Кіріспе

XVI ғасырдағы испан конкистадоры Гонсало Хименес де Кесада и Ривера, сондай-ақ Хименес және Де Кесада деп те аталады (gonˈθalo xiˈmeneθ ðe keˈsaða; 1509 – 16 ақпан 1579) – испан зерттеушісі және конкистадоры, қазіргі Колумбия деп белгілі Солтүстік Оңтүстік Америка аумақтарында. Ол өзі атаған Гранаданың жаңа патшалығын зерттеді және оның астанасы Санта-Фе де Боготаны құрды. Жақсы білімді заңгер болғандықтан, ол испан жаулауының зиялыларының бірі болды. Ол тиімді ұйымдастырушы және көшбасшы, аймақ үкіметі үшін алғашқы заңнаманы жасады және оның тарихшысы болды. 1556-1557 жылдары Картахена губернаторы болды, ал 1569 жылдан кейін шығысқа қарай іздеу экспедицияларын бастады, құпия Эльдорадоны іздеді. Науқан сәтті болмады, Хименес 1573 жылы Жаңа Гранадаға оралды. Ол Сервантестің «Дон Кихот» романының кейіпкеріне үлгі болған болуы мүмкін. Отбасы Әкесі Луис Хименес де Кесада Гонсало Франсиско де Кордованың хидальго туысы болды, және оның екі алыс туысы, Мексика мен Перудің конкистадорлары: Эрнан Кортес және Франсиско Писарро болды. Оның үш кіші інісі болды: Эрнан мен Франсиско, олар да конкистадорлар, Мельхор дін қызметкері және Андреа әпкесі. Муиска конфедерациясын жаулау Де Кесада Гранадада білім алған Андалусиялық заңгер болды. 1535 жылы бас судья болып тағайындалды және қазіргі Колумбияға экспедицияға екінші басшы болып тағайындалды, себебі сол кезде ол анасының отбасы экономикалық тұрғыдан қатысқан маңызды сот ісін ұтып алғандықтан, елдегі адамдармен жақсы қарым-қатынаста болған жоқ. Экспедиция командирі Педро Фернандес де Луго (Канар аралдарының губернаторы) Санта-Марта губернаторлығын сатып алып, флотты жарақтандырып, мыңнан астам адамды жинады. Олар Санта-Мартаға кемемен келді, алтын мен інжу-маржанға толы бай елді табамыз деп үміттенді. Бірақ екі ай сапардан кейін Санта-Мартаның кішкентай жағалау елді мекеніне жеткенде, олар тек шатырлар мен лас, ауруға шалған, теріден тігілген, матадан жасалған киім киген колонистерді көрді. Көп ұзамай азық-түлік тапшылығы пайда болды, ал тропикалық қызуы ең күштілерді құлатты. 1536 жылы Де Кесада (әскери тәжірибесі жоқ) Де Лугомен Жаңа Гранаданың ішкі аймақтарын зерттеу экспедициясын басқаруға тағайындалды, ол армандаған Эльдорадоны табуды үміттенді. Де Кесадамен бірге кеткен топ, оның ішінде оның інісі Эрнан Перес де Кесада, Хуан Сан Мартин, Хуан дель Жунко (екінші басшы), Лазаро Фонте және Серхио Бустильо Санта-Мартадан оңтүстікке қарай жол тартты, Сезар өзенін кешіп, Магдалена өзеніндегі Тамаламекеге жетті. Санта-Мартадан Магдаленаға 900 сарбазбен 6 (немесе 5) кемеден тұратын қолдау флоты да жөнелтілді. Тек екі кеме ғана Тамаламекеге жетті, содан кейін Де Кесаданың көптеген сарбаздарымен Санта-Мартаға қайтып келді. Магдаленаны Ла Тораға (Барранкабермеха) дейін жалғастыра отырып, Де Кесада мен оның адамдары Опон өзенімен тауға көтеріліп, Опон төбелеріне, Чипатаға (Велезге жақын) (1537 жылғы наурыз) және Суарес өзенінің аңғарына жетті. Фукен көлі мен Суэска көлі арқылы олар Немокон мен Зипакираға жетіп, ақырында Муиска конфедерациясына кірді (Мюикиттадан, қазіргі Фунза мен Хунзадан басқарылатын, онда испандық Тунья қаласы құрылған). 800 сарбаздан тек 180-і ғана аман қалды, олар джунглиде қатты қиындықтарға тап болды: олар жыландар, кесірткелер, бақалар, тіпті олардың жабдықтарынан жыртылған былғары мен қылыштарының қабықшаларын жеуге мәжбүр болды. Боготада Кесада отставкаға кетіп, сайлауды шақырды; ол генерал-капитан болып сайланды және оны губернатормен байланыстыратын соңғы байланысты үзіп тастады. Муисканың екі билеушісі болды. Психипква Богота Мюикиттада билік етті; екіншісі, хоа Эуканеме, Хунзада билік етті. Екі әмірші арасындағы соғысты пайдаланып, Кесада күштері Мюикитаны бағындырды, содан кейін Хунзаға сәтті шабуыл жасады. Осы кезде жердің өзі де Кесада мен оның адамдарына тиесілі болуы үшін елді мекен құру уақыты келді. Олар шығыстағы биік шыңдардың жанында, жердің биік жерінде, жаңбырдың тез соғатын жерінде, таулардың шабуылдаушылардан қорғайтын жерінде және төменгі жаңғақтарда орналасқан жерді таңдады. Кесада оң аяғын жалаңаш жерге қойып, жай ғана: «Мен бұл жерді ең егемен император Карл V атынан иеленемін» деді. Кесада 1538 жылдың соңында екі экспедиция келгенше аймақта қалды: Себастьян де Белальказар Китодан, қазіргі Эквадордың астанасы, Писарроның капитандарының бірі, оның басшысына қарсы көтеріліс жасаған; және Николаус Федерманн, Венесуэладан келген неміс. Үш капитан Жаңа Гранаданың саваннасында кездесті. Үшеуі де Жаңа Гранаданы өздеріне қаратуды қалады. Дауды шешу үшін Де Кесада оларды Испанияға онымен бірге қайтуға және аймақтық талаптарды тәждің төрелігіне ұсынуға көндірді. 1539 жылдың шілдесінде олар Картахенадан Испанияға кемемен аттанды. Алайда, олардың ешқайсысы губернаторлыққа қол жеткізе алмады. Де Кесада, Еуропаның ойын залдарында шамамен он жыл шарлап жүргеннен кейін, 1550 жылы Жаңа Гранадаға оралды. Мұнда ол шамамен отыз жыл өмір сүрді. Ол құрметті қоныс аударған адам болды, патшалықтағы ең ықпалды адамға айналды. Ол өзінің отандастарын шенеуніктердің қаталдығынан қорғады және енкомендеролардың (ірі жер иелері) ашкөздігін шектеді. Бірақ оның байлық пен алтынға деген құштарлығы оның ішінде жалғасты.

