Кіріспе
Франк Лотенберг (Frank Raleigh Lautenberg; 23 қаңтар 1924 - 3 маусым 2013) – 1982 жылдан 2001 жылға дейін және 2003 жылдан өмірінің соңына дейін Нью-Джерси штатынан АҚШ сенаторы болған американдық кәсіпкер және Демократиялық партия саясаткері. Ол Нью-Джерси штатының Патерсон қаласында дүниеге келген. Лаутенберг сенаторлыққа бес рет сайланды. Ол алғаш рет 1982 жылдың желтоқсанында қызметке кірісіп, үш мерзім қызмет еткеннен кейін 2001 жылы Сенаттан зейнеткерлікке шықты. Бір жыл өткен соң, Сенаттағы әріптесі Роберт Торричеллидің қайта сайлау науқанына байланысты жағдайға байланысты қайтадан сайлауға шақырылып, 2003 жылдың қаңтарында Сенатқа оралды және 2008 жылы тағы бір мерзімге сайланды. Ол бесінші мерзімінде қайтыс болды және 28 жыл, 5 ай және 8 күн қызмет еткендігімен Нью-Джерси штатының ең ұзақ қызмет еткен сенаторы болып қала береді. Саясатқа кірмес бұрын, ол Automatic Data Processing, Inc компаниясының алғашқы серіктесі болды және оның төрағасы мен бас атқарушы директоры болды. 1942-1946 жылдары соғыс кезеңінде АҚШ Армиясының Сигнал корпусында қызмет етті, содан кейін Американдық саяси оқиғаларға қызығушылығы арта түсті. Ол «Жаңа мәміле либералдарының соңғысы» деп аталды және мас күйде көлік жүргізуге қарсы заңнамалық күш-жігерімен, Amtrak және қалалық қоғамдық көлікке қаржы жұмсауын қолдауымен, экологиялық ережелерді күшейту, тұтынушылардың құқықтарын қорғау және Уолл-стриттегі заңбұзушылықтарды тергеумен танылды.
Frank Raleigh Lautenberg ('/l//ɔː//t//ən//b//ɜr//ɡ/; January 23, 1924 June 3, 2013) was an American businessman and Democratic Party politician who served as United States Senator from New Jersey from 1982 to 2001, and again from 2003 until his death in 2013. He was originally from Paterson, New Jersey. Lautenberg was elected five terms as Senator. He first took office in December 1982 and served three terms, retiring from the Senate in 2001. Called upon to run again one year later due to circumstances surrounding his Senate colleague Robert Torricelli's re election campaign, Lautenberg returned to the Senate in January 2003 and was elected to one additional term in 2008. He died during his fifth term and remains New Jersey's longest serving senator, with a total of 28 years, 5 months and 8 days in office. Before entering politics, he was an early partner in, and became the chairman and chief executive officer of Automatic Data Processing, Inc. In his early years, he served overseas in the U. S. Army Signal Corps from 1942 to 1946 as a part of the war effort, and after returning home his interest in American political events increased. He has been called "the last of the New Deal liberals" and was known for his legislative efforts against drunk driving, and his support of spending for Amtrak and urban public transportation, for stronger environmental regulations, greater consumer protections, and investigations of wrongdoing by Wall Street.
