Кіріспе

1946–1974 жылдарғы британдық әуе компаниясы

British European Airways (BEA), ресми түрде British European Airways Corporation, 1946 жылдан 1974 жылға дейін болған британдық әуе компаниясы еді. BEA Еуропа, Солтүстік Африка және Таяу Шығысқа Ұлыбритания аймағындағы әуежайлардан рейстер жасады. Бұл әуе компаниясы сонымен қатар Ұлыбританиядағы ең ірі ішкі рейстер операторы болып табылды, Лондон, Манчестер, Глазго, Эдинбург және Белфаст сияқты ірі қалаларға, сондай-ақ Шотландияның Таулы аймақтары мен аралдары, Канал аралдары және Мэн аралы сияқты Британ аралдарының аймақтарына қызмет көрсетті. BEA Германиядағы әуе қатынастарын реттейтін Суық соғыс келісімдерінің аясында Батыс Берлин мен Батыс Германия арасындағы ішкі бағыттар желісін де жүргізді. Компанияның ұраны – «Еуропада бірінші». British Overseas Airways Corporation (BOAC) компаниясының British European Airways бөлімшесі ретінде 1946 жылдың 1 қаңтарында құрылған BEA, 1946 жылдың 1 тамызында дербес патшалық корпорацияға айналды. Рейстер Croydon және Northolt әуежайларынан DH89A Dragon Rapides және Douglas DC 3 ұшақтарымен басталды. 1952 жылы BEA миллионшы жолаушысын тасымалдады, ол жолаушы тасымалдау бойынша бесінші ірі әуе компаниясы және АҚШ-тан тыс ең ірі компания болды. 1950 жылы BEA Лондоннан Парижге Vickers Viscount 630 прототипімен әлемдегі алғашқы турбиналық коммерциялық рейсін жүзеге асырды. Әуе компаниясы 1960 жылы de Havilland DH106 Comet 4B ұшағымен реактивтік эраға енді. 1964 жылдың 1 сәуірінде BEA DH121 Trident ұшағын пайдалануға алғашқы болып ие болды; 1965 жылдың 10 маусымында BEA Trident 1C әлемдегі алғашқы автоматты қонуды жоспарланған коммерциялық рейсте жүзеге асырды. BEA өзінің көп бөлігінде Лондонның Хиллингдон ауданындағы Руислиптегі BEAline үйінде орналасқан штаб-пәтеріне ие болды. BEA 1974 жылдың 1 сәуірінде BOAC-пен бірігіп British Airways (BA) құрылған кезде жеке заңды тұлға ретінде тоқтатылды. British Airways 1991 жылдан 2008 жылға дейін атауды қайта жаңғыртты, бұл кезде British Airways Tour Operations Limited еншілес компаниясының атын British European Airways Limited деп өзгертті. British Airways Tour Operations Limited өзі 1935 жылы Silver Wing Surface Arrangements Limited деп аталған әуе саяхат компаниясы ретінде құрылды.

Құрылуы мен алғашқы жылдары (19461950)

