Кіріспе

Техастағы сахналық өнер орны, Солтүстік Ирландиядағы театр.

Аллея Театры – Хьюстон, Техас қаласындағы Тони сыйлығын жеңіп алған театр компаниясы. Бұл Техастағы ең көне кәсіби театр компаниясы және АҚШ-тағы үшінші ең көне тұрақты театр. Аллея Театрының қойылымдары Бродвейдегі Линкольн орталығында көрсетілген, 40-тан астам американ қалаларында гастрольдік сапарлар жасаған, сондай-ақ Берлин, Париж және Санкт-Петербург қалаларында халықаралық деңгейде көрсетілген.

Тарих

Нина Элоиз Уиттингтон Вэнс (1914–1980) басшылығымен 1947 жылы «Аллея театры» бас көшеде орналасқан бұрынғы би студиясында құрылды. «Аллея театры» деген ат, Main көшесінен студияның арт жағына дейін созылған кірпіш дәлізден шыққан. 1948 жылы театрдың алғашқы жарна төлеуші мүшелері Хьюстон қаласында «Аллея» үшін жаңа орын іздеді де, ақырында Берри авенюдегі тасталған желдеткіш фабрикасына тоқтады. «Аллея» 1949 жылдың 8 ақпанында Лилиан Хелманның «Балалар сағаты» қойылымымен қайта ашылды. 1954 жылы Вэнс Альберт Деккерді «Сатушының өлімі» спектакліне арнайы шақырды. Содан кейін «Аллея» толыққанды кәсіби/Equity компаниясына айналды. 1958 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті «Аллея» театрын Брюссельдегі Дүниежүзілік көрмеде американдық аймақтық театрды ұсынуға шақырды. 1962 жылы Хьюстон қоры 800 000 долларлық жерді сыйға тартты, ал Форд қоры 615 Техас даңғылындағы жаңа ғимарат құрылысына 2,5 миллион долларлық гранттар бөлді. 1963 жылдың жазында театр Хьюстон тұрғындарынан 900 000 доллардан астам қаржы жинады. Бұл қаражат театрдың қарапайым бастамасынан АҚШ-тағы ең беделді коммерциялық емес тұрақты театрлардың біріне өсуіне көмектесті. 1996 жылы «Аллея» театры Аймақтық театр бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды және 40 американдық қала мен шетелде гастрольдік сапарлар жасады. «Аллея» Эдвард Альби, Ванесса Редгрейв және Франк Уайлдхорн сияқты халықаралық сахнадағы белгілі тұлғалармен ынтымақтастықтарды орнатты. «Джекил мен Хайд», «Азамат соғысы» және 1998 жылы Теннесси Уильямстың жаңадан табылған «Түнге қатысты емес» пьесасы сияқты маңызды театрлық оқиғалар «Аллеяда» өтті. Бұл пьеса 1999 жылы Бродвейге көшіріліп, алты «Тони» сыйлығына ие болды, оның ішінде «Үздік пьеса» номинациясын жеңіп алды. Қазіргі уақытта «Аллея» театрына Роб Мелроуз көркемдік директор, ал Дин Р. Глэдден басқарушы директор болып табылады. «Texas Monthly» журналында жазылғандай, Техастағы ешбір театр «Аллеяға» жақын келмейді, ал оның қойылымдары жиі Бродвейдің сапасына тең келеді, себебі оның тұрақты актерлік труппасы (елдегі санаулы театрлардың бірі) және жоғары деңгейдегі өндірістік командасы бар. 2011 жылдың 1 наурызында «Аллея» театры Техас мәдениет трастынан Техас өнерінің медалін алды, бұл медаль өнер мен ойын-сауық индустриясындағы ең талантты және креативті тұлғаларға беріледі. Театр 2010 жылдардың ортасында толығымен жаңартылды, бірақ «Харви» даулы су тасқынынан зардап шегіп, Хьюстон қаласындағы барлық театрлардың ішінде ең көп зиян келді. Ғимараттың жертөлесінде орналасқан Неухаус театрында 17 фут су болды. Компанияның 100 мыңға жуық реквизит сақталған қоймасы толығымен қирады. «Харви» даулына жауап ретінде компания Хьюстон аймағындағы мектептерде қойылған балаларға арналған гастрольдік пьесаға тапсырыс берді.

