Реюньон аралының әкімшілік орталығы – Сен-Дени қаласы

Кіріспе

Реюньон префектурасы, Франциядағы қала және коммуна, басқа Сент-Дени атты жерлер.

Сент-Дени ([,/s//æ̃//d//ə/'/n//iː/, sɛ̃ d(ə)ni; ), ресми емес Сент-Дени де-ла-Рюньон (sɛ̃ d(ə)ni də la ʁeynjɔ̃) – Индия мұхитындағы Реюньон француз теңізден тыс департаменті мен аймағының префектурасы (әкімшілік орталығы). Қала аралдың ең солтүстік нүктесінде, Ривьер Сен-Денидің сағасына жақын орналасқан. Сент-Дени – Францияның теңізден тыс департаменттеріндегі ең көп халқы бар коммуна және Францияның барлық қалалары арасында он тоғызыншы орында. 2020 жылғы халық санауы бойынша Сент-Дени қалалық аймағында (INSEE анықтамасы бойынша) 315 080 адам тұрады.

Қор

Сент-Дени 1669 жылы Бурбон аралының (кейін Реюньон деп аталған) алғашқы губернаторы Этьен Регномен құрылды. Бұл аралдың солтүстік жағында, құрғақ және шөл далалы Сент-Пол аймағына қарағанда, елді мекендерді дамыту үшін ыңғайлырақ, кең және құнарлы жазықта орналасқан. Сент-Пол 1663 жылы батыс жағалаудың қолайлы тіреуі мен жел жағдайларына байланысты Бурбон аралының алғашқы француз қонысы болған. Жаңа елді мекен губернатор Регноның достарына тиесілі, 1668 жылы Реюньонға келген кемесінің құрметіне Сент-Денис деп аталды. Сент-Дени мен Сент-Пол бірнеше жыл бойы Бурбонның отарлық астанасы рөлін бөлісіп, губернатор мен отарлық кеңес екі елді мекенде кезекпен тұрды. 1738 жылы Сент-Дени Бурбонның отарлық үкіметінің тұрақты орны ретінде таңдалды.

XVIII ғасыр және Наполеон соғыстары

1738 жылдан кейін көп ұзамай Сен-Дени өзенінің шығыс жағындағы Ле-Барахои шығанағында Сен-Пол портын алмастыру үшін теңіз портын салу жұмыстары басталды, бірақ оның орны болжаусыз желдер мен толқындар, сондай-ақ жиі кездесетін үлкен толқындардың салдарынан қауіпсіз жағажай ұсынбады. Бұл кемелерді жүктерін жағадан алыс, ашық теңізде түсіруге мәжбүр етті, одан кейін жүк арнайы жылжымалы пирс арқылы жағаға жеткізілді. 19 ғасырда жақсартулар жасалып, үлкен кемелерден жүк түсіретін қайықтарды жел мен толқындардан қорғайтын шағын жасанды порт салынды, бірақ оны циклон жиі зақымдады. Ақырында, 1880 жылдары Реюньон аралының солтүстік-батыс жағалауында, қазіргі Ле Порт коммунасында Сен-Дениден жаңа, әлдеқайда үлкен жасанды порт салынды. 1766 жылы патша жарлығы Бурбон аралын 5 округке бөлді, олардың бірі Сен-Дени болды. Қаланың шахмат тақтасы тәрізді жоспары, жер өлшеуші Жан Батист Банкс (кейде Банк деп те жазылады, ирландтық якобит тегінен) жасаған, 1777 жылы ресми түрде қабылданды. 1790 жылы Сен-Дени коммунаға айналды. Оның алғашқы мэрі Жан Батист Делестрак болды. Наполеон соғыстары кезінде Сен-Дени 1810 жылдың 8 шілдесінде британ әскерлері тарапынан басып алынды. Британдықтар Сен-Дени мен бүкіл аралды шамамен 5 жылдай басып ұстады. 1815 жылдың 6 сәуірінде Париж шартынан кейін британдықтар Бурбон аралын Францияға ресми түрде қайтарды, бұл оқиға Сен-Денидің орталық алаңында өткізілді. Кейін, 1815 жылдың қазан айында Наполеонның Францияға оралуы туралы хабар Үнді мұхитына жеткенде, Маврикийден келген британдық флот Сен-Дени алдында пайда болды және Бурбон аралының француз губернаторынан колонияны Ұлыбритания патшасына тапсыруды талап етті. Француз губернаторы бас тартқандықтан, британдықтар аралды блокадаға алды. Ақырында, 28 қазанда Наполеонның екінші рет тақтан бас тарғаны және Людовик XVIII билікке оралғаны туралы хабар келді, содан кейін британдық флот блокаданы тоқтатты.

Soon after 1738, work was started to establish a seaport in the little bay of Le Barachois, on the eastern side of the Saint Denis River, to replace the port of Saint Paul, but its site did not offer a safe haven, due to unpredictable winds and tides, as well as frequent high surf which forced ships to unload their cargo in the open roadstead away from the shore, from where it was carried to the shore with the use of a mobile pier. Improvements in the 19th century resulted in the construction of a small artificial harbor where surf boats in charge of unloading cargo from larger ships could be protected from winds and swells, but it was regularly damaged by cyclones. Eventually it was replaced by a new and much larger artificial harbor built on the northwest coast of La Réunion in the 1880s, in today's commune of Le Port, from Saint Denis. A royal decree in 1766 divided Bourbon Island in 5 quartiers, one of which was Saint Denis. The checkerboard plan of the city, established by land surveyor Jean Baptiste Bancks (sometimes spelled Banck, of Irish Jacobite descent), was officially adopted in 1777. In 1790, Saint Denis became a commune. Its first mayor was Jean Baptiste Delestrac. During the Napoleonic Wars, Saint Denis was captured by British troops on 8 July 1810. The British occupied Saint Denis and the entire island during nearly 5 years. On 6 April 1815, after the Treaty of Paris, the British officially restored Bourbon Island to France during a ceremony held on the main square of Saint Denis. Later in October 1815, as news of Napoleon's return to France had arrived in the Indian Ocean, a British fleet from Mauritius presented itself in front of St Denis, asking the French governor of Bourbon Island to surrender the colony to His Britannic Majesty. The French governor refused and the British started a blockade of the island. Eventually on 28 October the news arrived of Napoleon's 2nd abdication and Louis XVIII's return to power, and the British fleet ended its blockade.

