Қытай таңбаларын енгізу әдісі: «Төрт бұрыш» жүйесі – сандар арқылы таңбаларды кодтау. Бұл әдіс компьютерлерде немесе теру машиналарын қолдануға арналған. SEO үшін оптимизацияланған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай таңбаларын кодтау әдісі
Method of encoding Chinese characters
Төрт бұрыш әдісі немесе төрт бұрыш жүйесі – қытай таңбаларын компьютерге немесе қолмен жазатын машинаға енгізу үшін қолданылатын әдіс. Бұл әдіс әрбір таңбаны кодтау үшін төрт немесе бес сан цифрын пайдаланады. Төрт сан таңбаның төрт бұрышындағы пішіндерді, жоғарғы сол жақтан төменгі оң жаққа қарай кодтайды. Бұл әдіс қытай таңбасын толық анықтамаса да, мүмкін болатын нұсқалардың қысқа тізімін қалдырады. Қажет болған жағдайда, төменгі оң жақтағы қосымша элементті көрсету үшін бесінші цифр қосылуы мүмкін. Төрт бұрыш әдісі үш рет қайта қаралып, біраз уақыт Қытай мемлекеті тарапынан қолдауға ие болды және көптеген ескі анықтамалық еңбектерде кездеседі, соның ішінде қазір де жарияланып жатқандары бар. 1980 жылдары жарық көрген Йонеяманың шағын Кангорин қытай-жапон сөздігінде төрт бұрышты индекс болған, бірақ ол кейіннен алынып тасталған. Дегенмен, қазіргі күні кеңінен қолданылмаса да, осы әдіс қолданылатын сөздіктер бар. Көпшілік пікірінде бұл әдіс көптеген қытайлардың сауатсыз болған және тіл әлі біріктірілмеген кезеңмен байланысты. Бүгінде көптеген қытайлар сөздікті оқу үшін емес, жазуға көмектесу үшін пайдаланады. Алайда, бұл әдіс ғалымдарға, кеңсе қызметкерлеріне, редакторларға, компиляторларға және әсіресе қытай тілін оқыған шетелдіктерге пайдалы. Соңғы жылдары бұл әдіс компьютерлерде таңба енгізу жүйесі ретінде жаңа қолданыс тапты, қарауға ыңғайлы, қысқа тізімдерді құруға мүмкіндік береді.
The four corner method or four corner system is a character input method used for encoding Chinese characters into either a computer or a manual typewriter, using four or five numerical digits per character. The four digits encode the shapes found in the four corners of the symbol, upper left to lower right. Although this does not uniquely identify a Chinese character, it leaves only a very short list of possibilities. A fifth digit can be added to describe an extra part above the lower right if necessary. The four corner method, in its three revisions, was supported by the Chinese state for a while, and is found in numerous older reference works and some still in publication. The small Kangorin Sino Japanese Dictionary by Yoneyama had a four corner index when it was introduced in the 1980s, but it has been since deleted. However, it is not in common usage today, although dictionaries using it are available. It is identified, in public opinion, with the time when many Chinese were illiterate and the language was not yet unified; more Chinese today use the dictionary to help them write, not read. But it is useful for scholars, clerks, editors, compilers, and especially for foreigners who read Chinese. In recent years it has achieved a new usage as a character input system for computers, generating very short lists to browse.
Шығу тегі
Төрт бұрышты әдісті 1920 жылдары Қытайдың Commercial Press Ltd. бас редакторы Ван Юньву ойлап тапты. Ол Лин Ютан және басқалар жүргізген тәжірибелерге негізделген. Әдістің бастапқы мақсаты – сол кезде қолданылып келген қытай телеграф кодтарының нөмірлерін телеграфшыларға әріптердің ұзақ тізімінен табуға көмектесу болды. Ван Юньву бұл туралы 1926 жылы жарық көрген «Төрт бұрышты әдіс» атты кіріспе брошюрасында баяндаған. Цай Юаньпей мен Ху Ши осы брошюраға кіріспе мақалалар жазды.
