Малкольм Скотт Карпентер: Американдық астронавт және акванавт

Кіріспе

Американдық ғарышкер және акванаут (1925–2013)
ғарышкер

Малкольм Скотт Карпентер (1 мамыр 1925 – 10 қазан 2013) – американдық әскери-теңіз офицері және авиатор, сынақ ұшқышы, авиациялық инженер, ғарышкер және акванаут. Ол 1959 жылғы сәуір айында НАСА-ның «Меркурий» жобасы үшін таңдалған «Меркурий жетілігі» астронавттарының бірі болды. Карпентер Жерді айналып ұшқан екінші американдық (Джон Гленнен кейін) және Алан Шепард, Гас Гриссом және Гленнен кейін ғарышқа шыққан төртінші американдық болды. 1949 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, Карпентер әскери-теңіз авиаторы болды. Корей соғысы мен ынтымақсыздық кезеңінде ол 6-шы патрульдік эскадрильямен (VP 6) Lockheed P-2 Neptune ұшағында Кеңес Одағы мен Қытайдың жағалауларында барлау және суастына қарсы күрес міндеттерін орындады. 1954 жылы Мэриленд штатындағы NAS Patuxent River әскери-теңіз сынақ ұшқыштары мектебін бітіріп, сынақ ұшқышы болды. 1958 жылы Бремертон әскери-теңіз базасында құрғақ докта тұрған «Хорнет» кемесінің әуе барлау офицері болып тағайындалды. Келесі жылы Карпентер «Меркурий жетілігі» астронавттарының бірі ретінде таңдалды. Ол Гленннің «Меркурий-Атлас 6» орбиталық миссиясы кезінде оның резервтік мүшесі болды. Карпентер келесі миссияны – «Меркурий-Атлас 7» – «Аврора 7» деп атаған ғарыш кемесінде орындады. Бірқатар техникалық бұзылуларға байланысты ғарыш кемесі жоспарланған қондыру орнынан 250 миль (402 км) қашықтықта қонды, бірақ ұшқыш пен ғарыш кемесі екеуі де құтқарылды. Карпентер НАСА-дан рұқсат алып, АҚШ-тың SEALAB жобасына акванаут ретінде қосылу үшін демалысқа шықты. Оқу кезінде ол жарақат алды, бұл оны одан әрі ғарышқа ұшудан айырды. 1965 жылы ол SEALAB II аясында Калифорния жағалауында теңіз түбінде 28 күн өмір сүрді. Кейін ол НАСА-ға Адамды тасымалдайтын ғарыш кемелері орталығының директорының орынбасары болып оралды, содан кейін 1967 жылы SEALAB III үшін акванавт операцияларының директоры ретінде Әскери-теңіз күштерінің терең суға батып жүретін жүйелер жобасына қосылды. 1967 жылы НАСА-дан, ал 1969 жылы Әскери-теңіз күштерінен зейнеткерлікке шықты.

Ерте өмір

Малкольм Скотт Карпентер 1925 жылғы 1 мамырда Колорадо штатының Боулдер қаласында дүниеге келді. Ол зерттеуші-химик Марион Скотт Карпентердің (1901–1973) және Флоренс Келсоның (1900–1962, отбасында "Тойе" деп танылған) ұлы. Карпентер бала кезінде Бад немесе Бадди деп аталды. Ол ата-анасымен бірге Нью-Йорк қаласына көшті, онда оның әкесі 1925 жылы Колумбия университетінде докторантурадан кейінгі ғылыми-зерттеу қызметіне орналасты. 1927 жылғы жазда туберкулезбен ауырған Карпентердің анасы онымен бірге Боулдерге қайтып келді (сол кезде тау ауасының емдік қасиеті бар деп есептелді). Оның денсаулығы нашарлап, 1930 жылы Меса-Виста санаторийіне жатты. 1945 жылы ол Боулдер қалалық ауруханасының бас медициналық кітапханашысы болып жұмыс істеуге жетті. Әкесі Нью-Йоркте қалды, сондықтан ол оны сирек көретін. Ұлы экономикалық дағдарыс кезінде жұмыс табу қиын болды, бірақ ол ақырында Гивадан компаниясында жақсы қызметке орналасты. 1945 жылы оның ата-анасы ажырасып, әкесі қайтадан үйленді. Карпентер анасының ата-әжесімен бірге Аврора авенюі мен жетінші көшенің қиылысындағы отбасылық үйде тұрды. Кейін ол "Аврора 7" ғарыш кемесіне Аврора авенюінің атынан атау бергенін жоққа шығарды. Ол Боулдердегі Университет Хилл бастауыш мектебінде және Боулдер орта мектебінде білім алды, онда ол кларинет тартып, жанкүйерлік жасады және студенттік газеттің редакциялық алқасында жұмыс істеді. Ол скаут болды және екінші дәрежелі скаут атағын алды.

