Кіріспе

Екі жақтағы жұмбақ қуысының артқы бөлігіндегі лимфоидты органдар. Палатин миндальдары, көбінесе миндальдар деп аталады, кейде фауциалдық миндальдар деп те аталады, олар жұмбақ қуысының артқы жағындағы сол және оң жақтарында орналасқан миндальдар. Оларды көбінесе ет тәрізді, қызғылт түсті дөңгелектер ретінде көруге болады. Миндальдар тек қабыну немесе эксудаттар (іріңді дренаж) белгілері және күшті ісіну болғанда ғана "ақ дөңгелектер" ретінде көрінеді. Тонзиллит – миндальдың қабынуы, ол көбінесе, бірақ міндетті емес, ауырсыну мен қызбаға себеп болады. Созылмалы жағдайларда миндальды алып тастау (тонзилектомия) қажет болуы мүмкін.

Құрылымы

Палатиндік миндальдар – жұмсақ таңдайдың таңдай-тілдік және таңдай-жұтқыншақтық доғалары арасындағы таңдай аймағында орналасқан. Палатиндік миндаль – бұл шырышты қабықшамен байланысты лимфоидты тіндердің (MALT) бірі, ол жоғарғы тыныс жолдары мен асқазан-ішек жолдарының кіреберісінде орналасып, организмді шырышты қабықша арқылы енетін сыртқы материалдан қорғайды. Осының салдарынан, ол инфекциялардың орны және ошағы болып табылады, сондай-ақ ауыз-жұтқыншақтағы негізгі иммундық тіндердің бірі. Ол аденоид, жұп түтікшелік миндальдар, жұп палатиндік миндальдар және тіл миндальдарынан тұратын Вальдейер сақинасының бір бөлігін құрайды. Жұтқыншақ жағынан олар қабатты эпителиймен жабылады, ал фиброзды капсула оларды жұтқыншақ қабырғасына бекітеді. Капсула арқылы кішкентай қан тамырлары, жүйкелер және лимфа тамырлары бар трабекулалар өтеді. Бұл трабекулалар миндальды бөлікшелерге бөледі.

Қанмен қамтамасыз ету және иннервация

Палатин миндалына (тонзиллаға) қызмет ететін жүйкелер тригеминальды жүйкенің жоғарғы жақ бөлігінен кіші палатин жүйкелері арқылы, сондай-ақ глоссофарингеальды жүйкенің миндаль тармақтары арқылы келеді. Глоссофарингеальды жүйке палатин миндалынан әрі жалғасып, тілдің артқы 1/3 бөлігін иннервациялайды, осылайша жалпы және дәмдік сезімталдықты қамтамасыз етеді. Қанмен қамтамасыз етуді бес артерияның миндаль тармақтары жүзеге асырады: тіл артериясының (лингвальды артерияның) артқы тіл артериясы, бет артериясының көтерілетін сауыт артериясы, бет артериясының миндаль тармағы, сыртқы каротид артериясының көтерілетін жұтқыншақ артериясы және жоғарғы сауыт артериясының тармағы – төмен түсетін сауыт артериясының кіші сауыт артериясы. Миндалының (тонзилланың) веноздық дренажы перитонзиллярлық плекс арқылы жүзеге асырылады, ол тіл және жұтқыншақ веналарына құйылады, ал олар өз кезегінде ішкі югулярлық венаға құйылады.

Жергілікті иммунитет

Тонзильдік (бауырындағы миндальдарға қатысты) В-жасушалары жетіліп, барлық бес негізгі иммуноглобулин (Ig, немесе антитело) кластарын өндіре алады. Цитокиндер желісі – иммундық жүйенің микроорганизмдердің әртүрлі қорғаныс стратегияларын жеңуіне қажетті, өте күрделі және әмбебап реттеу жүйесі болып табылады. Бірнеше зерттеулер нәтижесінде Th1 және Th2 цитокиндері, сондай-ақ цитокиндік мРНҚ миндаль гипертрофиясы (немесе обструктивті ұйқы апноэсі, ОСА) және рецидивті тонзиллит топтарында анықталды. Бұл адамның бауырындағы миндалы цитокин өндіретін жасушалардың кең спектрін қамтитын белсенді иммунологиялық орган екенін көрсетті. TH және RT жағдайларының патофизиологиясында Th1 және Th2 жасушаларының екеуі де қатысады. Шындығында, адам миндалында микробиологиялық антигендер инфекцияның белгілері байқалмаған кезде де тұрақты түрде кездеседі. Бұл иммундық жүйенің дамуының (онтогенезінің) салдары болуы мүмкін.

Клиникалық маңызы

Миндальдардағы жұқпалы/қабыну ауруларының патогенезі, көбінесе, олардың анатомиялық орналасуымен және иммунитет органы ретіндегі табиғи қызметімен байланысты, жұқпалы материалдарды және басқа антигендерді өңдеу арқылы, парадоксалды түрде, инфекция/қабыну ошағына айналады. Дегенмен, патогенездің ешбір теориясы әлі мойындалған жоқ. Вирустық инфекция, оған екіншілік бактериялық инвазия қосылса, созылмалы аурудың басталу механизмі болуы мүмкін, бірақ қоршаған ортаның әсері, иегер факторы, антибиотиктердің кең қолданылуы, экологиялық жағдайлар және диета да рөл атқарады. Жақында өткізілген көлденең кесімді зерттеу, тонзиллэктомиядан өткен, жедел жағдайда емес науқастарда кең таралған вирустық инфекцияларды көрсетті. Алайда, анықталған 27 вирустың ешқайсысы миндаль ауруымен тікелей байланысты емес. Балаларда миндальдар инфекцияға жиі ұшырайтын орын, бұл жедел немесе созылмалы тонзиллитке әкелуі мүмкін. Бірақ, миндаль гипертрофиясының себебі тұрақты инфекция екені әлі де күмәнді. Тонзиллэктомия балаларға жасалатын ең көп таралған хирургиялық операциялардың бірі. Операцияға жататын жағдайлар, созылмалы инфекцияланған тінді алып тастаудың пайдасы және маңызды иммундық индуктивті тінді жоюдың салдары туралы пікір қақтығысынан туындаған қиындықтарға толы. Бұл дауды шешу үшін дұрыс шешім қабылдауға қажетті ақпаратты, қалыпты латын миндальдардың иммунологиялық мүмкіндіктерін түсіну және осы функцияларды созылмалы ауруға шалдыққан миндальдардағы өзгерістермен салыстыру арқылы алуға болады.

Жіті тонзиллит

Тонзиллит – миндальдардың қабынуы. Жедел тонзиллит – миндаль ауруының ең көп кездесетін түрі. Ол тамақ ауруы, қызба және жұту қиындығымен байланысты. Миндальдар қалыпты өлшемде немесе үлкейген болуы мүмкін, бірақ көбінесе қызыл түсті болады. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, іріңді жабындыларды көруге болады. Барлық науқастарда осы белгілер мен симптомдардың бәрі кездеспейді.

Қайталанатын тонзиллит

Қайталама инфекция бір жыл ішінде төрттен жетіге дейін, екі жыл қатарынан бес рет немесе үш жыл қатарынан жылына үш рет жедел тонзиллит эпизоды ретінде әртүрлі анықталған.

Тонзильдің гипертрофиясы

Тониль гипертрофиясы – миндальдардың қабыну тарихы болмаған кезде үлғаюы. Обструктивті тониль гипертрофиясы қазіргі уақытта тониллэктомия жасаудың ең көп кездесетін себебі.