Даму және қалаларды дамыту (1815-1860 жылдар)

18 ғасырда кофе өсіру Сент-Денис қаласының дамуын қамтамасыз етті. Сент-Денидегі қоймалар кофе дәндерін Сент-Дени портынан Еуропаға экспорттау алдында сақтады. 19 ғасырда Франция өзінің ең ірі қант колониялары Сент-Доминг (Гаити) және Франция аралын (Маврикий) Француз төңкерісі мен Наполеон соғыстарының салдарынан жоғалтқаннан кейін қант қамысы кофе орнына Бурбонның негізгі өнімі ретінде ауыстырды, ал қант негізгі экспортқа айналды, бұл тағы да Сент-Денистің дамуын қамтамасыз етті, одан қант Еуропаға экспортталды. Наполеон соғыстарынан кейін Сент-Дениске жеткен өркендеу кезеңі қала дамуы мен мемлекеттік инвестициялармен белгіленді. 1818 жылы Маскарин аралдарындағы жалғыз лицейдің үйі болған Франция аралын (Маврикий) британдықтардың аннексиялауына байланысты, Бурбон аралының губернаторы балаларын орта білім алуға жіберген Бурбон аралының элитасы Сент-Дениде корольдік колледждің құрылысын бастады, ол 1819 жылы ашылды, Бурбон аралында алғашқы корольдік колледж (кейін 1848 жылы Лицей де Ла Реюньон деп аталды, содан кейін 1968 жылы колледжге, яғни орта мектепке айналды). 1825 жылы Сент-Дениде заң бакалаврын беретін заң мектебі (École de Jurisprudence) құрылды. Сент-Дени соборының құрылысы 1829 жылы басталып, 1832 жылы аяқталды. Сен-Дени театры 1835 жылы лоджиялар мен балкондармен салынған (кейін 1919 жылы өрттен жойылған). Сол жылы Palais législatif ("Заңнама сарайы") құрылысы басталып, 1837 жылы аяқталды: сарайда Колониалдық кеңес (Conseil colonial), Бурбон аралының заң шығарушы жиналысы орналасқан; сарай кейіннен 1855 жылы жаңадан құрылған , Үнді мұхитындағы алғашқы табиғи тарих мұражайына берілді. 1843 жылы Маврикийдің мысалына сүйене отырып, француз отаршылдарының арасында жылқы жарыстары танымал болды, енді стадионға айналған Ла Редутте жарыстар алаңы ашылды. Ескі ғимараттың құрылысы 1846 жылы басталып, 1860 жылы ашылды. 1864 - 1866 жылдары салынған, темірден жасалған. Алғашқы холера пандемиясы Сент-Дениске 1820 жылдың басында соқты: холера Маврикийге Калькуттадан бір жыл бұрын келген болатын, және губернатор Милиус Маврикиймен кез-келген байланысқа тыйым салған қатаң бұйрықтарға қарамастан, Маврикийден келген бір кеме бұйрықтарды бұзып, холераны Сент-Дениске әкелді. Аурудың пайда болуын байқағаннан кейін, билік тез арада әрекет жасап, ауру адамдарды оқшаулап, әскери санитариялық кордон құрып, қалған тұрғындарды қаладан эвакуациялады. Нәтижесінде холера қала шегінде болды және тек 178 адамды өлтірді (ол бүкіл Маврикийге таралып, онда мыңдаған адамды өлтірді). 1841 жылы әйгілі ақын Чарльз Бодлер, сол кезде 20 жаста, оның отбасының азғын әдеттерін тоқтату үмітімен Калькуттаға, Үндістанға сапарға жіберілді, Сент-Дениге келіп, Бурбон аралында 45 күн болды, кейін Үндістанға жетпей-ақ Францияға қайтуға шешім қабылдады. 1847 жылы Бурбон аралына аралдың католиктік апостолдық вице-префекті Александре Монне қайтып оралды. Ол Бурбонның қара құлдарын евангелизациялау үшін жұмыс істеген және Еуропаға саяхаттан оралған, онда ол Париж пен Римде қара құлдарға қолдау көрсеткені үшін аталып өтті. Қатты қарсылыққа байланысты және жергілікті тұрғындардың қолдауысыз, қара нәсілділердің атасы (le Père des Noirs) деген лақап атпен аталатын Монне ата, губернатордың үндеуіне байланысты он бес күннен кейін Бурбон аралын тастап кетуге мәжбүр болды. 1848 жылы 8 маусымда Еуропадан 1848 жылғы ақпандағы француз төңкерісі туралы хабарлар келгеннен кейін губернатор Грейб Сент-Дениде Француз Республикасының жарияланғанын жариялады және аралдың атауы 1793 және 1806 жылдар аралығында болған Ла-Реюньонға өзгертілді. Республиканың құрылуы Париждегі жаңа республикалық биліктің аболиционизміне байланысты бай ақ плантаторлардың суықтығы мен сенімсіздігімен кездесті. 1848 жылы 18 қазанда губернатор Грейбтің орнына Парижден жіберілген Республиканың жаңа комиссары Сарда Гаррига Сент-Дениде Реюньон аралында құлдықты жою туралы жариялады, ол 1848 жылы 20 желтоқсанда күшіне енді. Желтоқсан айында Сен-Дени лицейінің бай плантаторлардың балалары, мектеп директорына қарсы демонстрация жасады, ол ашық түрде республикашыл болды. Демонстранттарды тыныштандыра алмаған комиссия төрағасы Сарда Гаррига әскер шақырып, лицейді бір айдан астам уақытқа жабуға мәжбүр болды. 1853 жылы Сен-Дениде Реюньон құл иелеріне француз үкіметі 1848 жылы құлдықты жойғаннан кейін төлеген өтемақының бір бөлігімен құрылды. Бұл Реюньондағы алғашқы коммерциялық банк болды, сондай-ақ банкноттарды шығаруға заңды құқығы бар орталық банк қызметін атқарды. Келесі жылы Сен-Дениде үнемдеу банкі де құрылды.