Кейінгі экспедициялар

1569 жылы 63 жасында Де Кесада Колумбияның шығысындағы Льянос жазығын жаулап алуға тапсырма алды. 1569 жылдың сәуір айында Боготадан 500 атты әскер, 1500 жергілікті тұрғын, 1100 жылқы және жүк тасуға арналған мал, 600 бас ірі қара, 800 шошқа, көптеген негр құлдары және 8 дін қызметкерімен ол алдымен Гежар өзенінің жоғарғы ағысындағы Месетасқа бас сұқты. Сол жерде шөп өртінен малдың көп бөлігі қырылды. Де Кесада экспедициясы кейін жақын орналасқан Сан-Хуан-де-лос-Льяносқа көшті, онда бағыт шығыс-оңтүстік-шығысқа (жүргізуші Педро Солетоның нұсқауымен) белгіленді және келесі екі жыл бойы сақталды. Бір жылдай өткен соң, Хуан Малдонадомен бірге бірнеше адамдар қайтып келді, алты айдан кейін Сан-Хуанға жетті, бірақ аман қалғандардың саны аз болды. Де Кесада ақырында Гуавиар мен Ориноко өзендерінің қосылған жеріне (1571 жылдың желтоқсанында) (Сан-Фернандо де) Атабапоға жетті, одан әрі жол жүру үшін кеме салу қажет болды. Сондықтан ол көңілі құсып, 1572 жылдың желтоқсан айында 25 испан, 4 жергілікті тұрғын, 18 жылқы және 2 дін қызметкерімен ғана Боготаға оралды. Бұл экспедиция тарихқа енген ең қымбат апаттардың бірі болды. Шекаралық гарнизонда қызметтен кейін (оның ішінде ол жергілікті халықтың көтерілісін басып тастады), Де Кесада, жалқаулыққа шалдығып, 60 мыңнан астам дукатқа қарызға батып, үмітсіздікке бой алдырып, жайлырақ климат іздеуге мәжбүр болды және 70-ден 85 жасқа дейін Жаңа Гранада Корольдігінің маңызды сауда қаласы Марикитада қайтыс болды.

Өлім және мұра

Ол қайтыс болғаннан кейін Марикитада Санта-Люсия аббаттығында жерленді. Оның денесі 1597 жылға дейін сол жерде сақталды, содан кейін эксгумацияланып, ол негізін салған Богота қаласына көшірілді.