Кіріспе
Гонконг-Чжухай-Макао көпірі (HZMB) – үш кабельдік көпірлер, теңіз астындағы туннель және төрт жасанды аралдан тұратын көпір-туннель жүйесі. Бұл әлемдегі ең ұзын теңіз арқылы өту және ең ұзын тұрақты байланыс. HZMB Линдин және Цзючжоу бұғаздарын қамтиды, Гонконг пен Макаоны Қытайдың Жемчуг өзені дельтасындағы ірі қала Чжухаймен байланыстырады. HZM көпірі 120 жылға арналған және оның құрылысына 127 миллиард юань (18,8 миллиард АҚШ доллары) жұмсалды. Алғашқы жоспар бойынша 2016 жылдың соңында қозғалысқа ашылуы тиіс болған бұл құрылыс 2018 жылдың 6 ақпанында аяқталды. 2018 жылдың 24 қазанында Қытай басшысы Си Цзиньпиннің ресми ашылу салтанатынан кейін HZMB жұртшылыққа ашылды.
The Hong Kong–Zhuhai–Macau Bridge (HZMB) is a bridge–tunnel system consisting of a series of three cable stayed bridges, an undersea tunnel, and four artificial islands. It is both the longest sea crossing and the longest open sea fixed link in the world. The HZMB spans the Lingding and Jiuzhou channels, connecting Hong Kong and Macau with Zhuhai— a major city on the Pearl River Delta in China. The HZM Bridge was designed to last for 120 years and cost ¥127 billion (US$18.8 billion) to build. Originally set to be opened to traffic in late 2016, the structure was completed on 6 February 2018 On 24 October 2018 the HZMB was opened to the public after its inauguration a day earlier by Chinese leader Xi Jinping.
Өмірбаян
Hopewell Holdings компаниясының негізін қалаушы және кейін басқарушы директоры Гордон Ву 1980-ші жылдары Қытай материгін, Британдық Гонконг пен Португалияның Макаосын байланыстыратын көпір-туннель тұжырымын ұсынды. Ву бұл идеяны 1983 жылы Чесапик шығанағы көпір-туннелінен алғанын мәлімдеді. 1988 жылы Ву бұл тұжырымын Гуандун және Пекин шенеуніктеріне ұсынды. Ол қазіргі жобадан солтүстікке қарай салынған көпірді көздеді, ол Гонконгтың Туэн Мун қаласының жанындағы Блэк Пойнттан басталып, Жеміш өзенінің сағасы арқылы Ней Лингдинг және Циао аралдарынан өтетін болды. Оның ұсынған көпірі Қытайдың Танцзя ауылында аяқталар еді, ал жаңа жол Макаоға дейін Чжухай арқылы оңтүстікке қарай жалғасатын еді. 1989 жылдың ортасында Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардан кейін келіссөздер тоқтап, Ву және басқа шетелдік инвесторларды алаңдатты, соның салдарынан Hopewell-дің Гонконгтағы акцияларының құны төмендеді. Ву ұсынған маршрутты Чжухай үкіметі Лингдиньян көпірі деген атпен таныстырды. 1990-шы жылдардың ортасында Чжухай осы маршруттың бірінші кезеңі ретінде Чжухай материгі мен Циао аралы арасындағы көпірді салды, бірақ толық жоба сол кезде Қытай немесе Гонконг үкіметтерінен мақұлдама алған жоқ. Қытайдың орталық үкіметі 1997 жылдың 30 желтоқсанында бұл жобаға қолдау білдірді. Гонконгтың жаңа үкіметі шекаралық көлік ағынының зерттеу нәтижелерін күтіп отырғанын айтып, тартындылық танытты, ал Гонконг БАҚ жобаның ауаның ластануы, көлік және теңіз фаунасына тигізетін экологиялық әсері туралы сұрақтар көтерді. 2001 жылдың желтоқсанында Гонконгтың Заң шығару кеңесі Гонконг, Чжухай және Макаоны байланыстыратын көпір салуды қоса, логистика индустриясын дамытуға шақыратын резолюцияны қабылдады. 2002 жылдың қыркүйегінде Қытай/Гонконг ірі инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру жөніндегі конференциясы Гонконг пен Жеміш өзенінің батысы арасындағы көлік байланысы туралы бірлескен зерттеу жүргізуге келісті.
