Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Дүңкір (Prunella modularis) – қоңыржай Еуропаның және Азиялық Ресейдің барлық аймақтарында кездесетін шағын, қонбалы құс. Дүңкірлер сондай-ақ Жаңа Зеландияға әкелінген. Бұл акценторлар отбасының ең кең таралған өкілі; ал қалған акценторлардың көпшілігі таулы жерлермен шектеледі. Дүңкірдің басқа да көп қолданылатын аттары: тікенекті акцентор, тікенекті торғай, тікенекті сайрақ және шырылдақ.
The dunnock (Prunella modularis) is a small passerine, or perching bird, found throughout temperate Europe and into Asian Russia. Dunnocks have also been introduced into New Zealand. It is by far the most widespread member of the accentor family; most other accentors are limited to mountain habitats. Other common names of the dunnock include: hedge accentor, hedge sparrow, hedge warbler, and titling.
Сипаттама
Қаңқа құсы, қарақұстан шамамен кішірек, әдетте белгілі бір ұзындықта болады. Оның арқасы жолақты, кішкентай үй құсына едәуір ұқсайды. Сол түр сияқты, дунноктың да көз тарта алмайтын сыртқы түрі бар, бұл мүмкін жыртқыштардан қорғану үшін қалыптасқан. Оның төменгі жағы қоңыр, жұқа, сүйір тұмсығы бар. Ересек құстардың басы сұр, екі жынысы да түсі жағынан ұқсас. Ұқсас мөлшердегі басқа қоңыр құстардан айырмашылығы, дунноктар қанаттарын жиі қозғайды, әсіресе аумақтық даулар кезінде немесе жұптасу үшін бәсекелескенде. Осының нәтижесінде "қозғалмалы қанатты" деген кең таралған атау пайда болды. Дунноктың ең негізгі дауысы – өткір, үздіксіз "цип" дыбысы, сонымен қатар жоғары трилдеуіш үн шығарады, ол құстың жасырын өмір салғанын аңғартады. Әні жылдам, жіңішке және сыңғырлаған, тәтті әуенге ұқсас, оны еуразиялық қызылқұйрықпен шатастыруға болады, бірақ ол одан қысқа және әлсіз.
A robin sized bird, the dunnock typically measures in length. It possesses a streaked back, somewhat resembling a small house sparrow. Like that species, the dunnock has a drab appearance which may have evolved to avoid predation. It is brownish underneath, and has a fine pointed bill. Adults have a grey head, and both sexes are similarly coloured. Unlike any similar sized small brown bird, dunnocks exhibit frequent wing flicking, especially when engaged in territorial disputes or when competing for mating rights. This gave rise to a common name of "shufflewing". The main call of the dunnock is a shrill, persistent tseep along with a high trilling note, which betrays the bird's otherwise inconspicuous presence. The song is rapid, thin and tinkling, a sweet warble which can be confused with that of the Eurasian wren, but is shorter and weaker.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Дунноктар Еуразияның кең аумақтарында, Еуропаның көп бөлігінде, оның ішінде Ливан, Солтүстік Иран және Кавказ аймақтарында табиғи түрде қоныстанды. Олар - жазық жерлерде ең көп кездесетін акцентор, ал қалған түрлері таулы аймақтарда мекендейді. Дунноктар 19 ғасырда Жаңа Зеландияға сәтті әкелінді және қазір елдің барлық аймақтарында, сондай-ақ кейбір жағажай аралдарында кеңінен тараған. Олардың таңдаған орталары – орманды алқаптар, бұталар, бақшалар және тікұшақтар, онда олар көбінесе жерде тамақтанады, әсіресе шөпқоректілерді іздейді.
Dunnocks are native to large areas of Eurasia, inhabiting much of Europe including Lebanon, northern Iran, and the Caucasus. They are the only commonly found accentor in lowland areas; all the others inhabit upland areas. Dunnocks were successfully introduced into New Zealand during the 19th century, and are now widely distributed around the country and some offshore islands. Favoured habitats include woodlands, shrubs, gardens, and hedgerows where they typically feed on the ground, often seeking out detritivores as food.
Аумақтық
Дунноктар аумақтық құстар және ұяларына жақындаған басқа құстармен қақтығысқа түсуі мүмкін. Бұдан әрі, топ мүшелері көбінесе туыс болмайды, сондықтан бәсекелестік туындауы ықтимал. Аналықтардың аумақтары көбінесе өзіне тиесілі болады. Дегенмен, кейде бірнеше аталық бірнеше аналық бар бір аумақты қорғау үшін бірігіп жұмыс істейді. Аталықтардың арасында қатаң үстемдік иерархиясы байқалады: ересек құстар көбінесе үстемдік етеді, ал жас құстар әдетте бағынышты болады. Зерттеулер көрсеткендей, жақын туыс аталықтар бір аумақты ешқашан бөліспейді.
Dunnocks are territorial and may engage in conflict with other birds that encroach upon their nests. Furthermore, members of a group are rarely related, and so competition can result. Female territorial ranges are almost always exclusive. However, sometimes, multiple males will co operate to defend a single territory containing multiple females. Males exhibit a strong dominance hierarchy within groups: older birds tend to be the dominant males and first year birds are usually sub dominant. Studies have found that close male relatives almost never share a territory.