1939 жылдың қыркүйегінде соғыс басталғаннан кейін Ұлыбританиядағы барлық коммерциялық және жеке ұшулар үкімет тарапынан қатаң шектелді, себебі азаматтық рейстер жау ұшақтарымен кездесу қаупі болды. Азаматтық әуе трафигінің тоқтатылуын өтеу мақсатында 1940 жылдан бастап мемлекеттік меншіктегі және басқарылатын British Overseas Airways Corporation (BOAC) компаниясы Еуропа және әлемнің басқа да аймақтарына шектеулі әуе қызметтерін жүзеге асырды. 1946 жылдың 1 қаңтарында Атли үкіметі Ұлыбританиядағы соғыс кезеңіндегі азаматтық ұшуға қатысты шектеулерді алып тастады. Еуропа шеңберінде BOAC Imperial Airways компаниясының соғысқа дейінгі Еуропаға бағытталған рейстерін қайта бастады, осы рейстерді Корольдік әуе күштерінің көліктік командасы Кройдон әуежайынан әскери емес рейстер арқылы жүзеге асырды. Рейстерді RAF формасын киген экипаждармен, RAF бояуындағы Douglas Dakota ұшақтары арқылы орындады. Сондай-ақ, 1940 жылдың 27 маусымында құрылған бірнеше соғысқа дейінгі чартерлік компаниялардан құралған Associated Airways Joint Committee (AAJC) Ұлыбритания ішіндегі әуе қызметтерін жүзеге асырды. BOAC 1946 жылдың 1 қаңтарында сол жылғы Азаматтық авиация заңына дайындық ретінде British European Airways бөлімшесін құрды. Құрылғаннан кейін, BOAC-тің жаңа бөлімшесі 1946 жылдың 4 наурызынан бастап Көліктік команданың операцияларын қабылдай бастады. Сол күні Нортхолттан Мадридке және Гибралтарға, содан кейін Ставангерге, Ослоға, Копенгагенге және Марсель мен Рим арқылы Афинаға апталық Dakota рейсін іске қосты. Осы рейстердің әрқайсысында Dakota ұшағының 16 орынның жартысы Ұлыбритания үкіметінің өкілдеріне бөлінді. Бастапқыда экипаждар BOAC формасын киді. Кейбір рейстер әлі де біраз уақыт бойы Кройдонды пайдаланса да, негізгі операциялық база RAF Northolt-қа көшті. Бұл британдық жоспарлы әуе компанияларына BEA-ға заңды монополия құруға мүмкіндік берді, ол Ұлыбританиядағы жалғыз қысқа қашықтыққа жоспарланған рейстерді жүзеге асыратын әуе компаниясы болды. 1 тамызда BEA Railway Air Services, Allied Airways (Gandar Dower) және British Channel Islands Airways сияқты тәуелсіз жоспарлы операторлардың Ұлыбритания ішіндегі рейстерін қабылдай алмады, сондықтан бұл тәуелсіз операторлар 1947 жылы корпорацияға қосылғанға дейін BEA-мен келісімшарт бойынша жоспарланған бағыттарын жалғастырды. Жаңа құрылған British European Airways Corporation компаниясы құрылған күні сағат 8:40-та Нортхолттан Марсельге, Римге және Афинаға бірінші рейсін орындады. Одан кейін Амстердам, Брюссель және Лиссабонға бағыттар ашылды. 1946 жылдың қарашасында BEA-ның Солтүстік Ирландияға алғашқы рейсі Кройдоннан Ливерпуль арқылы Белфастқа (Sydenham) бағытталды, бұл рейсті жаңадан құрылған корпорация атынан тәуелсіз әуе компаниясы Railway Air Services бұрынғы Luftwaffe Junkers Ju 52/3m ұшағымен жүзеге асырды. Келесі айда BEA Белфаст операцияларын Nutts Corner-ге көшірді, ал 1947 жылдан бастап Dakota ұшақтары "Юпитер" класындағы Ju 52 ұшақтарын ауыстырды. Isle of Man Air Services және Scottish Airways (ол 1937 жылы Northern & Scottish Airways және Highland Airways бірігуі нәтижесінде құрылған) сол жылы Англияның оңтүстік-батысындағы Лэндс-Энд әуежайы мен Корнуоллдың оңтүстік-батысындағы Сцилли аралдарының ең үлкен аралында орналасқан Сент-Мэри әуежайы арасында "Islander" класындағы Dragon Rapides ұшақтарымен жоспарланған рейстерді іске қосты. Шығыс Англияның ұшу қызметі (EAFS) BEA-ның тағы бір ерте серіктесі болды. BEA мен EAFS арасындағы серіктестік туралы келісімге сәйкес, соңғысы біріншісі үшін Southend-Rochester рейсін жүзеге асырды. 1948 жылы BEA-ның брондау бөлімі Лондонның батыс бөлігіндегі Дорланд-Холл, Лоуэр-Регент-стрит мекенжайына көшті. BEA 1950 жылы әлемдегі алғашқы турбиналық қозғалтқышта жұмыс істейтін коммерциялық әуе рейсін Лондоннан Парижге дейін Ұлыбританияның Жеткізу министрлігіне тиесілі Vickers Viscount 630 прототипі G AHRF арқылы жүзеге асырды.

Кеңейту, жаңғырту және коммерцияландыру (1951-1960 жж.)

