Кіріспе

Қыстың мұз үстінде балық аулау қызметі

Мұз балық аулау – мұз қатып қалған су қоймаларындағы тесіктер арқылы балық аулау тәсілі. Балық аулаушылар ашық ауада немесе жылытылатын жабық орындарда балық аулайды, кейбіреулерінде төсек орны мен қосымша жағдайлар да бар.

Қорғану орындары

Ұзақ уақытқа созылған балық аулау экспедицияларын қарапайым құрылымдармен ұйымдастыруға болады. Үлкен, жылытылатын құрылыстар бірнеше күндік балық аулау сапарларын мүмкін етеді. Әртүрлі жергілікті атаулары бар, бірақ көбінесе мұз шатыры, мұз қақпағы, балық үйі, шатыр, мұз үйі, бобхаус немесе мұз киізі деп аталатын құрылымдар қолданылады. Оларды қар мотоциклі, квадроцикл немесе жүк көлігі сияқты көлік құралдарымен көлге сүйреп әкеледі немесе тартады. Ең көп қолданылатын екі түрі – көшіруге болатын және тұрақты. Көшіруге болатын үйлер көбінесе су өткізбейтін, ауыр материалдан жасалады. Көшіруге болатын үйлердің ең көп тараған екі түрі – қажет болмағанда пайдаланушының артына бұралатын немесе есігі ғана болатын баспаналар. Тұрақты баспаналар ағаштан немесе металдан жасалады және оларды оңай тасымалдау үшін дөңгелектері болады. Олар қарапайым, мысалы, жылытқыш пен тесіктерден ғибарат болуы мүмкін, ал спутниктік теледидар, жуынатын бөлмелер, пештер, толық өлшемді жатын орындары бар және балық аулау үйіне қарағанда жылжымалы үйге көбірек ұқсауы мүмкін. Солтүстік Америкада мұз балық аулау көбінесе әлеуметтік шара болып табылады. Кейбір демалыс орындарында балық үйлерін күн сайын жалға беруге болады; көбінесе Snow Track немесе мұз үстінде жүруге бейімделген басқа да көліктермен трансфер қызметі ұсынылады. Солтүстік Америкада балық аулайтын жерлерде көшіруге болатын үйлер қала сияқты көрінеді.