Ерте өмір және мансап
Лаутенберг Нью-Джерси штатының Патерсон қаласында Молли (туған тегі Берген) мен Сэм Лаутенбергтің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол анасының әкесі, Франк Бергеннің және жақын отбасы досы, Патерсон қауымдастығының белсендісі Рали Вайнтробтың құрметіне аталды. Лаутенберг 19 жасында әкесі, жібек фабрикаларында жұмыс істеген, көмір сатқан, шаруашылықпен айналысқан және бір кезде таверна ұстаған, рактан қайтыс болды. Содан кейін анасы отбасын асырау үшін сэндвич сататын дүкен ашты. Кейіннен, GI Bill арқылы қаржыландырылып, 1949 жылы Колумбия бизнес мектебінің экономика мамандығы бойынша бакалавр бағдарламасын бітірді. Магуайр фаворит еді, бірақ Боггстың қатысуы одан дауыстарды алды, ал Лаутенберг өзінің ақшасының қысым бөлігін жұмсады. Лаутенберг көпшілік дауыспен жеңіске жетті, ол 26% дауыс алды, Магуайрдың 23%, ЛеФантетің 20% және Зигмундтың 11% дауысымен. Орындықты демократ Харрисон А. Уильямс иеленген, ол 1982 жылдың 11 наурызында Абскам жанжалына қатысқаннан кейін отставкаға кетті. Уильямстың отставкасынан кейін республикалық губернатор Томас Кин бұл орынға республикалық Николас Ф. Брэддиді тағайындады. Брэдди Сенатта алғашқы және жалпы сайлаулар кезінде қызмет етті, бірақ ол өзі орынға үміткер болмады. Жалпы сайлауда Лаутенберг танымал республикалық конгрессмен Миллисент Фенвикпен кездесті. Ол өте прогрессивті бағдарламамен жарысты және 1982 жылдың жазында жүргізілген сауалнамалар оны 18 ұпайға алға шығарды. Тіпті Лаутенберг оны "елдегі ең танымал кандидат" деп атады. 1989 жылы Борис Перчаткиннің АҚШ Конгресінде Брюс Моррисонмен бірге сөйлеген сөзінен кейін Лаутенберг 1989 жылы алғаш рет қабылданған Лаутенберг түзетуі деп аталатын негізгі демеуші болды. Бұл түзету еврейлерге және Кеңес Одағынан келген басқа топтардың мүшелеріне босқын мәртебесін берді және жүздеген мың еврейлердің АҚШ-қа көшіп кетуіне көмектесті. 1994 жылы республикалық революция кезінде Лаутенберг Нью-Джерси штатының Ассамблеясы спикері Чак Хейтайанды 50% -ға 47% -ға жеңіп, қайта сайланды. 1999 жылы екі танымал республикашыл Лаутенбергке қарсы сайлауға қатысуды қарастырды: қазіргі губернатор Кристин Тодд Уитман және бұрынғы губернатор Томас Кин. Лаутенберг сондай-ақ ауыр науқанға қаражат жинау перспективасына құштарлық танытпады және өз ақшасынан көбірек жұмсауды қаламады. Ол 2000 жылы зейнетке шығуын жариялады, бірақ ол Уитманға немесе Кинге жеңіліп қалар деп ойлағандықтан, ол бұрынғы сайлауларда осал болғандығын айтып, "Мистер. Қауіпті жағдайға ұшыраған адам әрқашан жеңіске жетеді" деді. Отставкаға шыққан сенатор Билл Брэдли, конгрессмен Фрэнк Паллоне және болашақ сенатор Роберт Менендеске кандидатты қабылдауға ұсыныс жасалғаннан кейін Нью-Джерси Демократиялық партиясы Лаутенбергті шақырды және ол ұсынысты қабылдады. Бұл Форрестер мен республикашылдардың бірден-бір қарсылығына тап болды, өйткені Нью-Джерси заңы белгілі бір мерзімнен кейін сайлау бюллетеніндегі кандидаттарды ауыстыруға тыйым салады. Сайлау бюллетеньінің атын өзгертуді Нью-Джерсидің Жоғарғы соты бірауыздан қолдады, ол заңның, жазылғандай, төтенше отставкаға кету мүмкіндігін қарастырмағанын және Форрестердің Торричеллиді дауыс беру бюллетенінде қалдырса, әділетсіз артықшылығы болатынын айтты. Сенатқа оралғаннан кейін Лаутенберг тағы да палатаның ең либералды мүшелерінің бірі болып саналды. Ол абортты жақтады, қаруды бақылауды қолдады, автокөлік ұрлау мен көлік ұрлау үшін жазаны көбейтетін көптеген заң жобаларын енгізді және Буш әкімшілігін ұлттық қауіпсіздік мәселелері бойынша сынға алды. Ол темекі шегуге қарсы және авиакомпаниялардың қауіпсіздігі туралы заңдарға қатысты. Ол сондай-ақ мас күйінде көлік жүргізушілерге салынатын жазаны көтеру туралы заң жобасын де қолдады. Ол коммерциялық әуе қатынастарының көпшілігінде темекі шегуге тыйым салған заңның авторы ретінде танымал болды. Ол сондай-ақ СПИД-пен ауыратын науқастарға қызмет көрсететін Райан Уайт күтімі туралы заңның авторы ретінде танымал. Сенатқа оралғаннан кейін Лаутенберг тек тәуекел мен осалдық негізінде ішкі қауіпсіздік қаражатын бөлуді талап ететін заң енгізуге шақырған алғашқы АҚШ сенаторы болды. 2005 жылы ол сенатта Баш әкімшілігінің колонналарды төлеуіне қатысты тергеуді талап етуде жетекші дауыс болды. Джон Корзин Нью-Джерси губернаторы болу үшін Сенаттан кеткен кезде, Лаутенберг 2006 жылы қайтадан аға сенатор болды. Бұл оны Нью-Джерсидің екі рет сенаторы б...