1950 жылы Питер Масфилдтің басқарушы директор (MD) лауазымына тағайындалуы BEA-ның коммерциялық дамуының бастауын берді. Бұл жаңа шығындарды бақылау шараларын енгізуді және кіріс пен жолаушылар тасымалын арттырудың жаңа әдістерін қажет етті, соның ішінде кешкі рейстерде арзан бағалар мен Лондон–Париж бағытындағы жоғары жиілікті рейстер. BEA-ның жаңа, белсенді коммерциялық тәсілінің нәтижесінде ай сайынғы табыс тез арада 1 миллион фунт стерлингке жетті. 1952 жылы BEA Джерсиде орналасқан тәуелсіз авиакомпания Jersey Airlines-ті өз серіктесі етіп, Channel Islands аймағында бағыттар желісін дамыту және аралдар мен Ұлыбритания арасындағы қызметтерді кеңейту үшін серіктес етті. 1953 жылы BEA 1950 жылдың тамызында тапсырыс берген 16 Viscount 701 турбовинтті ұшақтарын ала бастады. Осы "Discovery" класындағы алғашқы ұшақ 1953 жылдың сәуір айында 47 орындық аралас класспен қызметке кірді, ал алғашқы өндірістік ұшақ (G AMAV) 1953 жылы Лондоннан Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласына өткізілген әуе жарысында көлік класында жеңіске жетті. 1955 жылдың шілдесінде BEA төрт Rolls Royce RB109 "Tyne" қозғалтқыштарымен жабдықталған Vickers компаниясының жаңа, жоғары сыйымды турбовинтті ұшағы Vanguard-тың алғашқы тапсырыс берушісі болды. Авиакомпания 20 ұшаққа, оның ішінде алты V.951 және 14 V.953 ұшағына тапсырыс берді. 1955–1956 қаржы жылында BEA алғаш рет 2 миллионнан астам жолаушыны тасымалдады, орташа жүктеме коэффициенті 69,4% құрады. Осы кезеңде 603 614 фунт стерлинг пайда табылса, бұл Висконт паркінің кіріс өсімінен туындады. 1956 жылы BEA ұшақтарды түнгі жүк тасымалы үшін де пайдалана бастады, бұл жүк көлемін және ұшақтың пайдалануын арттырды. 1958 жылдың наурыз айында BEA 1960 жылдан бастап жеткізілімді күтетін алты de Havilland DH106 Comet 4B реактивті ұшағын тапсырыс берді. Бұл BEA-ның Air France-тың жаңа, қысқа/орта қашықтықтағы ұшағы Sud Est Caravelle-ге жауабы болды, ол француздық ту тасымалдаушының Еуропа, Солтүстік Африка және Таяу Шығыс желілерінде, соның ішінде 1959 жылдың шілдесінен бастап Хитроу – Ле Бурже бағытында пайда болды. (Бұл Trident нұсқасы 1956 жылғы de Havilland-тың DH121 ұшағынан кіші және жеңіл болды. Сол кезде BEA төрағасы Энтони Милвард BEA-ның бастапқы тапсырысы бастапқы дизайнды кішіреюге байланысты екенін мәлімдеді, өйткені ол бір жыл бұрын тапсырыс берген Vickers Vanguard жоғары сыйымды турбовинтті ұшақтары төменгі пайдалану және орындық-мильдік шығындар есебінен магистральдық бағыттардағы реактивтік ұшақтармен бәсекелесе алады деп сендірді. 1959–60 қаржы жылында BEA 3,29 миллион жолаушыны тасымалдап, 2,09 миллион фунт стерлинг пайда тапты. 1960 жылдың 27 қыркүйегінде BEA 25 миллиондық жолаушысын күтіп алды. Сондай-ақ 1960 жылы BEA соңғы екі Viscount 701 ұшағын қабылдады, осы субтипінің жалпы паркін 50-ге жеткізді. Алайда, шындығында, корпорациялар мемлекеттік авиакомпанияларға бәсекелес ретінде лицензия алуға тырысатын тәуелсіз авиакомпаниялардың өтініштеріне қарсы шықты. Тәуелсіз авиакомпанияның реттік рейстерге лицензия алу туралы өтініші ATAC-тың орнына келген жаңа құрылған Әуе көлігін лицензиялау жөніндегі кеңес (ATLB) – Ұлыбританияның әуе көлігін экономикалық реттеумен айналысатын жаңа үкіметтік органында қарастырылды. Осы тыңдауларда тәуелсіз авиакомпаниялар ATLB-ді ұсынылып отырған рейстерді орындауға жеткілікті жолаушылар бар екеніне, олардың тиімді болуына және корпорациялардан трафикті ауыстырмай, жаңа нарықтарды ашуға мүмкіндік беретініне көндіруі керек болды. ATLB 1960-шы жылдарда BEA және BOAC-тың ең ірі екі тәуелсіз бәсекелесі British Eagle және British United Airways (BUA) компанияларына Лондон Хитроу мен Гатвикіден бірнеше магистральдық бағыттарда бәсекелестік халықаралық рейстерді орындауға лицензия бергенімен, бұл авиакомпаниялар нақты трафик құқықтарынсыз оларды пайдалана алмады. Мысалы, трафик құқығының болмауы BUA-ға Лондон (Гатвик) – Париж (Ле Бурже) бағытында тікелей рейстерді орындауға кедергі келтірді, бірақ ол осы бағытқа лицензия алған, оны ATLB 1961 жылдың соңында берген. Бұл жағдайда BUA-ның трафик құқықтарын алуға қабілетсіздігінің басты себебі француз билігінің Лондон–Париж рейстеріндегі BEA үлесін азайтусыз оларды беруден бас тартуы болды. 1960–61 қаржы жылында BEA 65% орташа жүктеме коэффициентімен 3,99 миллион жолаушыны тасымалдап, 1,75 миллион фунт стерлинг шығынға ұшырады.

Канал аралдары

BEA, 1947 жылғы 1 сәуірде Channel Islands Airways әуекомпаниясын сатып алғаннан кейін Channel Islands аралдарында өкілдік алды. Channel Islands Airways – холдингтік компания және соғысқа дейінгі тәуелсіз жоспарлы әуе компаниялары Jersey Airways және Guernsey Airways-тің мұрагері болды. Ол сондай-ақ сол жылдың басында басталған мемлекеттік меншікке көшу кезінде BEA-ға қосылған тәуелсіз компаниялардың бірі еді. BEA 1947 жылы Channel Islands аралдарында қызметін бастады, бұл үшін тәуелсіз әріптестерінен мұра еткен Dragon Rapides ұшақтарын пайдаланды. BEA-ның 1956 жылғы 20 сәуірде Алдерниден, сондай-ақ Саутгемптон–Гвернси, Джерси–Динар және Гвернси–Динар бағыттарынан қызметін тоқтатуы, әуекомпанияның аталған аймақтағы соңғы Rapide рейсімен бірге орын алды. 1956 жылы Viscounts ұшақтары DC 3/Pioneers ұшақтарына қосымша корпорацияның Хитроу–Джерси бағытында, сондай-ақ Белфасттан Джерсиге жаңа жазғы рейстерде пайдаланылды. 1960 жылғы 1 тамызда Гвернсиде жаңа асфальтталған ұшу-қону жолағы ашылды, бұл BEA (және басқа да әуекомпаниялардың) аралға және одан қызмет көрсетуде ірі, ауыр ұшақтарды пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл, өткен жылы қабылданған Азаматтық авиация (лицензиялау) заңының нәтижесінде болды. Аталған заң корпорациялардың негізгі ішкі және халықаралық бағыттардағы заңды монополиясын жойды. 1962 жылғы 31 наурызда BEA Jersey Airlines-тегі ұсақ үлесін сатты, сондай-ақ Ливерпуль мен Белфаст арасындағы корпорацияның барлық рейстерін тоқтатты. Бұл бағыттарды ауыстыру Кембрианның алты экс-BEA Viscount 701 ұшағын сатып алуына әкелді, бұл Уэльс аймақтық тасымалдаушысы үшін алғашқы турбовинттік ұшақтар болды және оның кеңейтілген желісіне қызмет етуге мүмкіндік берді.