Ғимарат

1968 жылғы қарашада Алле театрының жаңа ғимаратының ашылуы – еліміздің тарихына енген маңызды оқиға болды. Театр ғимараты 615 Texas Ave мекенжайында орналасқан және Ульрих Францен жобалаған. Ол, сондай-ақ ханым Вэнс есімді сәулетшімен бірге, «кез келген бұрыштан әсем көрінетін ғимарат» құруды мақсат еткен. Театр ғимаратында тік бұрыштар жоқ, бірақ кең жолақтары мен террасалары бар, және ол Франк Ллойд Райт салған ғимараттарды еске салады. Францен сыртқы қабырғаларын бетонмен қаптады, себебі Хьюстонның географиялық орны және Оңтүстік-Батыстың жылы ауа-райы оған шабыт берген. Басты ғимаратта үш үшбұрыш бар, ал «қисық сызықтар үшбұрыштармен үйлесіп, олардың айналасында айналады».

Францен Алле театрын 1950-ші жылдардан 1970-ші жылдардың ортасына дейін танымал болған брутализм стилінде жобалады. «Брутализм» термині 1953 жылы пайда болды және француз тіліндегі «béton brut» сөзінен шыққан, яғни «шикі бетон» деген мағынаны білдіреді. Брутализм архитектурасында бетон ең көп қолданылатын материал. Алле театрының ғимараты Вашингтон қаласындағы L'Enfant Plaza, J. Edgar Hoover ғимараты, метро станциялары (WMATA), Йель университетінің өнер және сәулет ғимараты, Бостон қалалық әкімшілігі, ФБР академиясы және Лондонның Корольдік ұлттық театры сияқты көптеген танымал брутализм ескерткіштерінің қатарында. Йель университетінің профессоры Джордж Айзенур жасаған жарық желісі, реттелетін қабырғалары және аналогтық жазғыш құрылғыларының арқасында жаңа Алле театры «драмалық өнер үшін әлемдегі ең заманауи және икемді театр ғимараты» атанды. Айзенур серіппеге ұқсас деп сипаттаған кернеулі сым торлары сахнадан 19 фут биіктікте орналасқан, бірнеше шақырым ұзындықтағы авиациялық кабельдерден құралған, бұл жарықтандырушыларға қойылымдар алдында жарықтарды реттеу үшін оңай жүруге мүмкіндік берді, сонымен қатар аяқ шамдары, прожекторлар мен перделердің қажеттілігін жойды. Хьюстон сәулетшісі Престон Болтон Францен және Алле ғимараты туралы: «Менің ойымша, архитектор Ульрих Францен Алле театры үшін өте табысты ғимарат жасады – қаланың мақтанышына айналатын және болашақтағы керемет қойылымдарды одан да жарқырататын ғимарат» деп жазды.