Балық аулау құралдары

Мұз балық аулау құралдары өте арнайы. Мұзда дөңгелек немесе төртбұрышты тесік жасау үшін мұз арасы, мұз бұрғысы немесе кескіш қолданылады. Тесіктің мөлшері ізделіп отырған балық түріне байланысты, әдетте 8 дюйм (20 см) ұсынылады. Кейде қуатты бұрғылар қолданылады. Егер мұндай құралдар болмаса, балтамен тесік жасауға болады. Жаңа мұзды алып тастау және тесік жасаудан қалған лайды тазалау үшін үлкен металл қасық қолданылады. Суық кезде көптеген мұз балық аулаушылары жылытқыш алып жүреді. Жылытқыш тек жылыну үшін ғана емес, сонымен қатар балық аулау тесігінің қатып қалмауы үшін де керек. Егер температура 20°F (29°C) немесе одан төмен болса, балық аулау тесігін ашық ұстау қиынға соғады. Балық аулаудың үш негізгі түрі бар. Біріншісі – кішкентай, жеңіл балық аулау таяғын, кішкентай, жарқын түсті жемдерді немесе балық аулау үшін балауыз құрттары, майлы балықтар немесе шаян тәрізді жемдерді пайдалану. Балық аулаушы мұз тесігінде отырып, таяқты уақыт-уақыт көтеріп, жемді қозғайды. Екіншісі – ағаштан немесе пластиктен жасалған, жіпке байланған және байраққа дейін созылатын ұштықтарды пайдалану. Ұштыққа қара жіп оралады және жіптің соңына айналмалы құрылғы бекітіледі. Содан кейін ілмегі бар балық аулау жібі айналмалы құрылғыға бекітіледі. Ілмекке құрттар, жем, шұжық немесе кішкентай балықтар ілінеді. Жемі бар ілмек мұз астындағы суға жіберіледі. Жемді тереңдікке орналастырудың бірнеше теориясы бар. Бір теория бойынша, жем мұздың астына бір метрге жіберіледі. Екіншісі бойынша, жем мұздың астына 2-3 метрге дейін жіберіледі. Үшіншісі бойынша, жем көлдің түбінен 30 см биіктікте ілінеді. Балық жемге тиген кезде байрақ көтеріледі, балықшыға ілмекте балық бар екенін хабарлайды. Балықшы жіпті тартып алады және балық күреседі. Балықшы күрес кезінде жіпті қолынан босатады. Соңында, балықшы балықтың басын мұз тесігіне жеткізе алса, балық тез арада мұзға көтеріледі. Бұл балық аулауды жеңілдетеді. Үшінші әдіс – найзамен балық аулау. Мұзда үлкен тесік жасалады және балықты қызықтыру үшін жемдер орналастырылады. Балықшы қараңғы үй деп аталатын мұздықта отырады. Балықшы төрт-бес ұшы бар үлкен найзаны ұстап, суға қарайды. Ұштарға жіп бекітіледі. Балықшы балықтың пайда болуын күтеді, содан кейін найзаны суға енгізеді. Бұл әдіс көбінесе көлдегі бекіре аулау үшін қолданылады. АҚШ-та көптеген штаттарда найзамен балық аулау кезінде тек шикі балық аулауға рұқсат етіледі. Флешерді пайдалану, жазғы балық іздеушіге ұқсас, күнделікті кеңінен таралды. Бұл – тереңдік туралы ақпаратты және балық немесе басқа да заттардың бар-жоқтығын көрсететін сонар жүйесі. Әдеттегі балық іздеушілерден айырмашылығы, бұл флешерлер балық пен басқа да заттардың қозғалысын дерлік бірден көрсетеді. Пайдаланылатын жем флешерде белгі ретінде көрінуі мүмкін, бұл балықшыға жемді балықтың алдына қоюға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, су асты камералары бар, олар балықты көруге және жемге реакциясын байқауға мүмкіндік береді. Клубтау – бұл қазір сирек қолданылатын ескі әдіс, көбінесе шұңқыр балық аулау үшін қолданылады. Балықшы мұздың үстінде жүріп, мұз арқылы үлкен балықты көреді және үлкен таяқшамен мұзға соғады, соққы толқыны балыққа тиіп, оны уақытша сал болып қалдырады, бұл балықшыға балықты алу үшін мұзда тесік жасауға уақыт береді.

Мұзда балық аулау

Мұзда балық аулау әдістері соңғы 20 жылда күрт өзгерді. Қазіргі заманғы мұз балықшылары үшін ең маңыздысы – жылдамдық пен икемділік. Бұрынғыдай бір тесік бұрғылап, балық келсін деп күтіп отыру заманға сай емес. Жеңіл жабдықтар, аккумуляторлық сонарлар мен жылдам, қуатты шүмектердің арқасында балықшы бір күніне жүздеген тесік бұрғылап, тексеріп шығуға мүмкіндік алады. Егер балық тістеуін тоқтатса, балықшы келесі тесікке көшіп, алдымен сонармен белсенділікті тексереді. Балық табылмайтын жағдайда, балық кездесетінге дейін іздеу жалғасады. Сонымен қатар, балықтар үйір-үйірмен қозғалады, сондықтан бір тесік 10 минут бойы өнімді болуы мүмкін, ал кейін бір сағат бойы тістемейді, үйір қайта келгенше. Бұл "балық бар жерде балық аулау" тәсілі мен жылдамдық, кез келген балықшының аулауын арттырады, себебі тістеу арасындағы күту уақыты азаяды, жазғы "троллингке" ұқсас. Балықшылар енді түрлі карталар мен зерттеулерді пайдаланып, нақты балық аулауға болатын көлдер мен аймақтарды анықтай алады, координаталарын (ені мен бойы) жазып алады. Содан кейін қолдағы GPS қабылдағышы арқылы сол жерге бағытталды, әдетте 20 футтан (6 метрден) кем қателікпен. Мұз балықшылары шүмекпен тесік бұрғылап, мұздың қалыңдығын қауіпсіздік үшін тексереді. Көптеген балықшылар мұздың кемінде 4 дюйм (10 см) қалың болуын ұсынады. Сонардың көмегімен судың тереңдігін, түбінің құрамын, су өсімдіктерін, құрылымдарды және тіпті балықтың бар-жоғын анықтауға болады. Сонар арқылы балық қайда жүргенін біліп, соған сәйкес жемді орналастыруға да болады. "Жұмбақтарды" қолданса, оларды әртүрлі тереңдікте, әртүрлі тәсілмен орнатып, қандайсы тиімді екенін анықтауға болады (жергілікті заңдар рұқсат етілген санын шектейді). Қазіргі заманғы мұз балықшылары қысқа (18-36/45-90 см) шанышқаларға орнатылған жаңа рельстерді пайдаланып, балықты іздеп, сонар арқылы шанышқын балыққа қатысты орналасқан жерін бақылап, тістеуге ынталандыру үшін қозғалыс жасай алады. Мұз балық аулау күнінің кез келген уақытында жасалуы мүмкін, бірақ көбінесе күн батқанда және таңертеңгі уақытта белсенді болады. Балықтың әр түрлі уақытта белсенділігі әртүрлі болғандықтан, балықшылар оған сәйкес аулауы керек. Көлде бірнеше күн бойы балық аулап демалуға жететін үлкен, ыңғайлы балық аулау үйлері де бар. Адам тіпті ұйықтап жатқанда да балық аулауға болады, желіге орнатылған дыбыстық дабыл балық тістегенде хабарлайды. Сонымен қатар, пластикалық шаналарға орнатылып, тасымалдау үшін жиналмалы, жеңіл және жылдам қозғалмалы баспаналар да көп. Бұл кішкентай, бір адамға арналған баспаналардан ("Балық тұзақтары" деп аталады) бір мезгілде 20 адамға дейін сыятын үлкен, күрделі баспаналарға дейін өзгереді.

