Кіріспе

Чехословакияның жеңіл танкiсi, Германия Екiншi дүниежүзiлiк соғыс кезiнде пайдаланған. *38(t)*, бастапқыда *ČKD LT vz. 38* деп аталған, 1930 жылдарда жобаланған және Екiншi дүниежүзiлiк соғыста кеңiнен қолданылған танк. Чехословакияда *ČKD* компаниясымен әзiрленген бұл үлгi, Чехословакияны аннексиялаудан кейiн нацистiк Германияда қабылданды. Барлығы 1400-ден астам *Pz. 38(t)* танкiсi өндiрiлдi.

Сипаттама

Panzer 38(t) – соғыс аралығындағы дәстүрлі танк, оның бронясы қаптамалы. Panzer 38(t)-нің сол кездегі басқа танктермен салыстырғандағы басты артықшылығы – жоғары сенімділігі және үздіріліссіз жылдамдығы. Бір рет, бір полкке зауыттан тікелей келген танктер 2,5 күн ішінде, күтілген бір аптаның орнына, ешқандай механикалық бұзылыстарсыз жеткізілді. Экипаждардың пікірінше, Pz. 38(t)-нің қозғалтқыш бөліктері – қозғалтқыш, беріліс, рульдік басқару, серіппе, доңғалақтар және тізбектер – бір-бірімен толық үйлесімді болды. Pz. 38(t) күтімі мен жөндеуі де өте оңай деп есептелді. Pz. 38(t)-нің өндірісі тоқтағаннан кейін, шассисі түпнұсқа Pz. 38(t)-ден көп санда шығарылған танктерді жоятын конструкциялар үшін пайдаланылды. 1941 жылдың маусымында Scania Vabis-тен тапсырыс берілген 116 м/41-ге ешқандай өзгеріс енгізілмеді. Жеткізілімдер 1942 жылдың желтоқсанында басталды және 1943 жылдың тамызында аяқталды, бұл бастапқы жоспардан кем дегенде үш жылға кешікті. 10 тонналық жеңіл танкқа деген қажеттілік өте маңызды болғандықтан, 1942 жылдың ортасында тағы бір тапсырыс берілді. Scania Vabis өндірістің лимитіне жеткендіктен, 122 танкты шамамен 80 strv m/40 танктерімен толықтыру қажет болды. Екінші партияның алдыңғы бронясы 50 мм-ге дейін жаңартылып, салмағы 11 тоннаға жетті. Ал салмақтың артуына байланысты 145 а.к. Scania Vabis тип 1664 қозғалтқышы, 160 а.к. Scania Vabis тип 603 қозғалтқышымен ауыстырылды. Үлкен өлшемдеріне байланысты, корпус 65 мм-ге ұзартылды, соның салдарынан екінші және үшінші доңғалақтар арасындағы кеңістік артты. Бұл отын бактерілерін 190 литрден 230 литрге дейін жаңартуға мүмкіндік берді. 1944 жылдың наурыз айында өндіріс тоқтағанда, барлығы 104 дана жеткізілді; соңғы 18 шасси шабуылдық артиллериялық машина Stormartillerivagn m/43 ретінде салынды. Тағы 18 Sav m/43 машиналары арнайы жасалды. 1950 жылдардың соңында 220 SI & SII танктері Pansarbandvagn 301 бронетранспортерлеріне айналдырылды, ал мұнаралары әуе базаларын қорғау үшін пайдаланылды.

Германия

Panzer 38(t) 1939 жылы Польшаға жасалған шабуылда және 1940 жылы Франция шайқасында жақсы өнер көрсетті. Ол 1941 жылдан бастап неміс және венгрлік бөлімшелерде Кеңес Одағына қарсы жорыстарда қолданылды, бірақ басқа Орталық державалардың танктері сияқты, Т-34 сияқты кеңес танктарынан кем түсті. Жоғарыдағы есеп 38(t) танкысын Panzer III, Panzer IV және StuG III сияқты ауыр танктарға алмастыру себебін көрсетеді. Словакия Ұлттық көтерілісі: Словакия көтерілісшілер әскері осы типтегі 13 танкты пайдаланды.

Иран

Иран 50 LT танкісін сатып алды, оларды TNH деп атады және Skoda 37 мм зеңбірекпен қаруланды. Тағы 200 данаға берілген тапсырыс Чехословакияны Германия басып алған кезде үзіліске ұшырады. Иран LT танкілері 1-ші және 2-ші дивизияларға, сондай-ақ Императорлық гвардияға берілді, бірақ 1941 жылдың тамызындағы ағылшын-советтік басқыншылығында Кеңес Армиясы қолданған 1000 танкіге қарағанда олардың күші жетпеді.