Әскери-теңіз қызметі

Боулдердегі көптеген адамдар сияқты Карпентер де АҚШ-ты Екінші дүниежүзілік соғысқа қосқан Перл-Харборға жасалған шабуылдан терең қиналып, әскери-теңіз авиаторы болуға бел буған. 1943 жылғы 12 ақпанда ол Денвер маңындағы Лоури Филдте АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жұмылдыру офицеріне тіркелді. Содан кейін ол Сан-Францискодағы 12-ші Әскери-теңіз округінің штаб-пәтеріне барды, онда Әскери-теңіз күштерінің V 5 авиациялық кадеттерді даярлау бағдарламасына қабылданды. Осы кезде Әскери-теңіз күштері көптеген потенциалды авиаторларды жұмысқа алғандықтан, Карпентер сияқты жастарды сақтап қалу үшін V 12 Әскери-теңіз колледжінің оқу бағдарламасы құрылды, онда курсанттар қызметке алынғанша колледжде оқиды. Карпентер орта мектепті бітіргеннен кейін Колорадо Спрингс қаласындағы Колорадо колледжінде V 12A авиация кадеті болды. Үш семестрден кейін Калифорнияның Морага қаласындағы Сент-Мэри колледжінде алты ай бойы ұшуға дайындықтан өтті, ал Айова штатының Оттумауа қаласында Stearman N2S ұшағында төрт ай бойы алғашқы ұшуды оқыды. Соғыс оның оқуын аяқтамай тұрып аяқталды, сондықтан Әскери-теңіз күштері оны 1945 жылғы қыркүйекте активті қызметтен босатты. Нью-Йорктегі әкесі мен анасымен кездескеннен кейін Карпентер 1945 жылғы қарашада Боулдердегі Колорадо университетінде авиациялық инженерияны оқу үшін Боулдерге оралды. Ол бұрынғы оқуы үшін есеп берді және кіші курсқа қабылданды. Сол жерде ол Delta Tau Delta International Fraternity ұйымына қосылды. 1946 жылғы 14 қыркүйекте ол 1934 жылғы Ford машинасының тізгініне ұйықтап қалғаннан кейін автокөлік апатында ауыр жарақат алды. Машина тік жардан құлап, аударылып кетті. Жоғары сыныптың соңында ол жылу алмасу бойынша соңғы емтиханын тапсыра алмады, өйткені көпірдің бұзылуы оның сабаққа баруына кедергі келтірді. Бұл оған диплом алу үшін бір талапты қалдырды. 1962 жылғы 29 мамырда Меркурийге ұшқаннан кейін университет оған ғылым бакалавры дәрежесін берді, өйткені "астронавт ретінде алған оқуы жылу алмасу пәніндегі кемшілікті толықтырып берді". Карпентер Колорадо университетінде тарих және музыканы оқыған Рене Луиза Прайспен танысты. Ол Delta Delta Delta студенттік қауымдастығының мүшесі болды. Оның ата-анасы да ол кішкентай кезінде ажырасып кеткен, ал анасы да туберкулезбен ауырады. Олар 1948 жылғы қыркүйекте Боулдердегі Сент-Джонс епископальдық шіркеуінде үйленді. 1949 жылғы 31 қазанда Карпентер Әскери-теңіз күштерінің тікелей жұмысқа алу бағдарламасына (DPP) 500-ші кандидат ретінде қабылданды. Ол Флорида штатының Пенсакола әскери-әуе базасына ұшуға дайындық үшін келді және 1950 жылғы 6 наурызда бітірді. Содан кейін ол Уайтинг-филд әскери-әуе базасында алғашқы ұшуды бастады, SNJ жаттығушы ұшағында ұшуды үйренді. Содан кейін ол Корпус-Кристи әскери-әуе базасына жоғары оқуға барды. Жаңадан оқыған теңіз авиаторларының көпшілігі, соның ішінде Карпентер, реактивті ұшақтарды ұшыруға ұмтылды, бірақ күйеуі мен әкесі ретіндегі жауапкершілігін ескере отырып, ол көп моторлы патрульдік ұшақтарды ұшырудың аз қауіпті нұсқасын таңдады, ал оның жоғары оқуы Consolidated PB4Y 2 