Сцилли аралдары

1947 жылы Корнуоллдағы Лэндс-Энд пен Силли аралдарындағы Сент-Мэри арасындағы жоспарланған рейстер басталғаннан кейін, BEA 1964 жылғы 2 мамырда BEA Helicopters компаниясы оны қабылдағанға дейін Dragon Rapides ұшақтарымен осы бағыт бойынша қызмет көрсетуді жалғастырды. Сол күні BEA-ның қалған үш Rapide ұшағы Силли аралдарына бағытталған рейсте, оның тікұшақтар еншілес компаниясының жаңа Sikorsky S 61N роторлық ұшақтарымен алмастырылды.

Берлиндегі BEA

1946 жылдан 1974 жылға дейін BEA Батыс Германия мен Батыс Берлин арасындағы жоғары жиілікті, қысқа қашықтықтық кестелі рейстердің кең желісін қамтамасыз етті. Бұл, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ, Ұлыбритания, Франция және Кеңес Одағы арасындағы келісімнің нәтижесінде болды, ол Германияға өз әуе компанияларын құруға тыйым салды және Берлинге және одан коммерциялық әуе тасымалдарын жүзеге асыруды осы төрт елде тіркелген әуе тасымалдаушылармен шектеді. 1948 жылы Кеңес Одағы мен үш Батыс державасы арасындағы суық соғыстың шиеленісуі, Соғыстан кейінгі төрт державалық бақылау кеңесіне кеңестік өкілдердің қатысуын тоқтатуына әкеп соқты, ал келесі жылы Германияның бөлінуіне ұласты. Кеңес Одағының соғыстан кейінгі келісімді Батыс державаларының Берлинге кіру құқығына қатысты өте тар мағынада түсіндіруі, суық соғыс аяқталғанға дейін Батыс Берлиндегі әуе көлігінің одақтас бақылау комиссиясының өкілеттіктерімен шектеліп қалуына себеп болды. Ұшақтар 32 км ені бар үш әуе дәлізі арқылы шығыс Германияның аумағынан өтіп, ең жоғары 3048 метр биіктікте ұшуға міндетті болды. BEA-ның алғашқы ішкі неміс рейсі 1946 жылдың қыркүйегінде Гамбург Фульсбюттельден Берлиндегі RAF Гатовке DC-3 ұшағының ұшуымен басталды. BEA-ның Темпельхофқа көшуі, Батыс Берлиннен және Темпельхофтың орталық орналасуына байланысты одақтастардың жергілікті азаматтарды коммерциялық рейстермен тасымалдауға қойған шектеулер алынғаннан кейін жолаушылар санының айтарлықтай өсуіне әкелді. Бұл әуе компаниясына Берлиндегі паркін алты Douglas DC-3 ұшағына дейін кеңейтуге мүмкіндік берді. (BEA өз Берлиндегі паркін басқа әуе компанияларынан жалдаған қосымша ұшақтармен де толықтырып отырды. Бұл жаңадан құрылған бәсекелесі British United Airways-ге тиесілі Transair Vickers Viscount 700 ұшағын қамтыды, ол 1961 жылдың 30 қазанында Темпельхофтан басталған рейсінің соңында Франкфурт Рейн-Майн әуежайындағы апатты қонғанда жөндеуге келмейтіндей зақымдалды.) 1958 жылы BEA ескі поршеньді ұшақтарын Vickers Viscount 701 турбовинтті ұшақтарымен, жоғары сыйымдылығы бар, 63 орындық бір сыныпты компоновкамен алмастыра бастады. 66 орындық бір сыныпты компоновкасы бар 10 жаңа Vickers Viscount 802 ұшағы көп ұзамай 701 сериялы ұшақтардың орнын басты. 802 сериясының үлкен қашықтығы мен жоғары круиздік жылдамдығы BEA-ға 1965 жылдың 1 қарашасында Лондон Хитроу – Берлин Темпельхоф рейсін тоқтаусыз ашуға мүмкіндік берді. Бір аптадан кейін, 29 қаңтарда BEA BAC One Eleven-нің Берлиндегі операцияларына жарамдылығын бағалауды бастады, BAC-тың 475 сериялы демонстрациялық ұшағымен бірқатар сынақ ұшуларын жүргізді. Бұл ұшақтың қысқа ұшу-қону жолағындағы өнімділігін сынау үшін Темпельхофқа бірнеше ұшу-қонулар жасауды қамтыды. 1966 жылдың 18 наурызында BEA-ның ішкі неміс рейстеріндегі (IGS) басты бәсекелесі Pan American World Airways (Pan Am) жаңа 128 орындық, бір сыныпты Boeing 727 100 сериясымен Темпельхофтан жыл бойы тұрақты рейстерді бастады, бұл қысқа ұшу-қону жолағында жұмыс істей алатын алғашқы реактивті ұшақтардың бірі болды. Pan Am-ның бұл қадамы BEA-ны айтарлықтай бәсекелестік артықшылығына ие етті, әсіресе Берлин – Франкфурт бағытында, онда бұрынғысы заманауи реактивті ұшақтарымен және жиі рейстермен кейінгісінен озып кетті. BEA Pan Am-ға жауап ретінде 1966/7 жылдың қысына дейін Берлиндегі паркін 13 Viscount ұшағына дейін көбейтіп, жиілігін арттырды. Бұл сондай-ақ ұшақ салондарын төмен сыйымдылықпен қайта жабдықтауды талап етті, нәтижесінде жаңартылған салондарда бес қатарлы эконом-класстың 66 орынының орнына төрт қатарлы компоновкада 53 Comet типті бірінші кластың орындары болды. Сонымен қатар, BEA өзінің басты бәсекелесінен өзгешелену үшін жоғары сапалы әуедегі қызмет көрсету стандартын ұсынды. (BEA Silver Star қызметі барлық рейстерде тегін ыстық тамақтарды қамтыды, ал Pan Am тек бортта тегін сыйлықтар ұсынды. Жергілікті баспасөз Берлиннен Германияның ішкі бағыттары бойынша жүретін екі басты ойыншының қарама-қайшы стратегияларын «Тамақ немесе реактивті?» деп атады.) Осыдан кейін әуе компания бұл қызметтерді Super Silver Star деп атады. Pan Am-ның 727 ұшақтарын Берлин нарығына енгізуі үлкен өзгеріс болды, өйткені ұшақтардың қысқа қашықтықтағы Берлин нарығындағы жоспарлы тасымалдаушылар қолданатын кез келген басқа заманауи ұшақ түрінен көп жолаушыларды тасымалдауға және қысқа ішкі неміс рейстерінде аз жанар майды қажет ететіндіктен Темпельхофтың қысқа ұшу-қону жолақтарынан ұшып-қонуға қабілеттілігі болды. BEA-мен салыстырғанда, Pan Am-ның 727 ұшақтары британдық тасымалдаушының Comet 4B ұшақтарынан 20%-ға көп, ал Viscounts ұшақтарынан 2,5 есе көп жолаушыларды тасымалдады. 1968 жылдың тамызынан бастап BEA Темпельхофтағы Viscount паркін de Havilland Comet 4B сериялы реактивті ұшақтарымен толықтырды. Бұл шара, BEA-ның Берлиндегі паркінің көп бөлігі 97 орындық, бір сыныпты BAC One Eleven 500 ұшақтарымен жабдықталғанға дейін уақытша шешім болды. Ол 1968 жылдың 17 қарашасынан бастап Берлиндегі Viscounts ұшақтарын алмастыра бастады. 1971 жылға қарай BEA Берлин бағыттарындағы жыл сайынғы 2 миллион жолаушыны тасымалдады. 1971 жыл сонымен қатар әуе компаниясының Берлиндегі соңғы Viscount ұшағы қаладан кеткен жылы болды. 1972 жылдан бастап Шығыс Германияның Батыс Берлин мен Батыс Германия арасындағы барлық құрлық көлігіне қатысты шекаралық бақылауды жеңілдетуі Батыс Берлинге және одан ішкі неміс әуе трафигінің төмендеуіне әкелді. Бұл 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін туындаған экономикалық төмендеумен күшейді. Жанармай бағасының күрт өсуіне байланысты операциялық шығындарды өтеу мақсатындағы бағаның өсуі сұраныстың одан әрі төмендеуіне әкелді. Бұл өз кезегінде BEA-ның – және кейіннен British Airways-тің (сондай-ақ Pan Am-ның) ішкі неміс операцияларының айтарлықтай қысқаруына әкелді, бұл 1970 жылдардың ортасында бұл бұрынғыда табысты бағыттардан шығынның өсуін ұстап тұру үшін Берлиндегі паркті және жұмыс күшін қысқартуға әкелді.