The four corner method was invented in the 1920s by Wang Yunwu, the editor in chief at Commercial Press Ltd., China. It was based on experiments by Lin Yutang and others. Its original purpose was to aid telegraphers in looking up Chinese telegraph code numbers in use at that time from long lists of characters. This was mentioned by Wang Yunwu in an introductory pamphlet called Four Corner Method, published in 1926. Cai Yuanpei and Hu Shih wrote introductory essays for this pamphlet.
Нұсқалар
Уақыт өте келе төрт бұрышты әдіс өзгерістерден өтті.
Over time, the four corner method has gone through some changes.
Екінші қайта қарау
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін шағын түзетулер енгізілді. Бұл әдісті соғыстан кейінгі көптеген лексикографтар қолданды, оның ішінде 12 томдық «Дай Кан Ва джитен» қытай-жапон сөздігін жасаған Морохаси Тецудзи де бар. Ошанин өзінің қытай-орыс сөздігіне төрт бұрышты көрсеткішті қосты, ал 1950 жылдардың басында «25 Тарих» (Эршиву ши) басылымы төрт бұрышты көрсеткіш көлемімен, кіріспе мазмұнымен бірге жарық көрді. 1958 жылы пиньинь енгізілісімен Пекин коммерциялық баспасында шағын «Синь Сицзяохама Цидиан» сөздігі шығарылды, бірақ келесі жылдары Хан иероглифтерін жеделдетіп оңайлату нәтижесінде бұл кішкентай (30 000 сөзден тұратын) сөздік Қытайда қолданудан шықты. Алайда, шетелде және Гонконгта бұл сөздік көп жыл бойы фонетикалық сөздіктер мен көрсеткіштерге жылдам кіріс ретінде танымал болды. Оны стандартты қытай тілін, әсіресе ханью пиньинін толық меңгермеген немесе білмейтін адамдар пайдаланды. Ван Юньву 1940 жылдардың соңында «Сяо Цидиан» және «Зонге Цидиан» сөздіктерін шығарды; соңғысы Тайваньда басылып шығарылады, оған сирек кездесетін иероглифтердің қосымша бөлімі және әр иероглифтің телекод нөмірі, радикалдары мен сызықтарының саны берілген.
A minor Second Revision was made during and just after World War II. This was used by most postwar lexicographers including Morohashi Tetsuji, who created his 12 volume Sino Japanese dictionary, the Dai Kan Wa jiten and included the four corner index among several other lookup methods. Oshanin included a four corner index in his Chinese Russian dictionary and an edition of the 25 Histories (Ershiwu shi) was published in the early 1950s with a four corner index volume containing the entire content. Then, in 1958, with the introduction of pinyin, a small Xin Sijiaohaoma Cidian was produced by the Beijing Commercial Press, but the rapid Han character simplification of the following years made the small (30,000 compound) book obsolete in China. Overseas and in Hong Kong, it remained popular for a number of years as a high speed key to phonetic dictionaries and indexes. It was used by those partly literate in or unfamiliar with Standard Chinese, especially Hanyu Pinyin. Wang Yunwu produced a Xiao Cidian and Zonghe Cidian in the late 1940s; the latter remains in print in Taiwan, with an auxiliary section of rare characters and gives the telecode number, radical and stroke counts for each character.