Перу

1935 жылы Перу өкілдігі Еуропаға барып, бірнеше ірі өндірушілердің танкілерін қарастырып, соңында чехословакиялық LTP танкісін таңдады. Перу 24 данасын сатып алды. Олар 1938–1939 жылдары жеткізілді және 38 (кейін 39) деп белгіленді. Екі танк ротасынан тұратын бұл шағын бронетанкілік күшке жүк көлігінде тасылатын жаяу әскер және трактормен буксирленетін артиллерия (чехословакиялық ČKD) қосылды. Перулік әскери доктринаға сол кезде Перуда жұмыс істеген француз әскери миссиясы ықпал етті, ол танктерді тәуелсіз жылжымалы колонналарда емес, жаяу әскердің шабуылын қолдау үшін пайдалануға баса назар аударды (неміс блицкригі сияқты). Сенімсіз дереккөз: reason=Review of a wargame is not a RS for this topic. Перу танк батальоны 1941 жылғы Эквадор-Перу соғысында маңызды рөл атқарды, Зарумилла өзенінен шабуылды бастап, Арениллас шайқасында көзге түсті.

Румыния

Т-38 – 1943 жылы Германиядан жеткізілген Panzer 38(t) танктерінің жергілікті атауы. Т-38 танктері Кубаньдегі 2-ші танк полкінің және кейіннен Қырымдағы штабқа қарасты кавалерия корпусының 54-ші ротасының құрамындағы күштермен қызмет етті. 1944 жылы Т-38 танктері 10-шы жаяу әскер дивизиясы мен кавалерия дивизияларында қолданыста болды.

Словакия

Словакия армиясында бұл танк LT 38 деп аталды. LT 38-дің алғашқы сериясы 1939 жылдың наурызында Чехословакия тараған кезде әлі аяқталмаған еді, ал алғашқы серияны нацистік Германия басып алғандықтан, Польша және Кеңес одағының науқандарында Германияның одақтасы болған Словакия мемлекетінің армиясында бастапқыда LT 35 танкілері ғана болды. 1940 жылы Словакия армиясы 10 танкке тапсырыс берді, олар "Барбаросса" операциясында қолданылды. Олардың барлығы Шығыс майданында шабуылдаушы көліктер батальонының жылдам дивизиясында қолданылды. Екі танк жойылды; қалған 8 танк кейін Словакияға қайтарылды. Содан кейін словак армиясы тағы 27 танкке тапсырыс берді, ал немістер Panzer 38(t) танкілерін шығара бастағанда, словак армиясы Германиядан тағы 37 танк алды. Бұл типті 13 танкты словак көтерілісшілері 1944 жылы Словак Ұлттық көтерілісі кезінде пайдаланды. Словакияның Банска-Быстрица қаласындағы Словакия Ұлттық көтерілісі мұражайында словак түсімен боялған бір LT 38 танкы мен бір LT 38 корпусы қойылған. Мұражайда корпусы көрсетілген 313-ші танк, бірінші тапсырыстың үшінші танкы болды және Шығыс майданында шайқасқа қатысты. Кейіннен ол көп жүргендіктен оқу-жаттығулар үшін пайдаланылды. Словак Ұлттық көтерілісі кезінде оны көтерілісшілер қолданды, бірақ қозғалтқышы бұзылғандықтан, тастап кетті.

387 т) шассиге негізделген басқа конструкциялар

Мардер III (Sd. Kfz. 138) – неміс Panzerjäger (танк жойғыш); неміс 7,5 см Pak 40 зеңбірегі ашық жоғарғы конструкциясында. Мардер III (Sd. Kfz. 139) – неміс танк жойғышы; советтік базадағы 7,62 см Pak 36(r) зеңбірегі ашық жоғарғы конструкцияда. Sd. Kfz. 138/1 Grille – неміс өздігінен жүретін зеңбірек; неміс 15 см sIG 33 ауыр жаяу әскер зеңбірегі ашық жоғарғы конструкциясында. Сондай-ақ, Munitionspanzer 38 (Sf) Ausf. K (Sd. Kfz 138/1) – өздігінен жүретін зеңбірекке оқ-дәрі жеткізетін оқ-дәрі тасымалдаушы нұсқасы. Flakpanzer 38 (Sd. Kfz. 140) – неміс өздігінен жүретін зениттік құрал; 2 см Flak 38 зениттік зеңбірегі ашық жоғарғы конструкцияда. Sd. Kfz. 140/1 Aufklärungspanzer 38 mit 2 cm KwK 38 – 20 мм мұнарасы бар неміс барлау танкісі, Sd. Kfz. 222 бронеавтомобилінен (70 дана салынған). Sd. Kfz. 140/1 Aufklärungspanzer 38 mit 7,5 cm K 51 L/24 – модификацияланған жоғарғы құрылысқа орнатылған 7,5 см зеңбірегі бар неміс жақын қолдау барлау танкісі (2 дана салынған). Jagdpanzer 38 – жабық конструкциядағы 7,5 см PaK 39 танкіге қарсы зеңбірегі бар неміс танк жойғыш. G 13 – Чехословакияға сатылған соғыстан кейінгі Jagdpanzer 38(t) швейцариялық белгілемесі. Nahkampfkanone 1 – Marder III-ке ұқсас швейцариялық танк жойғыш (1 дана салынған). Pansarbandvagn 301 – швед Stridsvagn m/41 (SI және SII) бронетранспортерге қайта құрылған (220 дана түрлендірілген). Stormartillerivagn m/43 – m/41 SII шассиі негізінде жасалған шведтік шабуылдық зеңбірек (36 дана салынған). TACAM T 38 – румындық танк жойғыш.