BEA Helicopters компаниясы

Әуе компаниясы 1948 жылы Шығыс Англияда хат тасымалын және 1950 жылы Кардиффтен Врексам арқылы Ливерпуль (Спек) әуежайына жолаушылар тасымалын жүзеге асыру үшін өз вертолеттік тәжірибе бөлімімен сынақтар өткізді. 1952 жылы BEA әуежайдың ескі Beehive терминалының орнында Гатвикте база ашты. 1964 жылдың 1 қаңтарында BEA Helicopters жеке вертолеттік еншілес компания ретінде құрылды, ол әкімшілік штаб-пәтерін және инженерлік базасын Гатвикке орналастырды. BEA-ның Dragon Rapides ұшақтары қызметтен шығарылғаннан кейін, BEA Helicopters 1964 жылдың 2 мамырында Лэндс-Энд пен Силли аралдары арасындағы жоспарлы рейсті өз мойнына алды. Сол жылдың 1 қыркүйегінде рейс Лэндс-Энд-Сент-Жаст әуежайынан Пензанс қаласындағы, арнайы салынған вертолет алаңына көшірілді.

BEA Airtours әуе компаниясы

1969 жылғы 24 сәуірде BEA компаниясы IATA мүшесі емес, толық құрамындағы еншілес компания ретінде BEA Airtours құрды. Бұл компанияға сол кезде қарқынды дамып келе жатқан пакеттік туризм рейстері нарығына қатысуға мүмкіндік берді, осыған дейін бұл нарық тәуелсіз әуе компанияларының эксклюзивті құзыретінде болған. Сол күні BEA Airtours компаниясының алғашқы ақылы рейсі Гатвик әуежайынан Пальма-де-Майоркаға бағыт алды.

Британдық әуе қызметтері

1970 жылы наурыз айында British Air Services компаниясы BEA-ның екі зиян келтіріп жүрген өңірлік әуекомпаниясы – BKS Air Transport және Cambrian Airways үшін жаңа холдинг компаниясы ретінде құрылғаннан кейін, корпорация сол жылдың күзінде өңірлік серіктестерінің сақталуын қамтамасыз ету мақсатында British Air Services компаниясының екі үшін бір бөлігінен артық акцияларын сатып алды. Бұл шара BKS және Cambrian компанияларының толық бақылауын BEA-ға бергенімен, олардың брендтік атауларын және жергілікті басқаруларын өзгеріссіз қалдырды. Нәтижесінде, BEA барлық маңызды саясат мәселелерінде шешім қабылдау құқығына ие болды, ал екі кіші әуекомпанияның күнделікті қызметін олардың басшылықтарына жүктеді.

