Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Валла-Валла (,/w//ɒ//l//ə///), Валавалалама ("Валла-Валла өзені бойындағы Валула аймағының халқы"), кейде Валулапам, Солтүстік-Батыс жазықтығының Сахаптин үндістері. Атындағы қайталану кішіртеу мағынасын білдіреді. Валла-Валла атауы әртүрлі жолдармен аударылады, бірақ көбінесе "көп сулар" деп түсіндіріледі. Көптеген Валла-Валлалар Уматилла үнді резервациясының Біріккен тайпаларында тұрады. Валла-Валлалар Кайюс және Уматилла тайпаларымен бірге Уматилланың Біріккен тайпаларының құрамында жерді және үкіметтік құрылымды бөліседі. Резервация АҚШ-тың Орегон штатындағы Пендлтон аймағында, Көк таулардың жанында орналасқан. Кейбір Валла-Валлалар сондай-ақ федералды мойындалған Якама ұлтының Біріккен тайпалары мен топтарына да қатысты.
Walla Walla (,/w//ɒ//l//ə///), Walawalałáma ("People of Walula region along Walla Walla River"), sometimes Walúulapam, are a Sahaptin Indigenous people of the Northwest Plateau. The duplication in their name expresses the diminutive form. The name Walla Walla is translated several ways but most often as "many waters". Many Walla Wallas live on the Confederated Tribes of the Umatilla Indian Reservation. Walla Wallas share land and a governmental structure with the Cayuse and the Umatilla tribes as part of the Confederated Tribes of the Umatilla. The reservation is located in the area of Pendleton, Oregon, United States, near the Blue Mountains. Some Walla Wallas are also enrolled in the federally recognized Confederated Tribes and Bands of the Yakama Nation.
Тарих
Бұл халық Сахаптин тілінде сөйлейтін тайпа, олар дәстүрлі түрде қазіргі АҚШ-тың солтүстік-батысындағы Колумбия өзенінің ішкі аймағында қоныстанған. Еуропалықтар келгенге дейін ғасырлар бойы Уолла-Валла тайпасы, үш негізгі топтан тұратын, Уолла-Валла өзені бойында және Снейк пен Колумбия өзендерінің қосылған жерінде орналасқан, қазіргі солтүстік Орегон және оңтүстік-шығыс Вашингтон штаттарының бөлігін құрайтын аумақта өмір сүрген. Осы аймақтан Уолла-Валла тайпасы Якама, Палуз, Уматилла және Ванапум тайпаларына тән маусымдық тұрмысқа ұқсас өмір салтын ұстанған.
The people are a Sahaptin speaking tribe that traditionally inhabited the interior Columbia River region of present day northwestern United States. For centuries before the coming of European settlers, the Walla Wallas, consisting of three principal bands, occupied the territory along the Walla Walla River and along the confluence of the Snake and Columbia River rivers in a territory that is now part of northern Oregon and southeastern Washington state. From this zone, the Walla Walla followed a similar pattern of seasonal subsistence practices to that of the Yakama, Palouse, Umatilla, and Wanapum tribes.
Еуропалықтармен байланыс
Уолла-Валла тайпасының еуропалықтармен алғашқы кездесуі Льюис және Кларк экспедициясымен болды. 1805 жылы алғашқы кездесуде америкалықтар Уалла-Валла басшысы Йеллепитке Тынық мұхитын көргеннен кейін халықпен қайта кездесуді уәде етті. 1806 жылдың сәуір айында экспедиция оралды және Йеллепиттің ауылында тоқтады, ол Уолла-Валла өзенінің сағасына жақын Колумбия өзенінде орналасқан еді. Бірде Йеллепит Кларкқа мыс қазанға айырбастау үшін ақ ат сыйлады. Алайда, американдықтарда мұндай заттар болмағандықтан, Кларк Йеллепитке өзінің қылышын, сондай-ақ бірнеше оқ-дәрі мен мылтық доптарын берді. Льюис пен Кларк Йеллепитке президент Томас Джефферсонның суреті салынған бейбітшілік медалін және АҚШ-тың кішкентай туын да сыйлады. Кейін Йеллепит Вашингтон штатындағы бір қаланың атына берілді. Канадтық Британдық Солтүстік-Батыс компаниясының (БШК) өкілі Дэвид Томпсон 1811 жылы Уолла-Валла жеріне келген келесі еуропалық болды. Йеллепиттің ауылынан шамамен бес шақырым жоғарыда, Жылан және Колумбия өзендерінің қосылған жерінде Томпсон бағана орнатуға бұйрық берді. Бағанаға ілгемеленген хатта бұл аймақ Британдық тәждің меншігі деп жарияланды және компанияның сауда бекетін салу ниеті айтылды. Томпсонның бағанасы мен хаты Тынық мұхитының тері компаниясының саудагерлеріне, БШК-ның американдық қарсыласына арналған еді. Өзен бойымен саяхаттап, Томпсон Йеллепиттің ауылына тоқтады және американдықтар қалдырған ту мен медальді тапты. Томпсон Йеллепитті өте мейірімді және зиялы деп тапты, тіпті оның жақын жерде сауда бекетін құру жоспарын қолдады. Әр түрлі себептерге байланысты пост 1818 жылға дейін салынбады, ол кезде БШК Уолла-Валла өзенінің сағасында Форт Нез Персес бекінісін құрды. 