженің ерекшелігі болып табылады. Пуэрто-Рико тресінде үш қатарға орналасқан тоғыз ішек болады және ол G4 G3 G4, C4 C4 C4, E4 E3 E4 ретінде қосылады. Пуэрто-Рико тресін ойнаушылар трестистер деп аталады.