Cyprus Airways әуе компаниясы

Cyprus Airways 1947 жылдың 24 қыркүйегінде BEA, Ұлыбританияның Кипр колониялық үкіметі және жеке мүдделер арасындағы бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. 1948 жылдың 18 сәуірінде үш Douglas DC 3 ұшағымен рейстерді бастады. Әрқайсысы 21 жолаушыны тасымалдайтын ұшақтар Никосия әуежайына бағытталған, Рим, Лондон (Афина арқылы), Бейрут, Афина, Каир, Стамбул және Хайфаны қамтитын бағыттар желісінде ұшты. Келесі үш жыл ішінде әуекомпания тағы үш DC 3 ұшағын сатып алып, Александрия, Амман, Бахрейн, Хартум (Хайфа арқылы) және Лодқа қызмет көрсетуді енгізді. 1952 жылы BEA, Airspeed Ambassador ұшағымен Cyprus Airways-тің Лондонға рейстерін өз қолына алды, ол Афинада тоқтамай, тікелей ұшуға мүмкіндік беретін қысымды кабинамен жабдықталған. 1953 жылдың 18 сәуірінде BEA Лондоннан Римге және Афинаға жоспарлы рейстерінде жаңадан жеткізілген Vickers Viscount 701 ұшағын пайдалана бастады. Афинадан Никосияға дейінгі кезеңді BEA, Cyprus Airways-ге шартты түрде қызмет көрсету арқылы жүзеге асырды. Бұл Лондоннан Никосияға дейінгі бағыт әлемдегі алғашқы тұрақты турбовинттік рейстердің бірі болды. 1957 жылдың қыркүйегінде Кипрдегі саяси жағдай нашарлаған кезде Cyprus Airways, BEA компаниясымен бес жылдық келісімге келді, ол өз атынан рейстерді орындауды жүзеге асыратын болды. Нәтижесінде, 1958 жылдың 26 қаңтарынан бастап BEA, Cyprus Airways-тің барлық рейстерін өз бақылауына алды. 1960 жылы Кипр тәуелсіздік алғаннан кейін, жаңадан тәуелсіз арал үкіметі Cyprus Airways-тің 53,2 пайыз үлесіне ие болды, ал BEA-ның үлесі 22,7 пайызға дейін төмендеді. Қалған үлесі жеке тұлғаларға тиесілі болды. Содан кейін Кипр азаматтары бұрын BEA-дан келген британдық ұшқыштардан құралған ұшқыштар тобына жұмысқа қабылдана бастады және оқытылды. Cyprus Airways әлі де әуе кемелері үшін BEA-ға тәуелді болды және 1961 жылы BEA, Грекияның Olympic Airways компаниясымен бірлескен әуе кемелері пулы арқылы Cyprus Airways-тің барлық бағыттарына Comet 4B ұшақтарын енгізе бастады. 1960 жылдың 5 сәуірінде BEA, Никосия, Афина, Рим және Лондон бағыттарына де Гавиланд Comet 4B ұшағын енгізді. Comet ұшақтарының енгізілуімен Cyprus Airways Таяу Шығыста реактивті ұшақтарға ие болған алғашқы әуекомпания атанды. Comet ұшақтары BEA түсімен боялған, бірақ есіктерінің үстінде Cyprus Airways логотипі мен атауы орналасқан. 1965 жылы Кипр аймақтық бағыттар үшін BEA-дан өз висконттарын жалға ала бастады. Comet және Viscount ұшақтары бес Trident ұшағымен ауыстырылды, олардың үшеуі BEA-дан сатып алынды. Бірінші Hawker Siddeley Trident ұшағы 1969 жылдың қыркүйегінде пайдалануға берілді. Кипр сондай-ақ BAC 1 11 ұшағын жалға алды. Жылдам ұшақтар кестеге Еуропалық сауда орталықтарын (Франкфурт, Манчестер, Брюссель және Париж) қосуға мүмкіндік берді. 1981 жылы British Airways, Cyprus Airways-тегі бұрынғы BEA үлесінен толығымен бас тартып, өз үлесін Кипр үкіметіне сатты.

BEA флоты

Төменде көрсетілген деректер BEA және BEA Airtours тасымалдау қызметтері үшін, ал 1974 жылы әлі де қолданыста болғандары кейіннен British Airways-ке өткізілді. + BEA флоты. Ұшақтар. Барлығы. Қызметке кірген. Қызметтен шығарылған. Ескермелер. Airspeed AS 57 Ambassador 22 1951 1961. Avro Anson және XIX 16 1946 1950. Avro Lancastrian 6 1947 1948. BAC One Eleven сериясы 500 18 1969 1974. British Airways-ке берілді. Bristol 170 Freighter 1 1950 1952. Bristol 175 Britannia 3 1961 1961. BOAC-тан жалға алынды. de Havilland DH.84 Dragon 1 1947 1949. de Havilland DH.86 Express 1 1947 1958. Жарамсыз деп жазылды. de Havilland DH.89A Dragon Rapide 5 3 1947 1964. de Havilland DH.90 Dragonfly 1 1955 1956. de Havilland DH.106 Comet 4B 17 1959 1972. de Havilland DH.114 Heron 5 1955 1974. Douglas C-47 Skytrain 78 1946 1962. Handley Page HPR.7 Herald 100 4 1962 1968. Hawker Siddeley 121 Trident 1C/E 26 1964 1974. British Airways-ке берілді. Hawker Siddeley 121 Trident 2E 16 1968. Hawker Siddeley 121 Trident 3B 28 1971. Junkers Ju 52/3m 11 1947 1948. Lockheed L 1011 TriStar 1 1972 1972. Тек демонстрациялық мақсатта қолданылды. Short SC.7 Skyvan 3 1971 1974. Vickers Vanguard 953C 20 1960 1974. British Airways-ке берілді. Vickers Viking 8 0 1946 1956. Vickers Viscount 600 1 1950 1950. Vickers Viscount 700 32 1952 1963. Vickers Viscount 700D 4 1958 1961. Vickers Viscount 800 43 1957 1974.