Дайындық
Жобаны үйлестіру үшін 2003 жылы HZMB Алдын ала жұмысты үйлестіру тобы құрылды. Үш тараптың өкілдері көпірдің орналасуы және тіреу нүктелері, шекаралық өткізу пункттерінің жұмысы, сондай-ақ жобаны қаржыландыру сияқты мәселелерді шешті. 2008 жылдың тамызында Қытайдың орталық үкіметі, Гуандун, Гонконг және Макао үкіметтері жобаның жалпы құнының 42 пайызын қаржыландыруға келісті. Қалған 58 пайызы Қытай банкі берген несиелерден (шамамен 22 миллиард иена немесе 3,23 миллиард АҚШ доллары) тұрды. 2009 жылдың наурыз айында Қытайдың орталық үкіметі, Гонконг және Макао жобаның жалпы құнының 22 пайызын қаржыландыруға келіскені хабарланды. Қалған 78 пайызы Қытай банкі жетекшілік еткен банктер консорциумынан алынған несиелерден (шамамен 57,3 миллиард иена немесе 8,4 миллиард АҚШ доллары) құралды.
Құрылыс
Қытай тарапынан HZMB жобасының құрылысы 2009 жылдың 15 желтоқсанында басталды, салтанатты іс-шараны Қытайдың Саяси бюросының тұрақты мүшесі және вице-премьері Ли Кэцян жүргізді. Жобаның Гонконг бөлігінің құрылысы көпірдің қоршаған ортаға тигізетін әсеріне қатысты сот таласынан кейін 2011 жылдың желтоқсанында басталды. Соңғы тіреу мұнарасы 2016 жылдың 2 маусымында орнатылды. Теңіз асты туннелінің тік учаскесінің соңғы бөлігі 2016 жылдың 12 шілдесінде орнатылды. Ал туннельдің соңғы қосылысы 2017 жылдың 2 мамырында орнатылды. Виадуктан және теңіз асты туннелінен тұратын негізгі көпірдің құрылысы 2017 жылдың 6 шілдесінде аяқталды. Жобаның толық құрылысы 2018 жылдың 6 ақпанында аяқталды.
Бөлімдер мен элементтер
55 км HZMB үш негізгі бөлімнен тұрады: Перл өзенінің сағасының ортасындағы Басты көпір, шығысында Гонконгқа қосылатын жол және сағаның батысында Чжухайға қосылатын жол.
Негізгі көпір
HZMB жобасының ең ірі бөлігі – Негізгі көпір, Қытайдың материктік билігімен салынған көпір-туннель жүйесі. Ол батыстағы Қытай мен Макао шекаралық-бақылау пунктін (BCF) орналастырған Чжухай-Макао порты жасанды аралын шығыстағы Гонконгқа қосылатын жолмен байланыстырады. Бұл бөлімге 22,9 шақырымдық көпір құрылысы және 6,7 шақырымдық батып орнатылған теңіз асты туннелі кіреді, ол батыстағы Көк дельфин аралы мен шығыстағы Ақ дельфин аралы арасында жатады. Көпір құрылысы Жемшөп өзенінің уағынан өтеді, үш кабельдік көпірлер 280 мен 460 метрге (920 мен 1510 футқа) дейін созылып, кемелердің төменнен өтуіне жағдай жасайды.
Гонконг байланысы жолы
Гонконгтың Автокөлік Жолдар Департаменті басқаратын Гонконгтың қосылатын жолы, негізгі көпір-туннельді Гонконг шекаралық өткелдері (HKBCF) орналасқан жасанды аралға жалғастырады. Бұл бөлімге 9,4 км көпір салу, 1 км Көрікті Төбе туннелі және Чек-Лап-Кок аймағының шығыс жағалауындағы 1,6 км (1 миль) жердегі қарапайым жол кіреді.
Чжухай байланыс жолы
Чжухай байланыс жолы Чжухай Макао порты жасанды аралынан басталып, туннель арқылы Гонгбейдің дамыған аймағынан Чжухайға қарай өтеді және үш ірі тас жолға – Цзин Чжу тас жолына, Гуан Чжу Батыс тас жолына және Цзян Чжу тас жолына қосылады.