1811 жылдың жазында Томпсон Уолла-Валланың бас қолбасшысы Туматапуммен, оның тең дәрежелі Куиллквиллс Тукапестенмен, Нимипу тайпасының басшысы Олликоттпен, Кайузе тайпасының басшысымен, сондай-ақ Палус тайпасының басшысы Кепованмен, Спокан тайпасының басшысы Илим Споканемен де кездесті. Уолла-Валла тайпасы мал өсіруді қабылдады және 1844 жылы Калифорниядағы Нью-Хелветияға дейін саяхаттап, қосымша мал сатып алды. Уолла-Валла басшысы Пиупиумаксмакс басшылығымен шамамен 40 Уолла-Валла, Нез Персе және Кайузе тайпасының өкілдері оңтүстікке экспедиция жасады. Жолда олар жолға шығып кеткен жылқыларды жинады, олардың ұрланғанын білмеді. Жаңа Хельветияда Пиупиумаксмакс ұлы Тояхну мен Саттердің қызметкері арасында келіссөздер өтті. Екі адам дауласып, Тояхну қаза тапты. Саттердің қызметкерлері Уолла-Валла тайпасының кек алуынан қорқып, Пиупиумаксмакс 1846 жылы шағын жасақпен және отбасыларымен оралды және бейбітшілік ниеттерін жариялады. Оралған топтың мүшелері қызылшаға шалдықты, ол Колумбия жазығында тарала бастады және жергілікті халықтың қырылуына әкелді. Ауырғанақ және басқа да аурулар да аймаққа әкелінді, бұл Уолла-Валла тайпасының халқының азаюына себеп болды. Осыған қарамастан, Уолла-Валла тайпасының жылқылары көп болды, олар тайпаның "басты байлығы" болып саналды. Уолла-Валла тайпасы 1855 жылғы Уолла-Валла кеңесіне (Кайузе, Нез Персе, Уматилла және Якама тайпаларымен бірге) қатысты және Уолла-Валла шартына қол қойды.
The first encounter with Euro Americans for the Walla Wallas was the Lewis and Clark Expedition. At the first meeting in 1805, the Americans promised to Walla Walla chief Yellepit they would visit with the people after seeing the Pacific Ocean. The party returned in April 1806 and stayed at Yellepit's village, located on the Columbia River near the mouth of the Walla Walla River. During a transaction Yellepit presented Clark with a white horse in return for a copper kettle. The Americans had none in supply, however, so Clark gave Yellepit his own sword, along with a quantity of gunpowder and musket balls. Lewis and Clark also gave Yellepit a peace medal engraved with a portrait of President Thomas Jefferson, to be worn around the neck, and a small United States flag. Yellepit, Washington was later named after him. David Thompson of the Canadian British North West Company (NWC) was the next European in the Walla Walla lands, arriving in 1811. About five miles upriver from Yellepit's village on the confluence of the Snake River and the Columbia, Thompson ordered a pole be placed. An attached letter to the pole claimed the territory for the British Crown and stated the NWC intended to build a trading post at the site. Thompson's pole and letter were intended for the traders of the Pacific Fur Company, an American rival of the NWC. Continuing downriver, Thompson stopped at Yellepit's village and discovered the flag and medal left by the Americans. Thompson found Yellepit very friendly and intelligent, even encouraging Thompson's plan to set up a nearby trading post. For various reasons the post was not built until 1818, when the NWC established Fort Nez Perces at the mouth of the Walla Walla River. During the summer of 1811, Thompson met also the Walla Walla head chief, Tumatapum, and his equal ranking Quillquills Tuckapesten, Nimipu head chief, Ollicott, Cayuse head chief, and, probably, Kepowhan, Palus head chief, and Illim Spokanee, Spokane head chief. The Walla Wallas eventually adopted maintaining cattle herds, going as far as New Helvetia in California during 1844 to secure additional livestock. An estimated 40 Walla Wallas, Nez Perce and Cayuse under Walla Walla chief Piupiumaksmaks went on the expedition south. En route the party gathered stray horses, not aware the strays were stolen. Negotiations at New Helvetia were held between one of Piupiumaksmaks' sons, Toayahnu, and an employee of Sutter. The two men entered a dispute, and Toayahnu was killed. Despite fears of retribution among Sutter's staff by the Walla Wallas, Piupiumaksmaks returned with a small band of warriors and families in 1846 and declared peaceable intentions. The returning party had members infected with measles, which began to spread across the Columbia Plateau, decimating indigenous populations. Smallpox and other diseases were also introduced into the area, increasing the Walla Wallas' population decline. Despite this, the Walla Wallas then held extensive herds of horses, being the "principal wealth" of the tribe. The Walla Walla were one of the tribal nations at the 1855 Walla Walla Council (along with the Cayuse, Nez Perce, Umatilla, and Yakama), which signed the Treaty of Walla Walla.
Белгілі Уалла-Уалла
Пиупиумаксмакс (Сары шаға) (өл. 1855), Уолла-Уолла тайпасының бас вожді
Джеймс Лавадур (туған. 1951), суретші және гравюра шебері
Дэн Хендерсон (туған. 1970), Олимпиада чемпионы, күрескер және аралас жекпе-жек шебері
Чарльз Самс (шамамен 1970 жылы туған), АҚШ Ұлттық парктері қызметінің директоры.
Piupiumaksmaks (Yellow Hawk) (d. 1855), head chieftain of Walla Wallas
James Lavadour (b. 1951), painter and printmaker
Dan Henderson (b. 1970), Olympic wrestler and mixed martial artist
Charles Sams (b. circa 1970), director of the U. S. National Park Service