In the 18th century, cultivation of coffee had ensured the development of Saint Denis. Warehouses in Saint Denis stored the coffee beans before their export to Europe from the port of Saint Denis. In the 19th century, following France's loss of its largest sugar colonies of Saint Domingue (Haiti) and the Isle of France (Mauritius) as a result of the French Revolution and Napoleonic Wars, sugarcane replaced coffee as the main crop in Bourbon, and sugar became the main export, again ensuring the development of Saint Denis, from where sugar was exported to Europe. The prosperous period experienced by Saint Denis after the Napoleonic Wars was marked by urban development and public investments. In 1818, due to the British annexation of the Isle of France (Mauritius) which was home to the only lycée in the Mascarene Islands, where Bourbon Island's elites used to send their children for secondary education, Bourbon Island's governor launched the construction of a royal college in Saint Denis , which opened in 1819, the first royal college on Bourbon Island (later renamed Lycée de La Réunion in 1848, then transformed into a collège, i. e. middle school, in 1968). In 1825 a law school (École de Jurisprudence) granting the Bachelor of Laws was established in Saint Denis. Construction of the Saint Denis Cathedral was begun in 1829 and completed in 1832. The theatre of Saint Denis was built in 1835 with loggias and balconies (it was later destroyed by fire in 1919). That same year, construction of the Palais législatif ("Legislative Palace") was begun and completed in 1837: the palace housed the Colonial Council (Conseil colonial), the legislative assembly of Bourbon Island; the palace was later turned over in 1855 to the newly created , the first natural history museum in the Indian Ocean. In 1843, following the example of Mauritius where horse races had become popular among French colonial planters, a racecourse was inaugurated at La Redoute, now transformed into a stadium. Construction of the old was started in 1846 and the building was inaugurated in 1860. The , a wrought iron structure, was built between 1864 and 1866. The first cholera pandemic struck Saint Denis in the beginning of 1820: cholera had arrived from Calcutta in Mauritius the year before, and despite strict orders from governor Milius forbidding any contact with Mauritius, one ship arriving from Mauritius evaded the orders and brought cholera to Saint Denis. The authorities reacted quickly as soon as the disease was discovered in town by isolating sick people, establishing a military cordon sanitaire, and evacuating the rest of the population from the city. As a result, cholera was contained within the city limits and killed only 178 people (whereas it spread all over Mauritius and killed thousands of people there). In 1841, the famous poet Charles Baudelaire, then 20 year old, who had been sent on a voyage to Calcutta, India by his family in the hope of ending his dissolute habits, landed in Saint Denis and stayed on Bourbon Island for 45 days, before deciding to return to metropolitan France without reaching India. In 1847, the return to Bourbon Island of the Catholic Apostolic Vice Prefect of the island, Alexandre Monnet, an abolitionist who had worked for the evangelization of Bourbon's Black slaves and was returning from a trip to Europe where he had been celebrated in Paris and Rome for his work in favor of Black slaves, triggered two days of protests in Saint Denis among the White colonists, who insulted the Apostolic Vice Prefect without governor intervening to stop the turmoil. Due to strong opposition, and without any local support, Father Monnet, nicknamed the Father of Black People (le Père des Noirs), was forced to leave Bourbon Island only fifteen days later at the urging of the governor. On 8 June 1848, after the arrival of news of the February 1848 French Revolution from Europe, governor Graëb announced the proclamation of the French Republic in Saint Denis, and the island's name was changed to La Réunion, the name it had already held between 1793 and 1806. The establishment of the Republic was met with coldness and distrust by the wealthy White planters due to the professed abolitionism of the new Republican authorities in Paris. On 18 October 1848 the new Commissioner of the Republic, Sarda Garriga, sent from Paris to replace governor Graëb, announced in Saint Denis the abolition of slavery in Réunion Island, effective on 20 December 1848. In December the students at the lycée of Saint Denis, sons of rich planters, demonstrated against the director of the lycée, a declared republican. Unable to calm the protestors, commissioner Sarda Garriga was forced to call in the troops and close the lycée for more than a month. In 1853, the was founded in Saint Denis with part of the compensation paid to Réunion's slave owners by the French government after the 1848 abolition of slavery. It was the first commercial bank in Réunion, and also served as a central bank, with the legal right to issue banknotes. The next year a savings bank was also established in Saint Denis.

Тұрақсыздық (1860-шы жылдар 1940-шы жылдар)

