Кіріспе

Бұл Дания аралдарының тізімі.

Шолу

Данияда шамамен 1400 арал бар, олардың 409-ы аталған, Фарер аралдары мен Гренландияны есепке алмағанда. Олардың 70-і халқы бар, ал қалғандары қараусыз. Кейбір қараусыз аралдар соңғы онжылдықтарда ғана экономикалық себептермен, маяктар мен басқа да мемлекеттік мекемелер автоматтандырылған немесе ірі аралдарға немесе Ютландия түбегіне көшірілген соң адамсыз қалды. Ал кейбіреулері тұру құны көбінесе 10 адамнан да аз жергілікті тұрғындардың табысынан асып кеткендіктен қараусыз қалды.

Анықтама

Даниядағы аралдардың тізімі "арал" сөзінің қалай анықталуына байланысты әртүрлі болады. Дания үкіметінің ресми анықтамасына сәйкес, "аралдың" кем дегенде жарты метр тереңдіктегі сумен қоршалған болуы және құрлықта өсімдіктер өсуі қажет. Тағы бір кең таралған критерий – "аралдың" жасанды, тар каналмен емес, еркін ағатын табиғи сумен қоршалған болуы керек. Осы критерий бойынша, Копенгагендегі Кристианшавен және Холмен сияқты жерлер, кейде жасанды аралдар деп айтылса да, шындығында Амагер аралының бір бөлігі болып табылады.

Динамикалық сан

Даниядағы аралдардың саны уақыт өте келе өзгеріп отырады. Жаңа аралдар кейде шөгінділердің нәтижесінде пайда болады. Мұндай жаңа аралдардың бірнеше мысалы Фюннен солтүстікке қарай Эбело айналасындағы суларда кездеседі, оның ішінде 1990 жылдардың соңында пайда болған Дретлинген және 2008 жылы тіркелген, әлі атауы жоқ кішкентай арал бар. Бұл жаңа аралдар, әдетте, ірі, мореналық аралдарға қарағанда тұрақсыз болады және кейіннен қайтадан жоғалуы мүмкін. Басқа аралдар жасанды түрде жасалады. Оресунд көпірінің құрылысы кезінде пайда болған Пеберхолм – осының жарқын мысалы. Данияның басқа жасанды аралдарына Копенгаген жағалауындағы Middelgrundsfortet, Trekroner Fort және Flakfortet сияқты бірнеше теңіз бекіністері кіреді. Аралдар да жоғалуы мүмкін. Мұның мысалы – Данияның Вадден теңізіндегі аралдардың бірі – Жордсанд. 1231 жылғы деректерге сәйкес, сол кезде аралдың ауданы шамамен 2000 гектарды құраған. Сол ғасырдағы бірнеше қатты дауылдардан кейін оның ауданы 41 гектарға дейін, ал 1763 жылы 18 гектарға дейін азайды. 1999 жылдың желтоқсанына қарай «Анатоль» циклоны аралдың соңғы бөлігін қиратып, Жордсандтың жойылуына себеп болды. Басқа жағдайларда аралдар, оларды бөліп тұрған арналардағы табиғи шөгінділер немесе жасанды жерді қайтару нәтижесінде, үлкен көршілес құрлыққа сіңіріледі. Кейде бұл аралдың мүйіс немесе шығанаққа айналуы, немесе бұрынғы Рирсо аралы сияқты, жарты аралына айналуы мүмкін. Данияның екінші ірі аралы – Солтүстік Ютландия аралы – әрдайым арал болған емес. 1825 жылдың 3 ақпанында болған дауыл Аггер Танге тар жеріне еніп, Солтүстік Ютландияны Ютландияның қалған бөлігінен бөліп тастады. Бұл аймақ бұрын арал болған, 12 ғасырға дейін Вуст бойындағы бұғаз ашық болған.