Мұздың қалыңдығы мен түрі

Мұздың жүріп өту қауіпсіздігін анықтайтын көптеген факторлар бар, бірақ қабылданған белгілі бір параметрлер де бар. Мысалы, жаңадан қатып қалған мұз, ескі мұздан әлдеқайда қауіпсіз. "Жақсы мұз" – температураның күрт өзгеруіне, жаңбырға немесе қарға ұшырамастан мұздаған, түссіз және ірі кесектері мен жарықтары жоқ мұз. Сонымен қатар, ең қауіпсіз мұз – қозғалмайтын судың үстінде жатқан мұз. Өзендердегі мұздың беті өте болжамсыз болуы мүмкін. Көптеген балықшылар жүру үшін кемінде 2,5 дюйм (6,4 см) қалыңдығындағы "жақсы мұзға" шығады. Орташа салмақты адамды ұстап тұру үшін мұздың қалыңдығы 4 дюйм (10 см) болуы ұсынылады, шаналар (қар машиналары, мотоциклеттер) және көптеген квадроциклдер үшін – 5-6 дюйм (13-15 см), жеңіл көліктер мен үлкен квадроциклдер үшін – 7-12 дюйм (18-30 см), ал толық көлемді жүк көліктері үшін кемінде 14 дюйм (36-41 см) болуы керек. Жылдам беттік ағындары бар жерлердегі жұқа мұз және су асты көздерінің үстіндегі мұз айтарлықтай қауіпті.

Мұз үшін қауіпті

Жағалаудағы желдер шақырымдармен өлшенетін мұздың үлкен бөліктерін жұлып алып, көптеген балықшыларды қиын жағдайға түсіруі мүмкін. Осындай жағдай 2009 жылдың ақпан айында Эри көлінде болды, онда 100 балықшы тікұшақтар, жергілікті билік және Құтқару қызметімен құтқарылуға мұқтаж болды. Суға түскен бір адам құтқару рейсі кезінде қаза тапты. 2013 жылдың 28 наурызында Рига шығанағында (Латвия) 220-ға жуық мұз балықшысы мұздың үзіліп кеткен бөліктерінде қалып қойды, нәтижесінде тікұшақтар мен аэроглиссерлерді пайдалана отырып, толыққанды құтқару операциясы қажет болды. Жыл сайын көптеген ұқсас операциялар жүргізіледі, бірақ көбінесе олардың ауқымы шағын болады, себебі балықшылар абайсыздық танытады немесе тәжірибесіздікпен әрекет етеді. Қыстың соңындағы жылы ауа райы мұздың құрылымын бұзады, нәтижесінде мұз қажетті қалыңдыққа ие болса да, салмақты тиісті деңгейде ұстай алмайды. Мұндай мұз "жұмсақ мұз" немесе "бұзылған мұз" деп аталады және өте қауіпті. Кейбір балықшылар жағдай нашар болса да балық аулауды жалғастырады, себебі әдетте 8 дюйм (20 см) қалыңдық мұз жеткілікті болып саналады. Мұз балықшылары өздерін судан тартып алып, мұзға көтерілуге арналған, екі ұстағыштан және оларды байланыстыратын арқаннан тұратын "мұз тескіші" деп аталатын құралды қолдана алады.