Сол және оң жақ қозғалысы
HZMB Гонконг пен Макао сияқты екі сол жақтан қозғалыс (LHT) аймағын байланыстырса да, өзінің көпір бөлігінде оң жақтан қозғалыс (RHT) жүреді, бұл Чжухай мен Қытайдың басқа да аймақтарындағы қозғалысқа ұқсас (көпірдің көп бөлігі техникалық тұрғыдан Чжухай аумағында орналасқан). Сондықтан Гонконг пен Макаодан келе жатқан жүргізушілер көпірге кіргенде RHT-ге, ал Гонконг пен Макаоға қайтқанда LHT-ге ауысу үшін арнайы виадуктарды пайдалануға тиіс. Чжухай мен көпір арасындағы қозғалыс үшін солдан оңға немесе оңнан солға ауысу қажет емес, себебі екеуі де RHT жүйесінде жұмыс істейді.
Шаттл автобустары
HZMBus шатл автобустары (көбінесе "алтын автобустар" деп аталады) тәулігіне 24 сағат жұмыс істейді, автобустар әр бес минут сайын кетеді. HZMB арқылы сапар шамамен 40 минутқа созылады. Гонконгтың HZMB портына Гонконгтан таксимен немесе Cityflyer әуежай маршруттары A10, A11, A12, A17, A21, A22, A23, A25, A26, A28 және A29, Long Win Bus әуежай маршруттары A30, A31, A32, A33X, A34, A36, A37, A41, A41P, A42, A43, A46 және A47X, NLB әуежай маршруты A35, Green Minibus 901 маршруты, Гонконг халықаралық әуежайынан B4 шаттл автобусы, Sunny Bay MTR стансасынан B5 шаттл автобусы немесе Тун Чунгтан B6 автобусы арқылы жетуге болады. Бұған қоса, түнгі әуежай автобустарының барлығы (NA префиксі бар маршруттар), Cityflyer немесе Long Win компанияларымен жүзеге асырылады және Гонконг портында тоқтайды немесе соңғы аялдамасы болады. HZMB Чжухай портына Чжухайдан таксимен немесе тарихи туристік көліктерді пайдаланатын L1 автобусымен, сондай-ақ 12, 23, 25 немесе 3 маршруттық автобустармен жетуге болады. HZMB Макао портына Макаодан таксимен немесе 101X және 102X автобустары (Сент-Полс пен Тайпадан), немесе Тайпа паром терминалынан немесе Сыртқы паром терминалынан HZMB Integrated Resort Connection автобусы арқылы, тегін казино шаттл автобустарымен байланысқан түрде жетуге болады.
Жеке көліктер
Гонконг үкіметі жол тығынымен күресу үшін жеке көлік иелеріне және пайдаланушыларға айтарлықтай алымдар, салықтар мен әкімшілік талаптарды қойғандықтан, HZMB-да автокөлік жүргізу қазіргі шекарадан өту ережелерімен бірдей шектеулерге тап болады. Бұл Гонконг пен материктік Қытай үшін жеке жүргізуші куәліктерін алуды, Гонконгтың шекарадан өтуге арналған жабық жол рұқсатын және Гуандун провинциясының Қоғамдық қауіпсіздік бюросынан мақұлдау хабарламасын талап етеді. Көлік иелері сапар шегетін аймақтар үшін тиісті сақтандыру полисіне ие болуын қамтамасыз етуі керек. 2017 жылдың соңына дейін Гонконгтен Чжухайға HZMB арқылы жеке көліктерге 10 000 рұқсат берілді. Сонымен қатар, Гонконг пен Макаоға басқа аймақтардан кіруге рұқсат етілген көліктердің саны тәуліктік квотамен шектеледі. Макаоның жол апаттарын азайтуға көмектесу мақсатында, басқа аймақтардан келетін жүргізушілер көліктерін Макаоның шетіндегі тұраққа қалдырып, содан әрі қоғамдық көлікпен жүруге ынталандырылады. Макаоға тікелей кіруге рұқсат етілген көліктердің саны 300-ге дейін шектелген. 2023 жылдан бастап Гонконг пен Макао тіркелген көліктер Гонконг/Макао көліктері үшін Солтүстік бағытты қолдана отырып, Гуандун провинциясына кіру үшін көпірді пайдалана алады.