Үшінші қайта қарау
Қытайдағы Мәдени революция кезінде төрт бұрыштық әдіс 1972 жылы «Хиандай ханю цидиан» эксперименталды томының құрастырылуы барысында үшінші рет түбегейлі өзгеріске ұшырады. Бұл көрсеткішпен бірге тағы бір орта көлемді сөздік – «Синьхуа Зидиан» да жарық көрді, бірақ 1990 жылдардың соңында төрт бұрыштық көрсеткіш жаңа басылымдарда қолданылмай қалды. Қазіргі кезде екі жұмыста да тек пиньин негізді жазу және көп есікті радикалдық көрсеткіш жүйелері қолданылады, бұл кейде дұрыс емес радикал арқылы әріп іздеуге мүмкіндік береді (яғни бірнеше радикал астында бір әріп қайталанып кездеседі), соққылар саны және әріптің басқаша жазылу түрлері едәуір азайды, ал көптеген адамдар сауатты және пиньин арқылы қытай тілін жазуға қабілетті. Соққыларды санау және радикалдарды қолдану әріпті жаттауды оны жылдам өңдеуден гөрі басымдыққа қояды. Бұл әдіс классикалық білім беруге немесе Қытайдағы көпшілік үшін аттарды немесе әріптерді өңдеуге және тізімдеуге қарағанда, жаппай сауаттылықты жақсартуға көбірек көмектеседі. Төрт бұрыштық әдіс негізінен оқырмандарға, зерттеушілерге, редакторларға және мұрағатшыларға арналған, ал сөйлеу немесе жатқа айту арқылы білетін әріпті іздейтін жазушыларға емес. Қытайда бүгінде 1970 жылдардың соңынан бері «Commercial Press», Пекин баспасынан шыққан тамаша «Xin Sijiaohaoma Cidian» кішкентай, жұмсақ мұқабалы кітабының жаңа нұсқасы қолжетімді, ол бірнеше жаңа басылымдарда қайта басылды. Ол да үшінші өзгертілген нұсқаны қолданады.
During the Cultural Revolution in mainland China, the four corner method underwent a radical Third Revision during the compilation of the experimental volume of the Xiandai Hanyu Cidian, Commercial Press, Beijing, 1972. Another medium sized dictionary, the Xinhua Zidian, appeared with this index as well, but in the late 1990s the four corner index disappeared from newer editions. Both works now use only the pinyin main entry and multi door radical index systems that make it possible to look up a character with perhaps a wrong radical (i. e., characters appear redundantly under different radicals) and the number of strokes and variant forms are greatly reduced, and many more people are literate and capable of transcribing Chinese with pinyin. The use of stroke counting and radicals puts memorization of the character ahead of sheer speed in handling it. This method is more supportive of mass literacy than classical scholarship or processing and filing names or characters for the majority in China today. The four corner method is ultimately for readers, researchers, editors and fileclerks, not for writers who seek a character that they know in speech or recitation. In China today, a new version of the excellent small Xin Sijiaohaoma Cidian, soft cover from Commercial Press, Beijing, has been available since the late 1970s, updated in several new editions and printings. It also uses the Third Revision.
Қазіргі қолданылуы
Қазіргі төрт бұрышты жүйенің басты мақсаты – академиялық зерттеулер жүргізу немесе көптеген әріптерді, терминдерді, индекс карточкаларын немесе есімдерді іштеу. Ол компьютерге мәлімет енгізуде де қолданылады, онда басқа жүйелерге қарағанда кішкентай тізімнен іздеуге болады. Көру қабілеті нашарлағандарға әріптерді санау қиын болғандықтан, "Синьхуа Зидиан" кітабының үлкен шрифтпен басылған нұсқасы төрт бұрышты индекспен шығарылған. Қытайда бүгінде КМТ кезеңіне қатысты көптеген танымал анықтамалықтар мен төрт бұрышты индексі бар жинақтар ғалымдар мен көне қытай тіліне немесе тарихты зерттеуге қызығушылар үшін қайта басылып сатылуда.
The main purpose of the original four corner system today is in doing academic research or handling large numbers of characters, terms, index cards, or names. It is also used in computer entry, where a smaller list of items is created to browse from than with other systems. The Xinhua Zidian large type edition is available with a four corner index for those whose failing eyesight precludes browsing and counting strokes. In China today, many famous KMT period reference books and collections with four corner indexes are being reprinted for sale to scholars and those interested in Old Chinese language or historical studies.