2008 жылғы сайлау
2006 жылдың ақпан айында Лаутенберг 2008 жылы қайта сайлауға түсу ниетін жариялады, сонымен қатар 2000 жылы қайта сайлауға түспеуі "өміріндегі ең нашар шешімдердің бірі болғанын" айтты. Лаутенберг өзінің кандидатурасын 2008 жылдың 31 наурызында ресми түрде жариялады. Оның сайлауалды штабының жетекшісі Брендан У. Гилл болды. Конгрессмен Стив Ротман және штат сенаторы Джон Адлер екеуі де сайлауға түсу мүмкіндігін қарастырды, бірақ Лаутенбергке басып кіруге дайын екендерін айтты. Бірақ жеке сөйлескенде, ол оларды "ақтық дайындық жасаушылар" деп атады. "Нью-Йорк Таймс" газетінің редакторы Лаутенбергтің 2008 жылғы сайлауда Сенатқа кандидаттығын қолдады. Екі қарсыласы да Лаутенбергтің жасын оған қарсы дауыс берудің себебі ретінде атады. Мысалы, Эндрюс Лаутенбергтің 1982 жылы Миллисент Фенвикті жеңгенін еске салды, онда Лаутенберг Фенвиктің жасы туралы сөз қозғаған деген айып тағылды (Фенвик сол кезде 72 жаста болған, ал Лаутенберг 2008 жылы 84 жаста болды). Лаутенберг Фенвиктің жасын мәселе еткенін жоққа шығарды, ол Фенвиктің "жұмыс істеуге қабілетіне" ғана күмән келтіргенін айтты.
Соңғы жылдар
2010 жылдың маусым айында Лаутенберг Дубайды шайтанмен салыстырды. Лаутенбергтің: "Біз атақты шайтанға бермейміз, сондай-ақ Дубайға да бермейміз" деген сөздері айтылды. Foreign Policy in Focus мақаласына сәйкес, Лаутенберг БАӘ-нің Израиль және Иранға қатысты АҚШ саясатын қолдамауы себепті өз сөздерін қорғады. 2013 жылдың 14 ақпанында Лаутенберг қайта сайлануға түспейтінін жариялады. Баспасөз конференциясында Лаутенберг "Ойымды өзгертуге кеш пе?" деп әзілдеді және "біреуге нәрсе орынсыз болса" деп дұға ететінін айтып, қайтадан сайлауға шақырылуын күтті.