Сент-Дени 1859 жылы үшінші холера пандемиясының құрбаны болды, бұл 1820 жылдан бері Реюньонға холераның алғашқы қайта оралуы еді. 1854 және 1856 жылдары Маврикийде холераның таралуы кезінде Реюньонға кемелердің кіруіне тыйым салған қатаң санитарлық шаралар, аурудың аралға жетпеуіне кепілдік берді. Алайда, 1859 жылы Шығыс Африкадан келісімшарт бойынша жұмысшыларды тасымалдап келген кеме, Сент-Дени билігінен холера жағдайларын жасырып, кемеге қонуға рұқсат алды. Холера жылдам таралып, екі жарым айдың ішінде қалада 863 адамды (ал бүкіл аралда 2200 адамды) қаза қылды, бұл Реюньон тарихындағы ең қасіретті эпидемиялардың біріне айналды. 1860 жылдары қант қанағаттарына Chilo sacchariphagus зиянкесінің шабуылы әсер етті, сонымен қатар Үндістанда жұмысшыларды жалдау қиындады (бұл шараны британдық билік енгізді), нәтижесінде Реюньонның қант өнеркәсібі дағдарысқа ұшырады. Сол кезеңде аралға бірнеше циклон соқты. Безгек 1868 жылы Реюньонға келді, бұл Маврикийге келгеннен кейін үш жыл өткен соң болды (екі арал да 1860 жылдарға дейін безгекке қарсы иммунитетке ие болған). Осылайша, ауру аралда эндемикалыққа айналды. 1869 жылы Суэц каналының ашылуы және Мадагаскарды отарлауға француздықтардың қызығушылығының артуы Реюньонды маңызсыз етіп жіберді. Осы оқиғалардың салдарынан Сент-Дени екінші дүниежүзілік соғысқа дейін созылған тоқырау кезеңіне түсті. Қала 1870 жылдардан бастап 1920 жылдардың басына дейін халық санының төмендеуін бастан кешірді, бірақ 1921 жылдан кейін сәл қалпына келді (демографиялық мәліметтерге қараңыз). 1868 жылы жергілікті либералдық (клерикализмге қарсы) және клерикалдық (иезуиттерге қарсы) газеттерге қарсы өткен қызылқұрттық баспасөз кампаниясы, клерикалдық газеттің бас редакторы Ла Малле Сен-Дениден келген саудагердің ұлына шабуыл жасады деген қауесет тарағанда шиеленісті күшейтті. Бұл қауесет қалада 1868 жылдың қараша-желтоқсан айларында бес күндік дін қызметкерлеріне қарсы көтеріліске әкелді, онда 2000-ға дейін адамдар епископ сарайының алдына жиналып, "Ла Малле құласын! Иезуиттер құласын!" деп ұран салды және иезуиттердің колледжін (орта мектебін) тонады. 3 желтоқсанда губернатор Мари Жюль Дюпре Сент-Дени қалалық әкімшілігінің алдындағы алаңда жиналған қарусыз дін қызметкерлеріне қарсы наразылықты таратуға бұйрық берді. Әскерлер оқ атып, 9 адамды өлтіріп, тағы 30 адамды жарақаттады. Келесі күні қоршау жағдайы жарияланды. Бұл трагедия Францияда либералдар мен консерваторларға қарсы болған Екінші Француз империясының соңғы күндерінде бүкіл елде резонанс тудырды. 1870 жылдың 3 қарашасында кемелер Наполеон III-нің құлауы және Парижде Француз Республикасының жариялануы туралы хабар әкелгеннен кейін губернатор Луи Ипполит де Лормель Сент-Дениде Француз Республикасының жарияланғанын мәлімдеді. Сол жылы Реюньонда алғашқы телеграф желісі Сент-Дени мен оңтүстік Реюньонның Сент-Пьер субпрефектурасы арасында орнатылды. 1874 жылдың желтоқсанында Нидерланды королі Вильгельм III Венераның өтуін бақылау үшін Реюньонға жіберген Оудеман ғылыми миссиясы Сент-Денидегі Барахои теңіз жағасында өзінің бақылау лагерін құрды. Сент-Дениді Ла-Посессионнан бөлетін үлкен лава ағынында қазылған темір жол туннелі 1878 жылы басталып, 1881 жылы аяқталды, бұл пойыздарға Сент-Дениді Реюньонның жаңа теңіз портымен байланыстыруға мүмкіндік берді, ол Барахоидің ескі портын Ле-Портта салынып жатқан портпен алмастырды. Ол кезде бұл туннель әлемдегі үшінші ең ұзын туннель болып саналды. 1891 жылы Сент-Дени қаласының орталық көшелері алғаш рет электр жарығымен жарықтандырыла бастады. 1896 жылы Сент-Дени қалалық әкімшілігінде Парижден әкелінген Люмиер ағайындыларының кинопроекторымен алғашқы қоғамдық көрсетілім өтті. 1900 жылы Сент-Дениге алғашқы автомобиль – "Пежо" келді. 1896 жылы Реюньондағы және Франциядағы алғашқы қытай ғибадатханасы Сент-Дениде ашылды, Чан ғибадатханасы (陈宅), сондай-ақ Шичантанг (世堂) деп аталады, Гуандиге және Чан (陈) отбасының ата-бабаларына табынуына арналған. Кантондық отбасылардың бірі Реюньонға 1860 және 1870 жылдары қытай жұмысшылары ретінде келді. 1905 жылы Сент-Дениде Франциядағы ең көне мешіт (Майоттадан басқа) Noor e Islam мешіті ашылды, оның құрылысын Реюньон губернаторы 1898 жылы аралдың мұсылман тұрғындарының бірнеше өтініші бойынша бекітті. 1850 жылдары Реюньонға Гуджараттан шыққан үнділер келді. Сент-Денидегі алғашқы индуистік ғибадатхана 1917 жылы ашылды. 1897 жылы Мадагаскар патшасы Ранавалона III Сент-Дениге жер аударылды, ол екі жыл бойы Францияның Алжир еліне жер аударылмас бұрын сонда тұрды. Гран-Комор сұлтаны Саид Али бин Саид Омар да Реюньонға жер аударылды, ол 1890 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында Сент-Дениде тұрды. Франция билігі 1916 жылы Вьетнамның қуылған императоры Тхань Тай және оның ұлы император Дуй Танды Реюньонға жер аударды, олар екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Сент-Дениде тұрды. Риф Республикасының негізін қалаушы марокколық көтерілісші Абд эль-Крим 1926 жылы француз әскерлеріне бағынғаннан кейін Реюньонға жер аударылды, ол 1929 жылға дейін Сент-Дениде тұрды, содан кейін Ле Труа-Бассенге көшті. 1912 жылы Сент-Дени өнер музейі, колониялық үйдің ішінде ашылды, ол бұрын епископ сарайы ретінде пайдаланылған және 1905 жылғы француз заңына сәйкес француз мемлекетіне өткен. 1919 жылдың сәуір және мамыр айларында испан тұмауы Сент-Дениге жетіп, мыңдаған адамның өмірін қиды. 1919 жылғы Ұлы аптаның ішінде испан тұмауы Сент-Дениде шамамен 1000 адамды өлтірді, ал қаланың халқы сол кезде 24000-нан аспады. 1923 жылы Сент-Дениде радиотелеграфиялық қызметтер жұмыс істеуге кірісті, Барахойдағы ескі әскери казармада радиотелеграфиялық станция ашылды. Алғашқы радио бағдарламасы 1927 жылы эфирге шықты, ал алғашқы радиостанция, Radio Saint Denis, 1929 жылы эфирге шықты. 1938 жылы Ле Барахоидің ескі порты үлкен алаң құру үшін толтырылды, осы алаң үлкен колониялық көрмеге арналды. 1940 жылдың 10 сәуірінде Реюньондағы соңғы қоғамдық атқышу Барахойдағы алаңда таңертең болды: 1937 жылы 78 жастағы әйел дүкен иесін қасақана өлтіргені үшін екі адам дарға асылды. 1940 жылдың маусымында Францияның құлауынан кейін губернатор Маршал Петанға адалдығын білдірді, Оңтүстік Тынық мұхитындағы британдық территориялармен қоршалған француз колониялық губернаторлары де Голльдің еркін француз күштеріне қосылғаннан өзгеше, ол Маврикиймен барлық байланысты үзіп жіберді. Британдықтар Реюньонды теңізден блокадалап, азық-түлік тапшылығы мен нормалауға әкелді. Губернатор жергілікті билік органдарын Виши Франциясының саясатын ұстандыруға итермеледі. Сент-Дениде Барахои алаңы 1941 жылдың ақпанында муниципалитет кеңесі тарапынан Маршал Петан алаңы деп қайта аталды. 1941 жылдың желтоқсанында Сент-Дениде Петан үгіт комитеті құрылды, сондай-ақ Ұлттық революцияның 800 жақтасынан тұратын Маршал Петан гвардиясы құрылды. Сонымен қатар, жер астындағы қарсылық қозғалысы ұйымдаса бастады. Британдықтар Виши билігіндегі Мадагаскарға сәтті шабуыл жасағаннан кейін және Реюньонның жағалауын қорғау мүмкін еместігіне тап болғаннан кейін губернатор Обер 1942 жылдың 27 қыркүйегінде Сент-Дениді ашық қала деп жариялады және Хелл-Бургқа, аралдың ішкі бөлігіне шегінді. 28 қарашада Маврикийден келген Францияның еркін теңіз күштерінің (FNFL) "Леопард" эсминеці Сент-Дениге келді және қарсылықсыз әскерлерді түсірді. Бұл әскерлер қаланы басып алып, еркін француз губернаторын орнатты. Губернатор Обер 1942 жылдың соңында және 1943 жылы губернатор Обердің билігінде қабылданған барлық Виши саясатын кері қайтарды.