1940-жылдардың соңы - 1950-жылдардың басы

1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басындағы BEA-ның алғашқы бояулары негізінен жалаңаш металлдан тұрды, фюзеляждың әр жағындағы кабина терезелерінің үстінде қара түспен жазылған «British European Airways» деген атау, ұшақтың тіркеу нөмірі фюзеляждың артқы бөлігінің екі жағында және әр қанаттың астында қалың, қара бас әріптермен, ал фюзеляждың алдыңғы бөлігінде стилдеу қанаты мен «BEA» деген жазуы бар заманауи BEA логотипі болды. Бұған қоса, «Викинг» ұшақтарының мұрын бөлігінің екі жағында жеке ұшақтардың аттары қара бас әріптермен жазылған.

1950 жылдардың басы 1950 жылдардың соңы

1950 жылдардың басында BEA ұшақтарының көпшілігінде металл жалатылған корпуста бордо түсті сызық пайда болды. Бұл сызық кабина терезелерінің үстінде, корпустың екі жағында екі жұқа ақ сызықпен бөлінген. Сызықтың өзі ортасында бордо түсті үлкен әріптермен жазылған “British European Airways” деген атаумен бөлінетін. Сызықтың төменгі, бордо бөлігі ұшқыштар кабинасының терезелерінен басталып, мұрынға қарай бірігеді, ал аралықтағы кеңістік ұшқыштардың көзін алаңдататын жарықты азайту және мұрында орналасқан сезімтал навигациялық құралдарды сәулеленуден қорғау үшін матовый қара түспен боялған. Ұшақтың алдыңғы бөлігінде стилдес қанат пен “BEA” әріптері мұрынның екі жағында үлкен әріптермен бейнеленген заманауи BEA логотипі болды. Ұшақ тіркеу нөмірінен басқа, артқы корпустың екі жағында герб және құйрықтың төменгі бөлігінде шағын Ұлыбритания туы орналасқан. “BEA” әріптері жоғарғы сол және төменгі оң қанатта, ал ұшақ тіркеу нөмірі жоғарғы оң және төменгі сол қанатта үлкен әріптермен жазылған. Кейінірек DC 3/Pionairs ұшақтарында қолданылған ливреяда ақ корпустың үстінде үлкен әріптермен жазылған “British European Airways” атауы, сондай-ақ ақ құйрықтың екі жағында ұшақ тіркеу нөмірі, ал ұшақтың аты сол жақтағы ақ фонға жазылып, оң жағында герб бейнеленген. BEA-ның “Elizabethan” ұшақтарында бұл ливрея қолданылғанда, жоғары орналасқан қанаттардың салдарынан корпуста орын жетпегендіктен “British European Airways” атауы болмады.

1950 жылдардың соңы 1960 жылдардың соңы

1950 жылдардың аяғынан 1960 жылдардың аяғына дейін BEA ұшақтары 1959 жылдың қыркүйегінен бастап барлық паркіне біркелкі қолданылған қызыл, қара және ақ түстермен боялған. Бұл бояу әуе компаниясы атауының үш әріптен тұратын аббревиатурасы жоғары әріптермен ақ түспен жазылған, ақ құйрықтың екі жағында қызыл квадратта, сол жақ фюзеляждың алдыңғы және артқы жолаушылар есіктерінің жанында, сондай-ақ оң жағындағы қызметтік есіктердің жанында орналасқан BEA логотипінен тұрды. Логотип фюзеляждың екі жағындағы кабина терезелері арқылы жалғасқан қалың қара сызықты үзіп тұрды. Фюзеляждың екі жағындағы сызықтар мұрынға жиналды, ал олардың арасындағы кеңістік матовый қара түспен боялды, бұл ұшқыштардың көзіне шағылысуын азайтуға және мұрында орналасқан сезімтал навигациялық құралдарды сәулеленуден қорғауға мүмкіндік берді. Фюзеляждың жоғарғы бөлігі (қалың қара сызықтан жоғары) толығымен ақ, ал төменгі бөлігі (қалың қара сызықтан төмен) табиғи металлдан жасалған немесе ақшыл сұр түспен боялған. Қозғалтқыштар өздерінің табиғи металл сыртын сақтап, ал қанаттар жоғары және төменгі жағынан қызыл түспен боялды. Әр қанаттың жоғарғы жағында BEA логотипі, үш әріптен тұратын әуе компаниясы атауының аббревиатурасы, ал әр қанаттың төменгі жағында ұшақтың тіркеу нөмірі ақ түспен, қалың әріптермен жазылған. Бұл бояу, сонымен қатар "қызыл квадрат" бояуы деп те аталатын, өйткені ұшақтың бірнеше жерінде қызыл квадрат BEA логотипі анық көрінетін, күміс/ақшыл сұр түсті төменгі фюзеляждың алдыңғы жолаушылар есігінің жанында Еуропа туы бейнеленген. Сонымен қатар, ұшақ түрі екі алдыңғы жолаушылар/алдыңғы қызметтік есіктердің жанында қара фонға ақ әріптермен (сызық) және ұшақтың тіркеу нөмірі құйрықтың екі жағында қара фонға ақ бас әріптермен (құйрықтың жоғарғы жағында/жанындағы жуан қара көлденең жолақ) көрсетілген.