Privateer, Consolidated B 24 Liberator ұшағының бір құйрықты нұсқасында өтті. Рене оған 1951 жылғы 19 сәуірде ұшқыш қанаттарын тақты. Сан-Диегодағы Флоттың әуеде жүретін электроника оқу мектебінде үш ай оқығаннан кейін Карпентер Вашингтонның Уидби аралында орналасқан Lockheed P 2 Neptune ұшағына ауысу оқу бөлімшесіне барды, содан кейін ол 1951 жылғы қарашада Гавайидегі Барберс-Пойнт әскери-әуе базасында орналасқан 6-шы патрульдік эскадрильяға (VP 6) тағайындалды. Карпентер алғаш рет Корея соғысы кезінде Жапониядағы Ацуги әскери-әуе базасынан барлау және су асты кемелеріне қарсы миссияларды орындады. Екінші рет Аляскадағы Адак әскери-әуе базасында қызмет еткен ол Кеңес және Қытай жағалауларында бақылау жұмыстарын жүргізді. Үшінші және соңғы рет Гуамға жіберілді, ол Қытай жағалауында миссияларды орындады. Ол патрульдік ұшақ командирі болып тағайындалды, VP 6-да лейтенант (кіші дәрежелі) дәрежесі бар жалғыз адам болды, ал қалғандары жоғары дәрежелі болды. Оның өнеріне таң қалған VP 6 эскадрильясының командирі Гай Говард Карпентерді АҚШ Әскери-теңіз күштерінің сынақ пилоттары мектебіне ұсынды. Карпентер 1954 жылы Мэриленд штатындағы Патуксент Ривердегі NAS 13-сыныптың мүшесі болды. Ол AD Skyraider және Martin P4M Mercator сияқты ұшақтарды ұштырды. Ол алғаш рет F9F Panther, F11F Tiger және A3D Skywarrior сияқты реактивті ұшақтарды ұшырды. Ол 1957 жылға дейін Патуксент Риверде қалды, ол Электрониканы сынау бөлімінде сынақ пилоты болып жұмыс істеді. Оның оң бармағы уытты тікендері бар шаян балығының жарақатына ұшырады. SEALAB II Купердің Gemini 5 миссиясымен бір уақытта болды, ол және Карпентер сыртқы кеңістіктегі және мұхит түбіндегі аппараттар арасындағы алғашқы әңгімені жүргізді. Карпентер NASA-ға Мanned Spacecraft Center директорының көмекшісі ретінде қайтып келді, содан кейін 1967 жылы Бетесда, Мэриленд штатында орналасқан Әскери-теңіз күштерінің терең су жүйелері жобасына қосылды және SEALAB III үшін Aquanaut операцияларының директоры болды. және бала кезінде қайтыс болған Тимоти Кит. 1968 жылға қарай Карпентер және оның әйелі ажырасып, ол Калифорнияда, ал Рене Вашингтон қаласында балаларымен тұрды. Карпентерлер 1972 жылы ажырасты. 1972 жылы Карпентер екінші әйелі, кинопродюсер Хэл Роучтың қызы Мария Роучқа үйленді. 2013 жылғы қыркүйекте Карпентер инсульт алды және Денвердегі Swedish Medical Center ауруханасына жатты. Содан кейін ол Денвердегі Hospice Inpatient Care Center-ге түсті. Ол 2013 жылғы 10 қазанда 88 жасында қайтыс болды. Ол әйелі, төрт ұлы және екі қызы, немересі және бес күйеу баласынан қалды. Колорадо штатының губернаторы Джон Хикенлупер туды тудыруға бұйрық берді. Боулдердегі Сент-Джонс епископальдық шіркеуінде қоғамдық еске алу рәсімі өтті, онда әріптес астронавттар Джон Гленн, Джин Сернан, Чарльз Дьюк, Расти Швейкарт, Джек Шмитт, Дэвид Скотт, Чарльз Болден, Дэн Бранденштейн, Боб Криппен, Брюс МакКендлесс II және Дик Трули қатысты. Оның денесі кремацияланды және күлі Колорадо штатының Стимбот Спрингс маңындағы отбасылық ранчода жерленді. 2012 жылы оған қандай мұра қалдыратыны туралы сұрағанда, ол: "Мен астронавт және акванавт болдым" деді.

