Кіріспе
Киім мен маталарды бекітуге арналған қарапайым шынаның бір түрі.
Қауіпсіздік шынасы – қарапайым серіппелі механизмі мен құлпынан тұратын қарапайым шынаның бір түрі. Құлпы, шынаны немесе оны қолданылатын нәрсені жақсырақ ұстау үшін жабық тізбек құрайды және пайдаланушыны өткір ұшынан қорғау үшін шына ұшын жабады. Қауіпсіздік шыналары мата немесе киім бөліктерін біріктіру үшін жиі қолданылады. Қауіпсіздік шыналары немесе, көбінесе, қосымша қауіпсіз құлпы бар арнайы түрі, салфеткаға арналған шына немесе белдемше шынасы деп аталады, мата салфеткаларды (бекіткіштерді) немесе заманауи белдемшелерді бекіту үшін кеңінен қолданылады. Олар қауіпсіздігі үшін бағаланады, себебі олардың қауіпсіз құлпы, жұтылу қаупі болғанымен, нәрестені тегіс немесе қақпақтап алудан сақтайды. Қауіпсіздік шыналарын жыртылған немесе зақымдалған киімді жөндеу үшін де қолдануға болады. Оларды әртүрлі әшекейлерде, соның ішінде: сырғалар, тізбектер және білезіктерде аксессуар ретінде де пайдалануға болады. Кейде олар кестеленген жаманы бекіту үшін қолданылады. Қауіпсіздік шыналары өлшемдері санаттарымен белгіленеді. 3-ші өлшемді шыналар жиі тігісте қолданылады және олар "тігіс шынасы" деп таңбалануы мүмкін. 4-ші және одан үлкен өлшемдер "жапқыш шыналар" деп аталуы мүмкін және олардың дизайны мен сыртқы түріне байланысты бейресми киімге арналған килт шынасы ретінде қолданылуы мүмкін.
Ертедегі прекурсор
Фибула – брошканың бір түрі, оны микендіктер Грекстанның Пелопоннес аймағында б.з.д. 14-13 ғасырлары аралығында ойлап тапқан. Ол қауіпсіздік инесінің ерте нұсқасы саналады, себебі оны осыған ұқсас мақсатта қолданған. Грек әйелдері мен еркектері туникаларын бекіту үшін фибулаларды пайдаланған.
Қауіпсіздік шынайының өнертабысы
Америкалық механик Уолтер Хант қазіргі заманғы қауіпсіздік инесінің ойлап тапқаншысы ретінде есептеледі. Қауіпсіздік инесі ұшын жабатын және оның ашылып кетуіне кедері келтіретін құлыпшаны, сондай-ақ серіпқозғалыс ретінде қызмет ететін және оны орнында ұстап тұратын иілген бөлігіндегі дөңгелек бұралуды қамтыды. 1849 жылдың қазанында Чарльз Роули (Бирмингем, Англия) осыған ұқсас қауіпсіздік инесіне тәуелсіз түрде патент алған, бірақ олар енді шығарылмайды. Хант бұл өнертабысты досына 15 долларлық қарызын төлеу үшін жасады. Ол шамамен бір фут ұзындығындағы мыс сымды пайдаланып, сымның ортасына орам жасады, осылай ол босатылғанда ашылады. Бір жағындағы құлыпша өткір жиекті пайдаланушыдан қорғау мақсатында ойластырылған. 1849 жылдың 10 сәуірінде АҚШ-тың №6281 патенті берілгеннен кейін, Хант патентті W. R. Grace and Company компаниясына 400 долларға сатты (1849 жылғы шамамен 0,4 доллар қазіргі жылдары шамамен бір миллион долларға баламалы). Осы ақшаға Хант досына 15 долларлық берешегін төлеп, қалған 385 долларды өзіне қалдырды. Келесі жылдары W. R. Grace and Company оның өнертабысынан миллиондаған доллар пайда тапты.
Қалқалау қауіпсіздігі
Ұшы зейінделген, спиральға оралған сымға бекітілген шыны, сымның соңына ілінген қақпақпен жалғастырылады. Шыныны қақпақтың тесігіне енгізу арқылы шынының қауіпсіздігі қамтамасыз етіледі, содан кейін құлып жабылады.
Медициналық аспектілер
Ларинголог доктор Шевалье Джексон жұтылған қауіпсіздік инелерін алуға арналған арнайы құралдарды ойлап тапты. Кішкентай балалар оларды жиі жұтып қоятындықтан және ашық инелер олардың жұтқыншағына қауіпті түрде кіріп қалуы мүмкін болғандықтан, Джексон оларды "қауіпті инелер" деп атады және кейде ол шығарған инелерді көрмеге қоятын. Қауіпсіздік инелерін жұту кейбір елдерде бүгінге дейін жиі кездесетін мәселе болып табылады.
Мәдениет
1970-ші жылдардың соңында панк-рок пайда болған кезде, қауіпсіздік инелері оның жанрымен, жақтастарымен және сәнмен байланысты болды. Кейбіреулер бұл бейнені британдық панктар суреттерде көрген және оның стилін қабылдаған Ричард Хеллден алғанын айтады. Алайда, британдық панктердің бірінші толқынынан шыққан көптеген музыканттар, әсіресе Джонни Роттен, мұның рас еместігін айтады. Олардың пікірінше, қауіпсіздік инелері бастапқыда практикалық мақсатта қолданылған, мысалы, «шарварыңыздың түсіп қалуын» болдырмау үшін. Британдық панк жанкүйерлері осындай панк-музыканттардың киімдерін көргеннен кейін, қауіпсіздік инелерін өз киімдеріне әшекей ретінде немесе пирсинг ретінде қоса бастады. Осылайша, инелердің мақсаты практикалық тұрғыдан сәнге ауысты. Содан кейін қауіпсіздік инесі бұқаралық ақпарат құралдары мен мәдениетте панк-роктың символына айналды. 2016 жылы Ұлыбританияда Brexit референдумынан кейін нәсілшіл және шетелге қарсы сөздер мен зорлық-зомбылықтың құрбандарымен ынтымақтастықты білдіретін символ ретінде киімге көзге түсетіндей тағылған қауіпсіздік инелері пайда болды. Кейін сол жылы Дональд Трамп президенттікке сайланғаннан кейін бұл символ АҚШ-қа тарады. Кейбір сарапшылар мен белсенділер қауіпсіздік инелерін киюді «әрекетсіздік» деп сынайды, ал басқалары оның нақты саяси әрекеттермен байланысты болғанда пайдалы екенін айтады.
Дәстүр
Қауіпсіздік инелері белгілі бір мәдениеттер мен дәстүрлерде құнды болып саналады. Үндістанда инелер ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, қыздарына тасылады. Украиналықтар балалар киіміне ілестірілген инелерді жаман рухтарды қорғау үшін пайдаланады. Ал басқа елдерде қауіпсіздік инесі – жақсылықтың белгісі.