1960 жылдардың соңы - 1970 жылдардың ортасы

1960 жылдардың аяғынан бастап BEA ұшақтары "Speedjack" ливреясында пайда бола бастады. Бұл әуе компаниясының соңғы ливреясы болды. Бұрынғы қызыл, қара және ақ ливреялар сияқты, ол бүкіл паркіне біркелкі қолданылды. Ол фюзеляждың екі жағындағы кабина терезелері арқылы қара-көк түсті сызықпен, ұшу кабинасының терезелерінен құйрық конусына/құйрық қозғалтқышының түтін шығару тесігіне/қосалқы қуат блогының түтін шығару тесігіне дейін тік сызықпен жалғасқан. Фюзеляждың жоғарғы бөлігі (қара-көк сызықтың үстінде) толығымен ақ, ал төменгі бөлігі (қара-көк сызықтың астында) ашық сұр түсті болды. BEA ұшақтарының бұрынғы [көбінесе] металл/ақ құйрықты ливреяларынан айырмашылығы, жаңа ливреяда екі жағында да ұшақты (қанаттары бар фюзеляжбен бейнеленген) символдайтын, жебе пішіндес Ұлыбритания туының бөлігі айқын көрінетін қою көк құйрық болды. Ұшақты символдайтын Ұлыбритания туының жебе пішіндес бөлігі "Speedjack" мотиві ретінде танылды. Бұл ливреядағы Trident ұшақтарында түрдің атауы (Trident 1C/1E үшін Trident, Trident 2E үшін Trident Two және Trident 3B үшін Trident Three) қара-көк орталық қозғалтқыштың екі жағында ақ әріптермен жазылған, ал One Eleven 500 ұшақтарында түрдің атауы (Super One Eleven) ақ әріптермен қара-көк көлденең жолақта, металл қозғалтқыштарының үстінде көрсетілген. Бұл ливрея екі алдыңғы ливреясынан мұрын конусының ұшының қара түске боялуымен (мата бояуы) ерекшеленді. Бұл ливреядағы барлық ұшақтарда әуе компаниясының аты үш әріптен тұратын, үлкен әріптермен ақ түспен жазылып, әріптердің пішінін баса көрсету үшін қызыл жиекпен шеңберленген, және ол ақ фюзеляждың жоғарғы бөлігінде, жолаушылар/алдыңғы қызмет есіктерінің жанында қара-көк сызықтың үстінде орналасқан. Барлық негізгі ұшақтарда бұрынғы ливреядан сақталған жалғыз элемент – қызыл қанаттар (жоғарғы және төменгі жағы) және әр қанаттың төменгі жағында қалың, ақ үлкен әріптермен жазылған ұшақ тіркеу нөмірі болды. 1952 жылдан бастап BEA жолаушыларды Орталық Лондоннан Нортхолт және Хитроуға тасымалдау үшін жаңа AEC Regal IV 1½ қабатты автобустарын пайдалана бастады. London Transport оларды BEA атынан ақ/сұр (кейін ақ/көк) ливреясында басқарды. 1953 жылдың соңында BEA-ның Орталық Лондон әуе терминалы Парламент Үйлері мен Лондон қаласы арасындағы Темза өзенінің оң жағалауындағы Уотерлоо станциясының жанындағы Уотерлоо әуе терминалына көшірілді. Хитроуға автобуспен сапар 20 минутқа ұзақтығымен, бірақ қымбат тікұшақпен байланыс қысқа мерзімге Оңтүстік жағалаудағы тікұшақ алаңынан ұйымдастырылды. 1957 жылдың 6 қазанында BEA өзінің Орталық Лондон әуе терминалын Лондонның Кенсингтон және Челси корольдік округіндегі Кромвелл жолындағы Батыс Лондон әуе терминалына көшірді. Бұл 5 миллион фунт стерлинг тұратын жаңа ғимарат 1963 жылы аяқталғаннан кейін ресми түрде ашылды. 1966 жылы BEA екі қабатты Лондон AEC Routemaster автобустарын пайдалана бастады. Бастапқыда олар көк және ақ ливреяда болды, содан кейін ақ/сұр ливреяға, BEA-ның "қызыл шаршы" логотипі бар ақ/көк ливреяға және, соңында, Speedjack стиліндегі BEA әріптері бар ақ/қызыл ливреяға боялды. Лондон Routemaster автобустары BEA жолаушыларын Батыс Лондон әуе терминалынан Хитроуға тасымалдады және олардың жүктерін үлкен екі дөңгелекті тіркемелерге тиеді. 1974 жылы British Airways сұраныстың төмендеуіне байланысты BEA-дан мұра еткен Орталық Лондонның тіркеу қызметтерін тоқтатты және Батыс Лондон әуе терминалын жапты. Бұл Routemaster автобустарының арнайы паркін таратуға әкелді, олардың кейбіреулері British Airways-тің жаңа қызыл, ақ және көк Negus & Negus ливреясында боялған болатын.