Newsweek жаңа Алле театры туралы: «АҚШ-тағы ең әсерлі театр, американдық театр өнерінде Бродвейдің үстемдігін аяқтау жолындағы тағы бір қадам» деп жазды, ал The Montreal Star газетінің журналисі Сидни Джонсон: «Жаңа Алле театры АҚШ-тағы ең жақсы театрлардың бірі болуы мүмкін, тіпті ең жақсысы болуы мүмкін, себебі ғимарат сахна мен залды орналастыру үшін жобаланған, ал емес керісінше» деп мәлімдеді. Жаңа театр «театрлық және сәулеттік құндылықтардың өте сәтті білдірілімі» деп танылды және Америка сәулетшілер институты оны «ішкі және сыртқы тұрғыдан керемет театрлық оқиға» деп атады. 1996 жылы Алле театры Г. Э. Киддер Смиттың «Американдық сәулет кітабында: 10-ғасырдан қазіргі уақытқа дейінгі 500 ерекше ғимарат» кітабында көрсетілді. 2001 жылғы маусымда «Аллисон» тропикалық даулы театрдағы Neuhaus сахнасына, жертөледе орналасқандықтан, ауыр зақым келтірді. Су тасқыны театрдағы костюмдерді, реквизиттерді және декорациялар жасау шеберханаларын жойды. Театрдың жертөлесіне 4 метрдей су кірді. 2002 жылы Алле театры 75 000 шаршы метрлік жаңа Театр өндірісі орталығын ашты, ол басты ғимаратқа іргелес орналасқан. The Houston Press және басқа да көптеген басылымдар, мысалы, George R. Brown конгресс орталығы, бұл ғимаратты Хьюстон қаласының орталық аймағындағы ең фотоға түсірілмейтін он ғимараттың бірі деп санайды. Тізімнің авторы Джон Нова Ломакс: «Иә, қисық сызықтар мен басқа да нәрселер ұнайды, бірақ бұл бетонды құрылыс әлі де Сталиннің сүйікті сәулетшісінің «есірткі» әсерінде салған нәрсесіне ұқсайды» деп түсіндірді. 2017 жылы «Харви» дауылы Хьюстон аймағында үлкен су тасқынына әкелді. Алле театры 2001 жылы «Аллисон» тропикалық даулынан кейін жасаған су тасқынынан қорғау шаралары, мысалы, жертөле деңгейіндегі су өткізбейтін есіктер, тиімді болды. Алайда, су театрдың кіреберісінде орналасқан электрлік қорап арқылы Алле театрының жертөлесіне кірді. Алле театрының Neuhaus сахнасы 17 фут суға батты, ал 1940 жылдарға дейінгі театрдың реквизиттерінің көп бөлігі жойылды. Үлкен жөндеу жұмыстары жүргізіліп, театр 2 айдан кейін жыл сайынғы «Рождестволық ән» қойылымына уақытында қайта ашылды.

Ғимаратты жаңарту

2013–2015 жылдары аллеяда 46,5 миллион долларлық ғимаратты қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді. Бұл ғимарат 1968 жылы ашылғаннан бергі алғашқы маңызды жақсартулар болды, оның ішінде Хаббард театрының, сахна артындағы аймақтың және жалпы қолданыстағы кеңістіктердің жақсартулары бар. Жаңарту жұмыстары «Extended Engagement Capital Campaign» арқылы жеке және мемлекеттік қаржы қаражаты есебінен жүзеге асырылды. Жақсартуларға жаңа төрт қабатты сахналық платформаның (fly loft) орнатылуы, оркестр шұңқырын және актерлер мен декорациялардың кіреберістерін/шығуларын қамтамасыз ететін толыққанды сахна төбесінің құрылысы, сондай-ақ көрермендердің отыру орны мен сахна арасындағы байланыстың жақын қатынасқа келтірілуі кірді. Көрермендерге арналған жаңа мүмкіндіктерге жаңа орындықтар, кеңейтілген дәретханалар және қаланың панорамалық көрінісі бар жаңа вестибюль кірді. Жыл сайын 500-ден астам қойылым қоятын Аллей театры Хьюстон театр округіндегі барлық өнер ұйымдарынан көп қойылым қояды. Аллей театрының Хаббард театрының тарихи қайта жаңартуы 2015 жылдың 2 қазанында «Бір адам, екі губернатор» қойылымымен көпшілік назарына ұсынылды.

ТІПІ

Алле Техас жас драматургтарының алмасуы (TYPE) деп белгілі бір шараны демеушілік етеді, ол жиырма жасқа дейінгі, сахна үшін жазуға ниетті жандарға біліктілігін жетілдіруге мүмкіндік береді. Жыл сайын Хьюстон аймағынан бірнеше туынды өндіріс үшін таңдалып алынады.