Адамдарға қауіп төндіреді

Жыл сайын мұздан көптеген автомобильдер, жүк көліктері, жол талғамайтын көліктер, қар мотоциклі және балық аулау үйлері құлайды. Қазіргі экологиялық талаптар мұндай жағдайда көлік құралын немесе нысанды жылдам құтқаруды талап етеді. Суға батушыларды жалдау қажет, ал егер мәселе жағадан шалқары болса, көтеру үшін тікұшақтар қолданылуы мүмкін. Мұз балық аулаумен байланысты басқа да қауіптерге балық аулау үйлерінің жылытқыштарынан көміртек газымен улану және жел мен суық температураның ұзақ әсерінен туындаған қырыну жатады, бірақ көбінесе жаңа үйлер ауа алмасу жүйелерімен жабдықталған, ол ауа ағынын қамтамасыз етеді және уланудың алдын алады. Өлім-жітімдер көбінесе сирек болғанымен, 2017 жылы АҚШ және Канадада мұзда 56 адам қаза тапты. Қазалардың басым бөлігі мұзға түсіп, суға батып кетуден болады, бірақ кейбір құрбандар денеге келген жарақаттан (мысалы, суға түскен кезде басын мұзға соғу) көз жұмған.

Конкурстар

Балық аулаудың кез келген жерінде жарыстар болады, мұзда балық аулау да олардан ерекше емес. Мұз балық аулау байқауларында әдетте, белгілі бір уақыт ішінде ең көп балық аулаған адамға сыйлықтар беріледі. Достар мен көршілер арасында, шағын қатысушылар санымен және қарапайым жүлделермен өтетін мұз балық аулау жарыстары көп. Керісінше, Солтүстік Америкада, әсіресе Орта Батыстың солтүстік бөлігінде және Канаданың барлық аймақтарында жыл сайын көптеген ірі және жақсы ұйымдастырылған жарыстар өтеді. Мұндай үлкен жарыстардың көпшілігі ең ірі балықты ұстаған қатысушыларға құнды жүлделер ұсынады. Қазіргі таңда әлемдегі ең ірі жарыс – Брайнерд Джейсиз мұз балық аулау фестивалі, ол әр жылдың қаңтар айында Миннесота штатының Брайнерд қаласының солтүстігіндегі Гулл көлінде өткізіледі. Байқауға 15 000-нан астам балықшы қатысып, 20 000-нан астам тесік бұрғылайды. 2016 жылғы жарыстан $152,232 қайырымдылық жиналды және ол 41 жергілікті қайырымдылық қорына берілді. Канададағы Симко көлінде көлдегі форель, шабақ және ақ балық сияқты суық су балықтары көптеп кездеседі. Оны кейде Канаданың мұз балық аулау астанасы деп атайды, және әр жыл сайын онда өте ірі және жақсы ұйымдастырылған жарыс өтеді. Оңтүстік Кореяның Хвачхон қаласында әр қаңтарда үлкен мұз балық аулау фестивалі ұйымдастырылады. Мұз фестиваліне жыл сайын миллионға жуық адам келеді, ал мыңдаған адам мұздаған Хвачончон (Хан өзенінің саласы) өзенінен балық аулау жарысына қатысады.

Балық емес

Солтүстік Америкада қарапайым балшық құс (Necturus maculosus) мұз балық аулау кезінде көбінесе кездейсоқ ұсталады. Балшық құстар – қыс бойы белсенді болатын, ірі (25–43 см) толық суда тіршілік ететін саламандралар. Олар дернәсіл кезеңінен сақталған қауырсын тәрізді сыртқы жануарлар арқылы тыныс алады. Олар судағы жұмырқашалар мен шағын балықтармен қоректенеді. Мұзда қалған балшық құстың қыс бойы тірі қалып, мұз ерігеннен кейін суға оралатыны туралы миф бар. Дегенмен, балшық құстар қатып суыққа төзе алмайды және тыныс алу үшін су қажет болғандықтан, мұндай әрекет көптеген балшық құстың өліміне соқтырған болуы мүмкін.