Saint Denis was struck by the third cholera pandemic in 1859, the first time cholera was returning to Réunion since 1820. During the outbreaks of cholera in Mauritius in 1854 and 1856, strict sanitary measures forbidding the landing of ships in Réunion had prevented the disease from reaching the island. In 1859, however, a ship transporting indentured laborers from East Africa hid the cases of cholera on board from the Saint Denis authorities and the ship was allowed to land. Cholera spread quickly and killed 863 people in the city (and 2,200 people in the entire island) in the space of two months and a half, one of the deadliest epidemics in the history of Réunion. In the 1860s, cane cultivation was affected by the Chilo sacchariphagus pest, and the recruiting of labourers in India also became more difficult (caps introduced by British authorities), which led to a crisis of Réunion's sugar cane industry. During the same period, the island was hit by several cyclones. Malaria also arrived in Réunion in 1868, three years after its arrival in Mauritius (both islands were malaria free before the 1860s), and the disease became endemic in the island. The opening of the Suez Canal in 1869 as well as the French growing interest in colonizing Madagascar also marginalized Réunion. As a result of all these events, Saint Denis entered a period of stagnation that lasted until World War II. The city even officially experienced population decline from the 1870s until the beginning of the 1920s, before recovering slightly after 1921 (see Demographics section). In 1868, bitter press campaigns opposing local liberal (anti clerical) and clerical (pro Jesuit) newspapers degenerated when the editor in chief of the clerical newspaper La Malle was rumored to have sexually assaulted the son of a merchant from Saint Denis. The rumor led to five days of anti clerical riots in the city in November December 1868, with crowds of up to 2,000 gathering in front of the bishop's palace, shouting "Down with La Malle! Down with the Jesuits! ", and ransacking the college (high school) of the Jesuits. On 3 December governor Marie Jules Dupré ordered the dispersal of the unarmed anti clerical crowd assembled on the square in front of the Saint Denis city hall, and the troops opened fire, killing 9 people and injuring another 30 people. The next day, a state of siege was declared. The tragedy had nationwide repercussions in France in the dying days of the Second French Empire which opposed liberals and conservatives. On 3 November 1870, after ships had brought the news of Napoleon III's fall and proclamation of the French Republic in Paris, governor Louis Hippolyte de Lormel announced the proclamation of the French Republic in Saint Denis. That same year, the first telegraph line in Réunion was established between Saint Denis and the southern Réunionese subprefecture of Saint Pierre, in length. In December 1874, the Oudemans scientific mission sent by king William III of the Netherlands to Réunion to observe the transit of Venus established its observation camp at the seafront of Barachois, in Saint Denis. A railway tunnel dug in the big lava flow separating Saint Denis from La Possession was started in 1878 and completed in 1881, allowing trains to connect Saint Denis with the new seaport of La Réunion under construction at Le Port in replacement of the old harbor of Barachois in Saint Denis. It was the third longest tunnel in the world at the time. In 1891, the first streets in the centre of Saint Denis started to be lit with electric lighting. In 1896, the first public screening with a movie projector of the Lumière brothers brought from Paris took place in the Saint Denis city hall. In 1900 the first automobile arrived in Saint Denis, a Peugeot car. In 1896, the first Chinese temple in Réunion and in France was opened in Saint Denis, the Chane temple (陈宅), also called Shichantang (世昌堂), dedicated to Guandi and to the ancestral worship of the Chane (陈) family, one of the Cantonese families arrived in Réunion in the 1860s and 1870s as Chinese labourers. In 1905 was inaugurated in Saint Denis the Noor e Islam Mosque, the oldest mosque in France (outside of Mayotte), whose construction was authorized by the governor of Réunion in 1898 after several requests from the Muslim inhabitants of the island, Indians originally from Gujarat arrived in Réunion in the 1850s. The first Hindu temple in Saint Denis, the Tamil , was inaugurated in 1917. In 1897, queen Ranavalona III of Madagascar was deported to Saint Denis, where she lived for two years before being deported to French Algeria. Sultan Said Ali bin Said Omar of Grande Comore was also exiled to Réunion where he lived in Saint Denis in the end of the 1890s and beginning of the 1900s. The deposed emperor of Vietnam Thành Thái and his son the emperor Duy Tân were both exiled to Réunion by French authorities in 1916 and they lived in Saint Denis until World War II. The Moroccan rebel leader Abd el Krim, founder of the Republic of the Rif, was also exiled to Réunion in 1926 after his surrender to French troops, and he lived in Saint Denis until 1929, before moving to Les Trois Bassins. In 1912, the , the museum of arts of Saint Denis, was inaugurated in the colonial mansion which served as the bishop's palace and had been seized by the French state the year before, following the 1905 French law on the Separation of the Churches and the State. The Spanish flu hit Saint Denis in April and May 1919, killing thousands of people. During the Holy Week of 1919 alone, the Spanish flu killed nearly 1,000 people in Saint Denis, a city which had less than 24,000 inhabitants at the time. Radiotelegraphy services began operation in Saint Denis in 1923, with a radiotelegraphy station opened in old military barracks at the Barachois. The first radio program broadcast to the public took place in 1927, and the first radio station, Radio Saint Denis, went on the air in 1929. In 1938, the old harbor of Le Barachois was filled to create a large square in order to host a large colonial exhibition. On 10 April 1940 the last public execution in Réunion took place at dawn on that square at the Barachois: two men were guillotined for the savage murder of a 78 year old female shopkeeper in 1937. In June 1940, after the Fall of France, governor decided to declare his loyalty to Marshal Pétain, unlike the French colonial governors in the South Pacific surrounded by British territories, who chose to rally de Gaulle's Free French, and he cut all communications with Mauritius. The British established a naval blockade of Réunion which led to severe food shortages and rationing. The governor pushed local authorities to follow Vichy France policies. In Saint Denis, the square of Barachois was renamed square Marshal Pétain by the municipal council in February 1941. A Pétain Propaganda Committee was created in Saint Denis in December 1941, as well as a Marshal Pétain Guard made up of 800 followers of the Révolution nationale. At the same time, an underground resistance movement started to organize itself. After the successful British landing in Vichy held Madagascar, and faced with the impossibility to defend Réunion's coastline, governor Aubert on 27 September 1942 decided to declare Saint Denis an open city and retreat to Hell Bourg, in the interior of the island. On 28 November the Free French Naval Forces (FNFL) destroyer Léopard, sailing from Mauritius, arrived off Saint Denis and landed troops unopposed. These troops captured the city and established a Free French governor. Governor Aubert surrendered to the Free French governor on 30 November, thus completing the Liberation of Réunion. All Vichy policies enacted under governor Aubert were reversed in late 1942 and in 1943.