Экономикалық әсерлері
HZMB географиялық жағынан жақын, бірақ сумен бөлінетін үш ірі қаланы – Гонконг, Чжухай және Макаоны байланыстырады. Көпір салынғаннан кейін, Чжухай мен Гонконг арасындағы сапар уақыты жолмен 4 сағаттан 30 минутқа дейін азайды. HZMB жобасы Пекин бастамасымен жүзеге асырылып жатқан, Жеміс өзені дельтасының, сондай-ақ Ұлы шығанақ аймағы деп аталатын бүкіл аймақтың экономикалық дамуын ынталандыру және экономикалық орталық құру стратегиясының бір бөлігі болып табылады. Көпірдің артықшылықтарын пайдаланып, үш қаланы байланыстыратын экономикалық аймақ құру мақсатында Чжухайдың Хенгцин аймағы 2015 жылы еркін сауда аймағы деп белгіленді.
Жұмысшылардың өлімі мен жарақаттануы
Гонконгта құрылыс жобасы кезінде қаза тапқандар мен жарақат алғандар саны зерттелді. Құрылыс жобасының материктік бөлігінде 9 адам қаза тапқаннан басқа, Гонконг жағында оннан астам адамның қаза болғаны хабарланды, ал дереккөздерге байланысты 234-тен 600-ға дейін адам жарақат алды. 2017 жылдың сәуір айында Құрылыс жұмыскерлерінің жалпы одағы, Еңбек партиясы және Кәсіподақтар конфедерациясы Үкімет кешені алдында наразылық акциясын өткізіп, үкіметтен шаралар қабылдауды талап етті. Заң шығарушы Фернандо Ченг жобаның қытайлық бөлігіндегі қаза болғандардың саны белгісіз екеніне алаңдаушылық білдіріп, былай деді: "Бұл жоба 'қан мен жас көпірі' деп белгілі, ал біз Гонконг жағы туралы ғана айтып отырмыз. Қытайда не болып жатқанын біз тіпті білмейміз. Менің ойымша, ондағы жағдай Гонконгтағыдан 10 есе нашар болуы мүмкін". Ол Гонконг үкіметінің қытайлық тараптағы жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапкершілігі бар екенін айтты. 2017 жылдың желтоқсан айында зертханалық техника кінәсін мойындап, сегіз айға бас бостандығынан айырылды, ал қалғандары үкім күтуде. Гонконгтың Автомобиль жолдары департаменті жалған нәтижелер анықталғаннан кейін қайтадан сынақтар жүргізіп, барлық сынақ нәтижелері қауіпсіздік стандарттарына сәйкес екенін растады.
Теңіз қабырғасының тұтастығы
2018 жылдың сәуір айында жұртшылық пен БАҚ теңіз астындағы туннельдің екі шетіндегі жасанды аралдарды қорғайтын теңіз қабырғаларының сенімділігіне қатысты сұрақтар көтерді. Дрон операторлары мен теңізшілер түсірген кадрларда жасанды аралдардың жиектерінде орнатылған долосс тастардың орын аударып кеткені байқалды. Кейбір азаматтық инженерлер жобада қателік болған болуы мүмкін деген пікір білдірді. Қауіпсіздік алаңдаушылықтарын жоққа шығара отырып, HZMB басқармасы долосс тастардың су астында болуы үшін жобаланғанын және жобаның көздегендей жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. 8 сәуірде 2018 жылы Автомобиль жолдары департаментінің директоры Дэниел Чунг толқындардың бұранданың құрамдас бөліктерін шайып кеткені туралы мәлімдемені жоққа шығарды. Кейіннен интернетке жарияланған әуе суреттерінде долосс тастардан жасалған бұранданың бір бөлігі толығымен су астында қалғандығы көрінді. 12 сәуірде 2018 жылы Гонконг медиасына сұхбат берген инженер Со Иу Кван су түсірілген кезде су деңгейінің шамамен 1,74 м/с (басты деңгейден метр биіктікте) болғанын, бірақ судың ең жоғары деңгейі 2,7 м/с-қа дейін жете алатынын айтты. Ол долосс тастар толығымен су астында болса толқындардан қорғауды қамтамасыз етпейтінін және олардың кері орнатылғанын мәлімдеді.
Жабайы табиғатқа әсері
Гонконгтағы WWF табиғат қорғаушылары ақ дельфиндердің көпір маңындағы сулардағы санының азаюын HZMB құрылысына байланысты деп айыптайды. Лантау аймағының суларында табылған дельфиндер ең көп зардап шекті, олардың саны 2015 жылдың сәуірінен 2016 жылдың наурызына дейін 60 пайызға төмендеді.