Like many people in Boulder, Carpenter was deeply affected by the attack on Pearl Harbor, which brought the United States into World War II, and he resolved to become a naval aviator. On February 12, 1943, he enlisted at the U. S. Navy's recruiting officer at Lowry Field near Denver. He then traveled to the headquarters of the 12th Naval District in San Francisco, where he was accepted into the Navy's V 5 Aviation Cadet Training Program. The Navy had recruited plenty of potential aviators at this time, so to retain young men like Carpenter, the V 12 Navy College Training Program was created, whereby cadets attended college until their service was required. When Carpenter graduated from high school, he became a V 12A aviation cadet at Colorado College in Colorado Springs. Three semesters there were followed by six months of preflight training at Saint Mary's College of California in Moraga, California, and primary flight training at Ottumwa, Iowa, in a Stearman N2S for four months. The war ended before he finished training, so the Navy released him from active duty in September 1945. After visiting his father and stepmother in New York, Carpenter returned to Boulder in November 1945 to study aeronautical engineering at the University of Colorado at Boulder. He was given credit for his previous study, and entered as a junior. While there he joined Delta Tau Delta International Fraternity. He was severely injured in a car accident on September 14, 1946, after he fell asleep at the wheel of his 1934 Ford. The car went over a cliff and overturned. At the end of his senior year, he missed his final examination in heat transfer; a washed out bridge prevented him from getting to class. This left him one requirement short of a degree. On May 29, 1962, after his Mercury flight, the university granted him his Bachelor of Science degree because "his subsequent training as an astronaut more than made up for the deficiency in the subject of heat transfer." Carpenter met Rene Louise Price, a fellow student at the University of Colorado, where she studied history and music. She was a member of the Delta Delta Delta sorority. Her parents had also separated when she was young, and her mother too suffered from tuberculosis. They were married at St. John's Episcopal Church in Boulder in September 1948. On October 31, 1949, Carpenter was recruited by the Navy's Direct Procurement Program (DPP) as its 500th candidate. He reported to Naval Air Station Pensacola, Florida, for pre flight training, from which he graduated on March 6, 1950. He then commenced primary flight training at Naval Air Station Whiting Field, learning to fly in an SNJ trainer. He then went to Naval Air Station Corpus Christi for advanced training. Most newly trained naval aviators—including Carpenter—aspired to fly jet fighters, but in view of his responsibilities as a husband and father, he elected the less dangerous option of flying multi engine patrol aircraft, and his advanced training was in the Consolidated PB4Y 2 Privateer, a single tail version of the Consolidated B 24 Liberator. Rene pinned his aviator wings on him on April 19, 1951. After three months at the Fleet Airborne Electronics Training School in San Diego, California, Carpenter went to a Lockheed P 2 Neptune transitional training unit at Whidbey Island, Washington, after which he was assigned to Patrol Squadron 6 (VP 6), based at Naval Air Station Barbers Point, Hawaii, in November 1951. On his first deployment, Carpenter flew on reconnaissance and anti submarine warfare missions from Naval Air Station Atsugi in Japan during the Korean War. On his second deployment, forward based at Naval Air Facility Adak, Alaska, he flew surveillance missions along the Soviet and Chinese coasts. For his third and final deployment, he was based on Guam, flying missions off the coast of China. He was designated as patrol plane commander, the only one in VP 6 with the rank of lieutenant (junior grade)—all the rest held higher rank. Impressed with his performance, the skipper of VP 6, Commander Guy Howard, recommended Carpenter's appointment to the U. S. Naval Test Pilot School. Carpenter was part of Class 13, at NAS Patuxent River, Maryland, in 1954. He flew aircraft such as the AD Skyraider and the Martin P4M Mercator. For the first time, he flew jets, including the F9F Panther, F11F Tiger and A3D Skywarrior. He remained at Patuxent River until 1957, working as a test pilot in the Electronics Test Division. He suffered another injury when his right index finger was wounded by the toxic spines of a scorpion fish. SEALAB II coincided with Cooper's Gemini 5 mission, and he and Carpenter held the first conversation between a craft in outer space and one on the ocean floor. Carpenter returned to NASA as Executive Assistant to the Director of the Manned Spacecraft Center, then joined the Navy's Deep Submergence Systems Project based in Bethesda, Maryland, as a Director of Aquanaut Operations for SEALAB III in 1967. and Timothy Kit, who died in infancy. By 1968, Carpenter and his wife had separated, with him living in California and Rene with their children in Washington, D. C. The Carpenters divorced in 1972. In 1972, Carpenter married his second wife, Maria Roach, the daughter of film producer Hal Roach. In September 2013, Carpenter suffered a stroke and was hospitalized in the Swedish Medical Center in Denver. He was then admitted to the Denver Hospice Inpatient Care Center. He died on October 10, 2013, at the age of 88. He was survived by his wife, four sons and two daughters, a granddaughter, and five step grandchildren. The Governor of Colorado, John Hickenlooper, ordered flags to be flown at half mast. A public memorial service was held at St. John's Episcopal Church in Boulder, which was attended by fellow astronauts John Glenn, Gene Cernan, Charles Duke, Rusty Schweickart, Jack Schmitt, David Scott, Charles Bolden, Dan Brandenstein, Bob Crippen, Bruce McCandless II, Dick Truly and Charles D. Walker. His remains were cremated and the ashes buried on the family's ranch near Steamboat Springs, Colorado. When asked in 2012 what his legacy would be, he replied: "I was an astronaut and an aquanaut."