Қалалық кеңею (1940-1970 жылдар)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сент-Дени халық санының өсуі мен қала дамуының жаңа кезеңіне енді. 1945 жылдың ақпан айында Air France Париж мен Сент-Дени арасындағы әуе бағытын ашты, Реюньонды Франциямен байланыстыратын алғашқы әуе бағыты: аптасына бір рет жұмыс істеді, Сент-Дениден Парижге жету үшін 5 күн және 14 аялдама қажет болды. 1946 жылдың маусымда жаңа Гилло әуежайы (қазіргі Ролан Гаррос әуежайы, Реюньонның халықаралық әуежайы) Сент-Дени қаласының шығысында, көршілес Сент-Мари коммунасында ашылды. 1946 жылдың наурыз айында Реюньон колониясы Францияның теңізден тыс департаментіне айналды, бұл оның әлеуметтік және мемлекеттік қызметтерін Францияның метрополиясымен біртіндеп сәйкестендіруге әкелді. 1949 жылы Реюньонда жаңа ДДТ инсектицидінің арқасында басталған безгекті жою науқаны төрт жыл ішінде безгектің таралуының күрт төмендеуіне және 1967 жылға қарай оның толық жойылуына әкелді. 1868 жылы аралға келгеннен бері безгек халықтың өсуіне тежегіш болды, ал оның жойылуымен арал халқы көп ұзамай жоғары туылма деңгейіне байланысты айтарлықтай өсе бастады. Осы факторлардың барлығы, ауылға қашумен бірігіп, Сент-Дени қаласының жаңа кезеңінде тез кеңейе бастады. 70 жылдан астам уақыт тыныштықта тұрғаннан кейін, 1954 және 1967 жылдардағы санақтарда қаланың халқы екі еседен астамға көбейді. 1946 жылғы маусымдағы француздық заң шығарушы сайлау Реюньондағы саяси зорлық-зомбылықпен белгіленді, коммунистік белсенділерге қарсы христиандық демократиялық Халықтық Республикалық қозғалыс (МРП) қарсы шықты, олар екеуі де Виши билігі кезінде (1940-1942) аралдың жер астынан қарсылық көрсетті. 1946 жылғы 25 мамырда науқанның қызуында коммунистер мен МРП белсенділері Сент-Дени қаласының орталығында бір-бірімен бетпе-бет келді. Галлистік және МРП жетекшісі, Реюньонның 1-ші сайлау округінен (Сент-Дениді қамтитын) кандидат болған ол, өткен жылы Сент-Дени мэрі болып сайланған жергілікті коммунист Реймонд Вержеге қарсы тұрды, қақтығыс кезінде оққа ұшты. Реймонд Верже ұлы, Пол Верже, және Реюньон коммунистік партиясының болашақ негізін қалаушы (1998-2010 жылдары аймақтық кеңесті басқарған), оқиға орнынан табылған әкесіне тиесілі қарумен өлімге себеп болған оқты атқан деп айыпталды. Лион қылмыстық соты (Реюньондағы жағдайды басаңдату үшін сот басқа жерге ауыстырылды) оны кінәлі деп тапты және 1953 жылы француз үкіметі оған рақымшылық жасады. 1956 жылы Сент-Дени мен Ла-Поссессионды (содан кейін Реюньон теңіз порты мен аралдың батыс жағалауын) байланыстыратын ірі жол құрылысы басталды. Бұл жол лава ағынынан өтетін бұрынғы жолға қарағанда, Сент-Дени мен аралдың батыс жағалауы арасындағы байланысты жақсартты. Осыған дейін 1878-1881 жылдары лава ағынының астындағы туннельде салынған баяу темір жол және лава ағынына көтерілген тар, қиялы жол ғана болды, бұл Сент-Денидің экономикалық дамуына кедергі келтірді. Жаңа жол, шағын тік жарлардың түбінде, теңіз деңгейіне жақын салынды, құрылысы 7 жылға созылды және 1963 жылы қозғалысқа ашылды. Кейіннен 1973-1976 жылдары 4 жолақты автомобиль жолы ретінде кеңейтілді. 1957 жылы Сент-Дениде үлкен заманауи аурухана ашылды, бұл 1946 жылы колонияның теңізден тыс департаментке айналуының нәтижесі болды. 1959 жылғы француздық муниципалдық сайлау Реюньондағы саяси зорлық-зомбылықпен тағы да белгіленді. Сент-Дениде сайлау күні (1959 жылдың 15 наурызы) жас коммунистік белсендіні галлистік белсенді атып өлтірді, ал тағы бір коммунистік белсенді сол қарулы кісі ауыр жарақаттады. Сент-Дени мэрі болуға кандидат болған Пол Верже көшедегі қақтығыстар кезінде жандармия күштерінен ұрып-соғылып, жансыз күйінде көшеге тасталды. Галлистік кандидат , , сайлауда жеңімпаз деп жарияланды, бірақ коммунистер билікті сайлау алаяғы үшін айыптады. Бұл Вержесті екі айдан кейін Француз Коммунистік партиясынан бөлініп, Реюньон Коммунистік партиясын құруға итермеледі, ол Франциядан көбірек автономия алу үшін үгіт-насихат жүргізді. Дегенмен 1959 жылдың шілдесінде Франция президенті Шарль де Голль Сент-Дениге келгенде жылы қарсы алынды, бұл қала құрылғаннан бері француз мемлекет басшысының алғашқы сапары болды. 1961 жылы Сент-Дениде алғашқы заманауи қонақ үй мен бірінші супермаркет ашылды. Қаланың (әсіресе аралдың) инфрақұрылымы, астаналық Франциямен салыстырғанда, әлі де дамымаған, ал көптеген адамдар өте кедей өмір сүрді. Ауылда адамдар көбінесе едені топырақтан жасалған қораларда тұратын, ал қаладағы тұрғын үй жағдайы жыл сайын нашарлай берді, өйткені халық саны тез өсіп жатты. Де Голльдің премьер-министрі Мишель Дебре, 1959 жылы Де Голльдің сапары кезінде бірге болып, Реюньонға тараған кедейлік пен дамудың төмендігін көрген, бұл арал тұрғындарын Франциядан тәуелсіздік алуға итермелейді деп қорықты, өйткені Африканың қалған бөлігінде болғандай. 1962 жылы француз Алжирінің тәуелсіздігіне байланысты премьер-министрліктен кеткеннен кейін (ол оған қарсы болған), ол Реюньондағы осы тағдырдан сақтауға бел буды және 1963 жылдың басында Ұлттық Ассамблеяға сайлауға түсуге шешім қабылдады (1962 жылғы француздық заң шығарушы сайлауда Сент-Дени мэрі Габриэль Масе жеңіске жеткеннен кейін, сайлау алаяғына байланысты Конституциялық Кеңес тарапынан нәтижелері жойылды). Мишель Дебре 1963 жылдың мамырында өткен қайта сайлауда коммунистік қарсыласы Пол Вержені шешуші түрде жеңіп, Реюньонның галлистік және оңшыл күштерінің жетекшісі болды, ол жергілікті Коммунистік партияның талап еткен Реюньон автономиясына қарсы болды. Дебре Париж байланыстарын пайдаланып, аралдың экономикалық дамуын ілгерілетуге және оның тұрғын үйін және инфрақұрылымын астаналық Франция деңгейіне жақындатуға көмектесті, бұл Сент-Дениге аралдың астанасы ретінде пайда келтірді. 1964 жылы француздық Ұлттық Ассамблея Францияның қалалық аймақтарында жерді экспроприациялауды және шатырларды жоюды жеңілдететін «Дебре заңы» деп аталатын заңды қабылдады. Бұл заң Сент-Дени және басқа Реюньон қалаларында пайда болған шатырларды жоюға көмектесті. Келесі жылы Сент-Денидің орталығының шығысындағы , ауданында үлкен қоғамдық тұрғын үй жобаларының құрылысы басталды, шатырлардан эвакуацияланған адамдарды және ауылдан келген жаңа тұрғындарды қамтамасыз ету мақсатында. 10 000-ға жуық адамды қамти алатын бұл жобалардың құрылысы 1973 жылға дейін жалғасты. 1964 жылдың желтоқсанында Реюньондағы алғашқы телеарна Сент-Дениде ашылды, ұлттық телерадиокомпания ORTF-тің (қазіргі ) жергілікті станциясы, қала орталығындағы Барахоиста орналасқан студиялары жергілікті жаңалықтар бағдарламаларын өндірді. Эйкс-Марсель университетімен байланысты университет кампусы 1964-1970 жылдары аралығында Сент-Дениде біртіндеп ашылды, кейіннен 1982 жылы Реюньон аралының университеті болып ресми түрде танылды. 1967 жылдың тамызында Air France-тың Boeing 707 ұшақтарымен Сент-Дени мен Париж арасындағы алғашқы тікелей коммерциялық рейстер Гилло әуежайының ұшу-қону жолағын ұзарту және жаңғыртудан кейін басталды. Сент-Денидің жаңа модернистік қалалық әкімшілігі 1970 жылдары салынды. Қала 1979 жылы (содан кейін 1998 және 2015 жылдары) Үнді мұхиты аралдық ойындарын қабылдады.

