Кіріспе
Марияның атауы – Марияның атауы. Көк патшайымы (Regina Caeli) – христиандардың, әсіресе католик шіркеуінің және аз дәрежеде англикандық, лютерандық және шығыс православиесінде ғибадат етілетін Марияға берілген атау. Бұл атау ұзақ жылдар бойы дәстүрге айналып, дұғалар мен діни әдебиеттерде кездеседі және Кеш Орта ғасырлардан бері Батыс өнерінде Марияның тәж кигізілуі тақырыбында бейнеленген. Католик шіркеуінің осы мәселедегі ілімі 1954 жылы Папа Пий XII жариялаған "Ad Caeli Reginam" энцикликасында баяндалған. Онда Марияның Көк патшайымы деп аталуының себебі – оның ұлы Иса Мәсіхтің Израильдің патшасы және ғаламның көктегі патшасы болуында екендігі айтылған. Шындығында, Израильдің Давидтік дәстүрі патшаның анасын Израильдің патшайымы деп мойындаған.
the Marian title
Queen of Heaven (Regina Caeli) is a title given to the Virgin Mary, by Christians mainly of the Catholic Church and, to a lesser extent, in Anglicanism, Lutheranism, and Eastern Orthodoxy. The title has long been a tradition, included in prayers and devotional literature and seen in Western art in the subject of the Coronation of the Virgin from the High Middle Ages, long before it was given a formal definition status by the Church. The Catholic teaching on this subject is expressed in the papal encyclical Ad Caeli Reginam, issued by Pope Pius XII in 1954. It states that Mary is called Queen of Heaven because her son, Jesus Christ, is the king of Israel and the heavenly king of the universe; indeed, the Davidic tradition of Israel recognized the mother of the king as the queen mother of Israel.
Басқа атаулар
1964 жылы Ватиканның екінші соборы Мәриямды Әлемнің патшайымы деп атады.
Сағаттық литургия
Сағат литургиясының төрт ежелгі Мариан антифонының үшеуі (Salve Regina, Ave Regina caelorum, Alma Redemptoris Mater және Regina Caeli) Мәриямды патшайым деп атап, оған құрмет көрсетеді. Бұл дұғалар жылдың әртүрлі уақыттарында, тікелей намаздың соңында оқылады.
Регинаны құтқарыңыз
Мария Аспан патшайымы ретінде "Salve Regina" ("Аман, патшайым") әнінде мақталады, ол Троица жексенбісінен бастап Адвенттің бірінші жексенбісіне дейінгі сенбіге дейін орындалады. Ол неміс бенедикт монахы, Райхенаулық Германға (1013–1054) жатқызылады. Дәстүр бойынша ол латын тілінде айтылады, бірақ көптеген аудармалары бар. Орта ғасырларда әр сенбі сайын "Salve Regina" құлшылығы өткізілген. 13 ғасырда Аспан патшайымына "Salve Regina" арқылы құрмет көрсету қалыптасты, ол төрт Мариандық антифонның ең ежелгісі саналады. Католик реформациясының бір бөлігі ретінде, "Salve Regina" әр сенбі сайын "Біздің Анамыздың Бірлестігі" мүшелері, яғни иезуиттердің Мариандық бірлестігімен дұға етілді. "Аман, Ұлы Патшайым" Розарийдің соңғы дұғасы болып табылады.
Аве Регина Кэлорум
Ave Regina caelorum ("Аспан патшайымы, сәлем") – Марияны, Аспан патшайымын мадақтаған ертедегі Мариан әні. Ол дәстүрлі түрде Сағат литургиясының әр сағатынан кейін айтылады немесе орындалады. Бұл дұға бұрын Compline, ұйықтамас бұрын оқылатын соңғы каноникалық дұға, Қызыл тойдан (2 ақпан) бастап Ұлы аптаның сәрсенбісіне дейін қолданылған. Қазір ол Марияның Көкке көтерілу мерекесінде Сағат литургиясында қолданылады. Ave Regina caelorum әнінің әр түрлі музыкалық интонациялары XII ғасырға дейін жетеді. Бүгінгі нұсқасы XII ғасырғы интонациядан сәл өзгеше. Ave Regina caelorum төрт бөліктен тұрады: Ave, Salve, Gaude және Vale (латынша: сәлем, қуаныш, сау бол, қоштасу). Ол Аспан патшайымын құрметтеу үшін жасалған шерулерде қолданылған. Ave Regina caelorum әніне көптеген музыкалық нұсқалар жасалған, олардың ең танымал авторы – 1773 жылы Джозеф Хайдн.