Танымал мәдениетте

Friendship 7 ұшырылысы кезінде Карпентер "Құдайдың қалауымен, Джон Гленн" деп айтқан, Гленннің аппараты 1962 жылғы 20 ақпанда АҚШ-тың алғашқы орбиталық миссиясын бастау үшін ұшыру алаңынан көтерілді. Бұл цитата 2009 жылғы "Жұлдыздар жолы" фильмінің трейлеріндегі дауыстық тіркемелерге енгізілген. Аудиофраза Кенни Г-нің "Auld Lang Syne" (The Millennium Mix) әнінде қолданылады. Ол сондай-ақ Иан Браунның "My Star" әніне аудио кіріспе ретінде де пайдаланылады. "Тандербирдс" телесериалындағы Скотт Трейси кейіпкері Карпентердің құрметіне аталды. 1983 жылғы "The Right Stuff" фильмінде Карпентердің рөлін Чарльз Франк ойнады. Оның қатысуы салыстырмалы түрде шағын болғанымен, фильмде Карпентер мен Гленннің достығы көрсетілді, оны Эд Харрис сомдады. Бұл фильм Том Вулфтың 1979 жылғы осы аттас кітабы негізінде түсірілген. 2015 жылғы ABC телеарнасының "Астронавт әйелдер клубы" сериалында Карпентер рөлін Уилсон Бетел, ал Рене Карпентер рөлін Ивонн Страховски ойнады. 2020 жылғы Disney+ мини-сериалы "The Right Stuff" та Карпентер рөлін Джеймс Лафферти ойнады.