After World War II, Saint Denis entered a new period of population growth and urban development. In February 1945, Air France opened an air route between Paris and Saint Denis, the first air route linking Réunion with metropolitan France: operated once a week, it took 5 days and 14 stopovers to reach Paris from Saint Denis. In June 1946, the newer Gillot airfield (now Roland Garros Airport, the international airport of Réunion) was inaugurated east of Saint Denis's city center, in the neighboring commune of Sainte Marie. In March 1946, the colony of Réunion was turned into an overseas department of France, which led to the gradual alignment of its social and public services with those of metropolitan France. Malaria eradication campaigns, started in Réunion in 1949 thanks to the new DDT insecticide, led to a dramatic decrease of malaria prevalence in the space of four years, and its complete eradication by 1967. Malaria had acted as a brake on population growth since its arrival in the island in 1868, and with its eradication the island's population soon started to grow tremendously due to high fertility rates. All these factors, combined with rural flight, led to a new period of rapid expansion for the city of Saint Denis. After more than 70 years of stagnation, the city's population more than doubled between the 1954 and 1967 censuses. The June 1946 French legislative election was marked by political violence in Réunion, opposing Communist militants and the Christian democratic Popular Republican Movement (MRP), which had both emerged from the underground resistance during Vichy rule over the island (1940 1942). On 25 May 1946, in the heat of the campaign, Communist and MRP militants confronted each other in the city center of Saint Denis, and , Gaullist and MRP leader, who was running in the 1st constituency of Réunion (the one including Saint Denis), where he faced Raymond Vergès, a local Communist leader elected the year before mayor of Saint Denis, was shot and killed in the mêlée. Paul Vergès, son of Raymond Vergès, and future founder of the Communist Party of Réunion (with which he led the regional council of Réunion from 1998 to 2010), was accused of having fired the fatal shot with a gun belonging to his father found on the scene. Found guilty by the criminal court of Lyon (where the trial had been relocated in order to calm tensions in Réunion), he was granted amnesty in 1953 by the French government. In 1956 was begun the construction of a major road linking Saint Denis and La Possession (and from there the seaport of Réunion and the western coast of the island), bypassing the big lava flow which had always impeded communications between Saint Denis and the western coast of the island. Only a slow railway line built in 1878 1881 in a tunnel under the lava flow and a narrow, winding road climbing the lava flow existed until then, which hindered the economic development of Saint Denis. The new road, built at the bottom of the cliffs almost at sea level, took 7 years to complete and was opened to traffic in 1963. It was later enlarged as a 4 lane expressway between 1973 and 1976. In 1957, a large modern hospital was opened in Saint Denis, the , one of the results of the transformation of the colony into an overseas department in 1946. The 1959 French municipal elections were once again marked by political violence in Réunion. In Saint Denis, on election day (15 March 1959), a young Communist militant was shot and killed by a Gaullist militant, and another Communist militant was severely injured by the same gunman. Paul Vergès, who was the Communist candidate to become mayor of Saint Denis, was beaten by Gendarmerie forces during clashes in the streets and left unconscious on the pavement. The Gaullist candidate, , was declared winner of the election, but the Communists accused the authorities of electoral fraud. This pushed Vergès to secede from the French Communist Party two months later and found the Communist Party of Réunion, which then campaigned for more autonomy from France. Yet in July 1959, Charles de Gaulle, president of France, received a warm welcome on his arrival to Saint Denis, the first visit by a French head of state since the foundation of the city. In 1961, the first modern hotel and the first supermarket opened in Saint Denis. The city's (and more generally the island's) infrastructure, however, was still largely underdeveloped compared to metropolitan France, and many people lived in great poverty. In the countryside, people often resided in huts with bare earth floor, and the housing situation in the city was getting worse every year with the now rapidly growing population. De Gaulle's prime minister Michel Debré, who had accompanied De Gaulle during his 1959 visit and witnessed the poverty and underdevelopment then prevalent in Réunion, feared that it would push the islanders towards asking independence from France, as had happened in the rest of Africa. After stepping down as prime minister in 1962 following the independence of French Algeria (to which he had been opposed), he was determined to prevent the same fate in Réunion, and decided to stand in the 1st constituency of Réunion by election to the National Assembly in the beginning of 1963 (after the results of the 1962 French legislative election in that constituency, which the mayor of Saint Denis Gabriel Macé had won, were invalidated by the Constitutional Council due to renewed electoral fraud). Michel Debré decisively defeated his Communist rival Paul Vergès when the by election took place in May 1963, and he became the leader of Réunion's Gaullist and right wing forces opposed to the autonomy of Réunion demanded by the local Communist Party. Debré used his connections in Paris to promote the economic development of the island and bring its housing and infrastructure closer to metropolitan French level, which benefited Saint Denis as capital of the island. In 1964, the French National Assembly voted the so called 'Debré Law' (named after its promoter) that facilitated land expropriation and slum clearance in France's urban areas. The law helped to eradicate the shanty towns that had started to appear in Saint Denis and other Réunionese cities. The next year was launched the construction of large public housing projects (or council estates) in the neighborhood of , east of Saint Denis's city center, to rehouse the people evacuated from the shanty towns, as well as provide housing for low income newcomers to the city arriving from the countryside. Construction of these projects, capable of housing close to 10,000 people, lasted until 1973. In December 1964, the first TV station in Réunion opened in Saint Denis, a local station of the national broadcaster ORTF (which has now become ), whose studios, located at the Barachois near the city center, produced local news programs. A university campus affiliated with the Aix Marseille University was opened gradually in Saint Denis between 1964 and 1970, later officially becoming the University of Reunion Island in 1982. In August 1967 the first nonstop commercial flights between Saint Denis and Paris (operated by Air France's Boeing 707) were launched after the lengthening and modernization of Gillot Airport's runway. Saint Denis's new modernist city hall was constructed in the 1970s. The city hosted the first Indian Ocean Island Games in 1979 (which it hosted again in 1998 and 2015).