Регина Кели
Regina Caeli ("Жаспан патшасы") – Католик шіркеуінің әнұраны, ол Пасха уақытында, Пасха жексенбісінен бастап Петір жексенбісіне дейінгі елу күн ішінде Angelus әнұранын алмастырады. Ол латын тіліндегі бастапқы сөздерімен аталған. Авторлығы белгісіз, әнұранның тамыры XII ғасырға дейін жетеді. Ол XIII ғасырдың бірінші жартысында францискан тәртібінде, Комплинеден кейін қолданылған. Ғасырлар бойы белгілі де, белгісіз композиторлар осы сөздерге әртүрлі музыкалық үлгілер жазған. Барлық авторлық есімдер дұрыс емес, мысалы, Джозеф Хайднға теңестірілген Regina Caeli оның туындысы емес. Марияның патшалығы қасиетті Розарийдің Ұлы құпияларының соңғысы – Жаспан патшасы ретінде Құдай-ананың тағайындалуында еске алынады. Парыштар мен жекелеген топтар жиі Мәриямның бейнесін гүлдермен әсемдейді. Бұл көбінесе "Мамыр тажы" деп аталады. Бұл рәсімді Құдай-ананың тойларында немесе басқа да мереке күндерінде орындайды, және ол шіркеуге құтқарылу тарихындағы Мәриямның рөлін ой елегінен өткізуге мүмкіндік береді. 1638 жылдан бері Виргинге "Франция патшайымы" деген атақ ресми түрде берілді, бұл Гюгеноттарға қарсы жеңіске және ұзақ жылдардан кейін мұрагердің дүниеге келу үмітіне байланысты болды. Сиена, Тоскана, Виргинді Сиена патшайымы деп құттықтайды және әр жыл сайын оның құрметіне "палио" деп аталатын жарыс пен шеру өткізеді. Мария 17 ғасырда Львов ант кезінде король Ян II Казимир тарапынан "Польша патшайымы" деп жарияланды. Содан бері ол елді су тасқыны, Польшаның бөлінісі, Польша-Кеңес соғысы, Екінші дүниежүзілік соғыс және Польша Халық Республикасы кезеңінде керемет түрде құтқарып қалды деп сендіреді. Польшаның Құдай-анасы мерекесі 3 мамырда атап өтіледі.
The Queenship of Mary is commemorated in the last of the Glorious Mysteries of the Holy Rosary—the Coronation of the Virgin as Queen of Heaven and Earth. Parishes and private groups often process and crown an image of Mary with flowers. This often is referred to as a "May Crowning". This rite may be done on solemnities and feasts of the Blessed Virgin Mary, or other festive days, and offers the Church a chance to reflect on Mary’s role in the history of salvation. The Virgin has been called "Queen of France" since 1638 when, partly in thanksgiving for a victory over the Huguenots and also in hope of the birth of an heir after years of childless marriage, Louis XIII officially gave her that title. Siena, Tuscany, hails the Virgin as Queen of Siena, and annually observes the race and pageant called the "palio" in her honor. Mary was declared "Queen of Poland" by king John II Casimir during the Lwów Oath in the 17th century. Since then she is believed to save the country miraculously during Deluge, Partitions of Poland, Polish Soviet War, World War II and the Polish People's Republic. The solemnity of Our Lady Queen of Poland is celebrated on 3 May.