Саяси ұстанымдар мен дауыс беру
2007 жылы Лаутенберг 2007 жылғы ауыл шаруашылығы заңына түзету енгізу үшін дауыс берді, бұл некеде тұрған жұбайлардың алатын субсидияларын 250 000 долларға дейін шектеуге бағытталған еді; алайда түзету қабылданбады. Дегенмен ол ауыл шаруашылығы өнімдеріне баға қолдауын жоюға қарсы дауыс берді және ақырында 2007 жылғы ауыл шаруашылығы заңына да қолдау көрсетті. Ол ең төменгі жалақыны көтеруді де қолдады. Азаматтық бостандықтар Лаутенберг 2001 жылы қабылданған «Патриот» заңы талқыланған кезде Сенатта болған жоқ; 2005 жылғы қайта қарастыру Сенатқа жеткенде, Лаутенберг жабылуға қарсы дауыс берді, бірақ конференциялық есепті қабылдауға қолдау көрсетті. 2011 жылдың наурыз айында ол сайлаушылар алдында «Сәй партиясы» республикашыларының «Конституциядағы бостандықтарға лайық емес екенін, бірақ біз оларға осы бостандықтарды береміз» деді. Қоршаған орта және энергия Лаутенберг, экологиялық бағыттағы дауыс беруші, 1986 жылы компаниялардың қоршаған ортаға шығаратын химиялық заттарын ашуын талап ететін Улы заттардың тізілімін құру туралы заң жобасын жазды. Ол сондай-ақ 2008 жылғы «Тұтынушыға бірінші кезекте энергия» заңына демеушілік етті, бұл заң мұнай компанияларына 17 миллиард долларлық салық жеңілдіктерін алып тастап, осы 17 миллиард долларды жаңартылатын энергияны дамытуға және энергия тиімділігі технологиясына қайта инвестициялауға бағытталған. Алайда, 2008 жылдың маусымында Сенат заң жобасын тоқтату туралы ұсынысты қабылдамады. Оның соңғы мерзіміндегі басты мақсаты – республикалық сенатор Дэвид Виттермен бірге химиялық қауіпсіздік заңдарын жаңартуға бағытталған заң жобасы болды. Лаутенберг Ирак соғысына қарсы болды, бірақ ол дауыс беру кезінде Сенатта болған жоқ. Қаруды бақылау Лаутенберг қаруды бақылауды үнемі қолдады. Ол «Лаутенберг түзетуі» деп белгілі «Үй ішіндегі зорлық-зомбылық жасағандарға қару-жарақ алуға тыйым салу» заң жобасын ұсынды. Бұл заң жеке тұлғаларға (құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілерді қоса алғанда), отбасы мүшелері арасында физикалық күш қолдануға, оны қолдануға тырысуға немесе өлімге әкелетін қаруды қолдануға қатысты мемлекеттік немесе федералдық құқық бұзушылық үшін сотталғандарға атыс қаруын иеленуге тыйым салады. Сенаттағы соңғы сөздерінің бірі қаруды бақылауды күшейту жөніндегі екі партиялық шараны қолдауға арналды. Бұл саясат АҚШ порттарына келгенге дейін қауіптің көздерін анықтауға бағытталған. Буш әкімшілігі бұл саясатты жүзеге асыру өте қымбатқа түсетінін, себебі АҚШ-тың 700 шетелдік портта жабдықтарымен бірге инспекциялық топтарын орнату қажет болатынын мәлімдеді. Халық денсаулығы 1984 жылы Лаутенберг ұлттық ішу жасын 21 жасқа белгілеген Ұлттық ең төменгі ішу жасы заңын жазды. Әлеуметтік мәселелер Лаутенберг аборт жасау құқығын қолдады және 1999 жылы «жартылай туу аборттарына» тыйым салуға қарсы дауыс берді. Ол эмбриондық сабақты зерттеуді кеңейтуді де қолдады. NAACP оған 100% баға берді, бұл оның оң іс-қимылға берген зор қолдауын көрсетеді. Лаутенберг бір жынысты некелерді қатты қолдады, сондай-ақ жұмыстағы жыныстық бағдарға негізделген кемсітушілікке тыйым салуға және жек көру қылмыстарының федералдық анықтамасын жыныстық бағдарды