1991 жылғы Чадрон тонаулары

Экономикалық даму және табыстардың өсуі, 1960 жылдан кейін метрополиялық Франциядан қаржылық трансферттердің арқасында, жергілікті мәдениеттің батыстық үлгіде өзгеруіне және тұтынушылық қоғамның қалыптасуына әкелді: теледидарлар кеңінен таралды, қала шеттерінде метрополиялық Франциядағыдай ірі гипермаркеттер пайда болды, олар метрополиялық Франциядан импортталған көптеген өнімдерді сатты, және автокөліктерге ие болу кеңіне тарады, бұл қоғамдық көлігі жетілмеген қалада сағаттардағы тығырындарға әкелді. Жұмыссыздықтың жоғары деңгейі және өмір сүру құнының жоғары болуы (ішінара метрополиялық Франциядан импортталған тауарларға, сондай-ақ француз мемлекеттік қызметкерлерінің жоғары жалақысына байланысты) қала халқының төмен кірісті бөлігінде наразылық пен әлеуметтік шиеленістерді тудырды. Бұл адамдар 1946 жылы Реюньон теңіз арты провинциясы болып трансформацияланғаннан кейін енгізілген әлеуметтік жәрдемақылардың есебінен күнкөріс жасады, тұтынушылық қоғам мен импортталған тауарларға қол жеткізулері қиын болды. 1991 жылы билік «B» категориялы фильмдерді (әсіресе, экшн-фильмдер мен эротикалық фильмдерді) және Реюньон креол тіліндегі ток-шоуларды, әсіресе, аз қамтылған халық арасында танымал болған пираттық көшірмелерді көрсеткен «Télé Free Dom» телеарнасын жабу туралы шешім қабылдағанда, бұл әлеуметтік шиеленіс күшейді. «Télé Free Dom» 4 жылдан астам уақыт бойы Сен-Денидегі студиясынан лицензиясыз хабар таратқаннан кейін, Францияның электрондық медианы реттеуші органы CSA оған жұмысын тоқтатуды бұйырды. «Télé Free Dom» телеарнасының негізін қалаушысы және иесі, метрополиялық француз, көрермендерінің наразылығына қарамастан, француз үкіметі Реюньон префектіне 1991 жылдың 24 ақпанында телеарнаның хабар тарату құралын тәркілеуге тапсырма берді. «Télé Free Dom» эфирден тоқтатылғаннан кейін қала бойынша бір ай бойы тәртіпсіздіктер болды, олардың ошағы 1960 және 1970 жылдары салынған «Le Chaudron» ірі тұрғын үй кешендерінде орналасты. Жүздеген тәртіпсіздік жасаушылар полицияға тас лақтырып, бірнеше күн бойы көліктерді өртеп, дүкендерді тонап, содан кейін қала шетінің сауда орталықтарындағы банктерді, автосалондарды, супермаркеттерді, құрылыс және жиһаз дүкендерін өртеп жіберді. 1991 жылдың 25-26 ақпанында өрт сөндірушілердің арасында қалған сегіз тонаушы өртенген жиһаз дүкенінің ішінде қаза тапты, бұл тәртіпсіздіктердің уақытша тоқтауына әкелді, бірақ наурыз айында олар қайтадан жанданды. Премьер-министр Мишель Рокардың 17 наурыздағы сапары жағдайды бажайлап беруге жеткіліксіз болды, және Францияның бірінші ханымы Даниэль Миттеранның «Le Chaudron» тұрғын үй кешендеріне барып, жергілікті тұрғындармен сөйлесіп, олардың наразылықтарын француз президентіне жеткізуге уәде бергеннен кейін ғана тәртіпсіздіктер 24 наурызда толыққанды тоқтады.

Economic development and rising incomes, thanks to financial transfers from metropolitan France, led after the 1960s to a Westernization of the local culture and the emergence of a consumer society: TV sets became ubiquitous, large hypermarkets appeared on the outskirts of the city as in metropolitan French cities, selling many products imported from metropolitan France, and the ownership of motor vehicles became generalized, leading to heavy traffic during rush hours in a city whose public transports were not developed. The high level of unemployment and the high cost of living (in part due to imported goods from metropolitan France, as well as high salaries among the French state's public servants) generated frustration and social tensions among a significant part of the city's population with low incomes, who survived thanks to social benefits introduced after the transformation of Réunion into an overseas department in 1946, and who had difficult access to the consumer society and imported goods. In 1991, that social tension exploded after the authorities decided to close a TV station, , which was broadcasting pirated B movies (action films and erotic movies in particular) and Reunionese Creole talk shows, particularly popular among low income people. Télé Free Dom had been broadcasting from its studios in Saint Denis without a license for more than 4 years when CSA, France's electronic media regulatory authority, ordered it to cease operations. Despite protests from its viewers incited by the founder and owner of Télé Free Dom, a metropolitan Frenchman, the French government instructed the prefect of Réunion to seize the transmitter of the TV station on 24 February 1991. A month of riots throughout the city ensued after Télé Free Dom went off air, with their epicenter in the large projects of Le Chaudron built in the 1960s and 1970s. Hundreds of rioters threw stones at the police, and for several days they torched cars, looted and then set fire to banks, car dealerships, supermarkets, and large DIY and furniture stores in the retail parks on the outskirts of the city. Eight looters died on the night of 25 26 February 1991, trapped inside a burning furniture store, which led to a temporary lull in the riots, but they soon erupted again in March. A visit by prime minister Michel Rocard on 17 March failed to calm the situation down, and it was only after a visit by France's first lady Danielle Mitterrand, who went to the projects at Le Chaudron to discuss with local residents and who promised to relay their grievances to the French president, that the riots finally ended on 24 March.

Климат

Сент-Дениде тропикалық муссондық климат (Кёппен Am) бағаналанған, екі анық маусымы бар: желтоқсаннан сәуірге дейінгі ыстық және ылғалды жаңбырлы маусым, және жылдың қалған жеті айындағы өте жылы, ылғалдылығы төмен құрғақ маусым. Маусымнан қазанға дейінгі кезең нағыз құрғақ маусым айлары болып есептеледі. Құрғақ маусымда көбінесе жеңіл жаңбыр жауады, бірақ тропикалық жаңбырлы ормандар климатына тән ылғал деңгейіне жетпейді. Жаңбырлы маусымда тропикалық дауылдар жиі қалаға тиеді.

Көлік

Ең жақын әуежай – Реюньон аймағының басты халықаралық әуежайы болып табылатын, Реюньонның Сан-Мари қаласынан шығысқа қарай 7 км жерде орналасқан Ролан Гаррос әуежайы. Air Austral – Үнді мұхитындағы хабы осы әуежайда орналасқан аймақтық әуе тасымалдаушысы. Авиакомпания Франция материгіндегі кейбір қалаларға рейстер жасауды бастады. Әуежайды тағы бес-алты авиакомпания пайдаланады. Сен-Дениде жақсы дамыған жол желісі бар. 2022 жылдың 15 наурызында «Папанг» деп аталған әуе трамвайы іске қосылды, оның ұзындығы 2,7 км (шамамен 1,67 миль) және Ле-Шодрон мен Бой-де-Нефлес шағын аудандары арасындағы 5 стансаны байланыстырады.

Ғибадат орындары

Құдайға сиынатын орындардың ішінде, көбінесе христиан шіркеулері мен ғибадатханалары бар: Сент-Дени-де-Ла-Реюньон Рим-католик епархиясы (католик шіркеуі), Құдайлардың жиналысы. Мұсылман мешіттері де кездеседі.

Білім

Реюньон аралы университеті жыл сайын 15 000 студентті қабылдайды, ал 6 кампусы Сент-Дениде орналасқан. Оқу бағдарламалары университет білімінің еуропалық стандарттарымен үйлесімді. Сондай-ақ инженерлік мектеп те бар. Оқу тілі – француз тілі, және Еуропа континентіндегі Франциядағы білім беру ұйымдарымен байланыстар бар. Әр аймақта коммуна түрлі бастауыш мектептерді ұстап тұрады.