Жұптастыру жүйелері
Дунноктың жұптасу жүйесі өзгермелі. Аналықтары көбінесе көпұялы болады, бір уақытта екі немесе одан да көп аталықтармен көбейеді, бұл құстар арасында сирек кездесетін жағдай. Бұл көп жұптасу жүйесі аталықтар арасында сперма үшін бәсекелестікті күшейтеді. ДНК-саусақ іздері зерттеулері бір ұядағы балапандардың әртүрлі әкелері болуын көрсетті, бұл аталықтардың аналыққа басымдық тануының нәтижесіне байланысты. Аналықтың ұрықтарды шығаруын стимуляциялау үшін аталықтар бәсекелестік жасайды. Дунноктардың жұптасуына оннан бір секунд уақыт қажет, және олар күніне 100-ден астам рет жұптаса алады. Аталықтардың ұяға қамқорлық көрсетуі олардың жұптасудағы сәттілігіне пропорционал, сондықтан екі аталық пен бір аналық бір ұяда балапандарды қоректіндіруін көруге болады. Дуннок популяцияларындағы жұптасу жүйелері аталықтар мен аналықтар арақатынасына және аумақтардың жаппай жабуына байланысты әртүрлі болады. Егер бір ғана аналық пен бір ғана аталықтың аумақтары жаппай жабылса, моногамия басым болады. Кейде екі немесе үш іргелес аналық аумақтары бір аталық аумағын жауып тұрады, сондықтан көп әйел алуға бейімділік пайда болады, аталық бірнеше аналықты бағындырады. Полигинандрия да кездеседі, онда екі аталық бірнеше аналықтан тұратын аумақты бірлесіп қорғайды. Дегенмен, полиандрия – табиғатта кездесетін дунноктардың ең көп таралған жұптасу жүйесі. Популяцияға байланысты, аталықтар көбінесе көп әйелді популяцияларда жақсы репродуктивті нәтижелерге қол жеткізеді, ал аналықтар полиандрия кезінде артықшылыққа ие болады.
The dunnock possesses variable mating systems. Females are often polyandrous, breeding with two or more males at once, which is quite rare among birds. This multiple mating system leads to the development of sperm competition amongst the male suitors. DNA fingerprinting has shown that chicks within a brood often have different fathers, depending on the success of the males at monopolising the female. of the female to stimulate ejection of rival males' sperm. Dunnocks take just one tenth of a second to copulate and can mate more than 100 times a day. Males provide parental care in proportion to their mating success, so two males and a female can commonly be seen provisioning nestlings at one nest. Other mating systems also exist within dunnock populations, depending on the ratio of male to females and the overlap of territories. When only one female and one male territory overlap, monogamy is preferred. Sometimes, two or three adjacent female territories overlap one male territory, and so polygyny is favoured, with the male monopolising several females. Polygynandry also exists, in which two males jointly defend a territory containing several females. Polyandry, though, is the most common mating system of dunnocks found in nature. Depending on the population, males generally have the best reproductive success in polygynous populations, while females have the advantage during polyandry.
Ұя
Дуннок бұта немесе қылқан жапырақты ағаштардың төменгі жағына ұя салады (көбінесе бұтақтар мен мүктерден салынған, жүн немесе қауырсын сияқты жұмсақ материалдармен төселген), онда ересек құстар әдетте үштен беске дейін дақты жоқ көк жұмыртқа туады.
The dunnock builds a nest (predominantly from twigs and moss and lined with soft materials such as wool or feathers), low in a bush or conifer, where adults typically lay three to five unspotted blue eggs.
Ата-ананың қамқорлығы мен қамтамасыз етуі
Популяцияға байланысты, ұрпақтар жалғыз аналық, еркекпен жартылай көмектесетін бірнеше аналық, еркекпен толық көмектесетін бірнеше аналық немесе бірнеше аналық және бірнеше еркектер тәрбиелей алады. Жұптарда, еркек және аналық ата-аналық қамқорлықты шамалас деңгейде көрсетеді. Дегенмен, үштіктерде аналық және альфа-еркек балапанға бета-еркекке қарағанда көбірек қамқорлық көрсетеді. Аналықтардың еркектерден қашып құтыла алатын аумақтарда альфа және бета-еркектер азықтандыруды тең бөліседі. Бұл соңғы жүйе аналықтар үшін ең қолайлы жағдайды білдіреді, себебі ол ұрпақтарға барынша қамқорлық көрсетуге және олардың сәтті өсуіне көмектеседі. Бір зерттеу көрсеткендей, аталықтар полиандриялық немесе полигиноандриялық жүйелерде өз балалары мен басқа аталықтың балалары арасында айырмашылық жасамайды. Алайда, олардың тамақтандыруы аталықтың ұрықтануға сенімділігіне байланысты өзгереді. Егер аталықтың аналыққа қол жеткізу мүмкіндігі жоғары болса, және осылайша, белгілі бір көбейтілу кезеңінде сәтті ұрықтандыру ықтималдығы артатын болса, ол ұрпаққа көбірек қамқорлық көрсетеді.
Broods, depending on the population, can be raised by a lone female, multiple females with the part time help of a male, multiple females with full time help by a male, or by multiple females and multiple males. In pairs, the male and the female invest parental care at similar rates. However, in trios, the female and alpha male invest more care in chicks than does the beta male. In territories in which females are able to escape from males, both the alpha and beta males share provisioning equally. This last system represents the best case scenario for females, as it helps to ensure maximal care and the success of the young. A study has found that males tend to not discriminate between their own young and those of another male in polyandrous or polygynandrous systems. However, they do vary their feeding depending on the certainty of paternity. If a male has greater access to a female, and therefore a higher chance of a successful fertilisation, during a specific mating period, it would provide more care towards the young.