қамтуға кеңейтуге дауыс берді. Ол бір жынысты некеге тыйым салатын конституциялық түзетуге қарсы дауыс берді және кейінгі жылдары ЛГБТ жұптарының тең неке құқықтарын қолдады. Алайда, Лаутенберг 1996 жылы «Некеге қорғау туралы» заңға да қолдау көрсетті. Адам құқықтары жөніндегі науқан оған ЛГБТ құқықтарына берген зор қолдауын білдіретін 100% баға берді. Лаутенберг сондай-ақ 2012 жылы Тең құқықтар туралы түзетуге мерзімді шектеуді алып тастатын және 2013 жылы ЕАҚ-қа жаңа әрекетті қолдаған заң жобасын демаулады. Салық саясаты Лаутенберг баламалы ең төменгі салық пен мұра салығын алып тастауға және шектеуге қарсы дауыс берді. Лаутенберг 2009 жылғы Американы қалпына келтіру және қайта инвестициялау туралы заңға дауыс берді, онда табыс салығы бойынша несие, балаға арналған салық кредиті, үй энергиясы бойынша несие және колледж кредиті кеңейтіліп, үй сатып алушыға несие және 75000 доллардан төмен табыс табатын жұмысшыларға несие енгізіліп, AMT шегінің жоғарылауы және жаңартылатын энергияны өндіру үшін компанияларға салық кредиттерінің кеңейтілуі, сонымен қатар жаңа саясат арқылы көбірек компаниялар белгілі бір салықтық өтемақыға құқылы болды. 2008 жылы ол жылына 1 миллион доллардан астам табыс табатындарға салықты көтеруге дауыс берді. 2006 жылы ол Буш кезеңіндегі капиталдық табысқа салынатын салықты алып тастауға қолдау көрсетті. Көлік Лаутенберг қоғамдық көлікті, мысалы Amtrak және New Jersey Transit федералдық қаржыландыруын қолдады. Лаутенберг «2008 жылғы жолаушылар теміржолына инвестиция және жақсарту туралы заң» (S.294 [110th]) заң жобасының бастамашысы болды, ол Amtrak-қа келесі бес жылға қаржыландыруды қамтамасыз ететін және кеңейту мүмкіндігін беретін еді. 2007 жылдан 2008 жылға дейін бензин бағасының күрт өсуіне байланысты Amtrak жолаушыларының саны рекордтық деңгейге жетті. Заң жобасы Палатада қабылданды, бірақ Сенат пен Палата арасындағы айырмашылықтар ешқашан шешілмеді. Ол сондай-ақ «Аймақтың ядросына қатынас» жобасын да қатты қолдады. New Jersey губернаторы Крис Кристи жобаны тоқтатқанда, Лаутенберг оның бұл әрекетін «New Jersey тарихындағы ең ірі саяси қателіктердің бірі» деп атады және «Ол тек ауамен ғана жұмыс істей біледі» деді. Әртүрлі мәселелер 2000-жылдардың соңындағы экономикалық дағдарыс басталғаннан бері Лаутенберг америкалықтарды мазалаған мәселелерді шешуге бағытталған бірқатар демократтық заң жобаларын қолдады. 2009 жылы ол «Американы қалпына келтіру және қайта инвестициялау туралы» заңға, халық арасында «стимул» деп белгілі болған заңға дауыс берді. Кейін ол «Кредит карта иелерінің құқықтары туралы заңға» және «2009 жылғы үйлерін сақтап қалуға көмектесу туралы заңға» дауыс берді.
Отбасы
Фрэнк Лаутенберг 1956 жылы Лоис Левенсонға үйленді, олардың төрт баласы болды: Эллен, Нан, Лиза және Джошуа. Олардың 31 жылдық некесі 1988 жылы ажырысумен аяқталды. Оның Бонимен бірге екі өгей қызы болды: Даниэль Энглебардт және Лара Энглебардт Метц, сондай-ақ 13 немересі болды. Лаутенберг сенаттағы мансабының көп бөлігін Нью-Джерси штатының Монтклер қаласында өткізіп, соңғы жылдары жақын орналасқан Клифсайд-Паркке көшті. 2024 жылы президент Джо Байден Лаутенбергке Президенттік бостандық медалін табыс етті.