Мариандық процессиялар
Лос-Анджелесте, Калифорнияда, қаланың негізі қаланғаннан кейін алғашқы 100 жылға жуық жыл бойы жыл сайын Мариан процессиясы өтті. Діни процессиялар дәстүрін қайта жаңғырту үшін 2011 жылдың қыркүйегінде Марк Анкор Альберт құрған «Ангелдер патшайымы» қоры Лос-Анджелес қаласының тарихи орталығында жыл сайынғы «Ұлы Мариан процессиясын» басталды. Бұл жыл сайынғы процессия Лос-Анджелес қаласының құрылған күнінің мерейтойымен сәйкес келеді. Ол Лос-Анджелес Плаза тарихи ауданының құрамына кіретін Ла Иглесиа де Нуэстра Сенора Рейна де Лос-Анджелес шіркеуінің алдынан басталады, бұл орын «Ла Пласита» деп жақсы танымал. Қала көшелерімен жүріп өтетін процессия ақырында Әулие Мария Анамыз соборында аяқталады, онда Ырысқы Марияға арналған қоғамдық Розарий және әлеуметтік қызметтер ұсынылады. Келесі жылдары көптеген рыцарлық, бауырластық және діни ордендер, приходтар, мирян тобы, саяси қайраткерлер, сондай-ақ басқа да діни және азаматтық ұйымдардың қатысуы байқалды.
Өнер
Алғашқы христиан өнерінде Мәриям жоғары дәрежеде бейнеленген. Ол құдайлық ұлын қолында алып жүреді немесе оны құшақтап ұстайды. Мәриямды патшайым ретінде бейнелейтін Санта-Мария-Регинаның ең ерте римдік суреті 6 ғасырда жасалған және 5 ғасырда Рим форумында салынған Санта-Мария-Антиква кіші ғимаратында табылды. Мұнда Мәриям сөзсіз императрица ретінде бейнеленген. Рим-католик шіркеуінің ең алғашқы Мариан шіркеулерінің бірі ретінде, бұл ғимарат 8 ғасырдың басында Папа Иоанн VII Рим епископының резиденциясы ретінде пайдаланған. Сондай-ақ 8 ғасырда Никеяның екінші соборы Мәриямның осындай суреттеріне құрмет көрсету керектігін жарлық етті. 16 ғасырдың басында протестант реформаторлары Мариан өнерін жасауға қарсылық көрсетуді бастады, ал Джон Кальвин мен Цвингли сияқтылар тіпті оны жоюға шақырды. Бірақ 16 ғасырдың ортасында Трент соборы католиктер үшін Мариан суреттерін құрметтеуді бекіткеннен кейін, Мәриям көбінесе тәж киген Мадонна ретінде, жұлдыздармен оралып, әлемнің үстінде немесе айдың жартылай көрінетін бөлігінде тұрған күйде суреттелді. Лепанто шайқасында түркілерге қарсы жеңіске жеткеннен кейін Мәриям Жеңіс патшайымы ретінде бейнеленді, кейде Габсбург империясының тәжін киген күйде. Францияда да ұлттық интерпретациялар болды, онда Жан Фуке 1450 жылы король Карл VII-нің сүйіктісінің бейнесімен Көк патшайымын суреттеді. Мәриямның мүсіндері мен суреттері Польша, Франция, Бавария, Венгрия және Австрия корольдарымен тәж кигізілді, кейде бұл тәждер бұрын жер бетіндегі монархтар киген тәждер болған көрінеді. 1463 жылы Шарль Батылға үйленгенде киген Маргарет Йорк сыйлаған шағын тәж сақталған. Соңғы тәж кигізу рәсімі 1954 жылы Пий XII-нің Salus Populi Romani суретіне тәж кигізуі болды. Мәриямды патшайым ретінде құрметтеу 21 ғасырға дейін жалғасуда, бірақ өнерде бұл мотив бұрынғыдай маңызды емес. 13 ғасырдан бастап Мәриямның Көк патшайымы ретінде тәж кигізілуін бейнелейтін суреттер, мозаикалар және мүсіндер кеңінен танымал болды. Бұл туындыларда Мәриям көктегі сарайда тізе бүгіп отырған күйде, ал оған Иса ғана немесе Иса мен Құдай Әке бірге, әдетте көгершін нысанындағы Киелі Рухпен тәж кигізіледі, осылай Үштік толықтырылады. Мәриямның тәж кигізілуі көбінесе Батыс өнерінің тақырыбы болып табылады. Шығыс православие шіркеуінде Мәриям көбінесе тәж киген күйде бейнеленсе де, тәж кигізу рәсімі көркемдік тақырыпқа айналмаған.