Денсаулық
2010 жылдың 19 ақпанында оның кеңсесі Нью-Йорктегі Синай тауының медициналық орталығында Лаутенбергке диффузиялық ірі B-клеткалы лимфома (агрессивті, бірақ емделе алатын, асқазан сияқты органдарда пайда болатын қан қатерлі ісігі) диагнозы қойылғанын хабарлады. Ол Нью-Джерси штатының Клиффсайд Парк қаласындағы үйінде, 12 адамнан тұратын конгресс делегациясымен Гаити сапасынан оралғаннан кейін құлап, көп мөлшерде асқазаннан қан кетуі салдарынан ауруханаға түскен. 2010 жылдың 25 ақпанында ауруханадан босатылды. Алтыдан сегізге дейін қарқынды R CHOP режимімен химиялық терапия курстары әр 21 күн сайын бірнеше ай бойы жүргізілді, және сол кездегі Лаутенбергтің дәрігері толық жазылуы күтілуде екенін мәлімдеді. Лаутенберг емделу аралықтарында Сенаттағы жұмысын жалғастырды. 2010 жылдың 26 маусымында сенатор қатерлі ісіктен құтылғанын жариялады.
Байлық
2010 жылы Лаутенбергтің күйі 55 миллион доллардан 116,1 миллион долларға дейін бағаланды, ол оны ең бай сенаторлардың бесіншісі етті.
Өлім
Лаутенберг 2013 жылғы 3 маусымда Манхэттендегі Нью-Йорк Пресбитериан ауруханасында вирустық пневмониядан қайтыс болды. Ол 89 жаста болды. Лаутенбергтің мәйіті Амтрак жерлеу пойызымен Вашингтонға жеткізілді. "Амтрак оны Вашингтонға соңғы рет тасымалдау мүмкіндігіне ие болғаны үшін мақтан тұтады", - деп жазды Amtrak төрағасы Тони Косика және президенті/бас директоры Джозеф Бордман бірлескен көңіл айту хабарында, "Сенатор Лаутенбергке елге қызмет еткені үшін рахмет". 2013 жылғы 6 маусымда оның денесі Капитолийдегі Сенат палатасында Линкольн катафалькасының үстінде салынды. Ол 2013 жылғы 7 маусымда Арлингтон ұлттық зиратында толық әскери салтанатпен жерленді. Конгресс 2013 жылғы 20 қыркүйекте H. J. Res.59 – 2014 жылға арналған жалғастырылатын қаржыландыру туралы қаулыны қабылдады, онда оның жесіріне салықтан босатылған 174 000 долларлық өлім жәрдемақысы кірді. Қайтыс болған заң шығарушының жесіріне немесе отбасы мүшесіне жыл сайынғы жалақы төлеу – АҚШ Конгресінің 1800 жылдардан бергі дәстүрі.
Мұрагерлік
2013 жылдың 4 маусымында губернатор Крис Кристи бос қалған Сенат мандатын толтыру үшін 2013 жылдың 16 қазанында арнайы сайлау өтетінін хабарлады. 2013 жылдың 13 тамызында демократ Кори Букер және республикашыл Стив Лонеган жеңіске жеткен арнайы іріктеу сайлауы (праймериз) өтті. 2013 жылдың 6 маусымында Кристи сайланған жеңімпаз қызметке кіріскенше Сенаттағы мандатты уақытша толтыру үшін Нью-Джерси штатының республикалық бас прокуроры Джеффри Чиессаны тағайындады. 2013 жылдың 17 қазанында демократ Кори Букер арнайы сайлаудың жеңімпазы деп жарияланды. Ол содан бері осы мандатты иеленіп келеді.
Фрэнк Р. Лаутенберг теңіз баурайын қорғау аймағы
Фрэнк Р. Лаутенберг атындағы терең теңіздік кораллдарды қорғау аймағы – АҚШ-тың Атлантика орталық штаттарының жағалауындағы терең теңіздегі кораллдарды қорғау мақсатында 2016 жылы құрылған және Лаутенбергтің құрметіне аталған теңіз қорғалатын аймағы.