Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грегориан күнтізбесінің ұсынылып отырған реформасы – қазіргі кезде қолданылып жүрген күнтізбе.
Proposed reform of Gregorian calendar
the calendar in common use
Дүниежүзілік күнтізбе – 1930 жылы Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Элизабет Ахелис жасаған Грегориан күнтізбесінің ұсынылған реформасы.
The World Calendar is a proposed reform of the Gregorian calendar created by Elisabeth Achelis of Brooklyn, New York in 1930.
Негізгі деректер
Әлемдік күнтізбенің тамыры – аббат Марко Мастрофини ұсынған күнтізбеде, ол Григориан күнтізбесін реформалау жобасы болды, осылайша жыл әрқашан 1 қаңтарда жексенбі күні басталып, әрқайсысы 91 күндік тең төрт бөліктен тұрар еді. Күн айналымының 365-ші күні жыл соңы, "қосымша" және қалау бойынша мереке күні болар еді. Leap жылдары, екінші "қосымша күн" 30 маусымдағы сенбі күнінен кейін келер еді. 1887 жыл шамасында француз астрономы Гастон Армелин осы идеяға негізделген және Әлемдік күнтізбеге шамамен сәйкес келетін күнтізбе ұсынды. Элизабет Ахелис 1930 жылы Әлемдік күнтізбе қауымдастығын (TWCA) құрды, мақсаты – Әлемдік күнтізбенің бүкіл әлемде қабылдануын қамтамасыз ету. Ол келесі жиырма бес жылдың көп бөлігінде The World Calendar Association, Inc. ретінде жұмыс істеді. 1930 жылдары БҰҰ-ның алдағысы – Ұлттар Лигасында осы тұжырымға қолдау артты. Ахелис 1931 жылы «Күнтізбе реформасы журналын» шығара бастады, оны жиырма бес жыл бойы жариялады және күнтізбе тұжырымдамасы туралы бес кітап жазды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ахелис Әлемдік күнтізбеге бүкіл әлемдік қолдау іздеді. Қозғалыс халықаралық деңгейде танымал бола бастағанда, Ахелис БҰҰ-ның күнтізбе реформасы бойынша әрекет етуге лайықты орган екенін мәлімдеді. 1955 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымында АҚШ «Егер АҚШ Конгресіндегі өкілдері арқылы әрекет ететін АҚШ азаматтарының көпшілігі мұндай реформаны қолдамаса», қолдау көрсетуден бас тартып, оның жалпы қабылдануын кешіктірді. Сондай-ақ, Ахелис 1955 жылы жазды (JCR Vol. 25, 169-бет): «Филиалдар мен комитеттер көп жылдар бойы және қазір де өз үкіметтерінің барлық бөлімдеріне жүгінуге мүмкіндік алғанымен, Incorporated (International) Association салықтан босатылу статусын жоғалтпау үшін АҚШ-та заң шығаруға тырысудан бас тартты. Сондықтан мен өз елімде барлық филиалдарды өз елдерінде істеуге шақырған нәрсені істеуге рұқсат алмадым». 1956 жылы ол «The World Calendar Association, Incorporated» компаниясын таратып жіберді. Ол ғасырдың соңына дейін Халықаралық Әлемдік Күнтізбе қауымдастығы ретінде жалғасты, оның құрамында Ахелиспен туысқан Молли Э. Калькштейн де болды, ол 2000–2004 жылдары қауымдастықтың алғашқы ресми веб-сайтын жасады. 2005 жылы қауымдастық Халықаралық Әлемдік Күнтізбе қауымдастығы болып қайта құрылды. Ол 2013 жылға дейін белсенді болды, содан кейін 2017 және 2023 жылдары Әлемдік күнтізбені қабылдау бойынша жұмыстарды қайта бастады. Әлемдік күнтізбе қауымдастығының соңғы директоры Канзас штатының Эллинвуд қаласынан Уэйн Эдвард Ричардсон болды, ол 2020 жылдың 29 мамырында қайтыс болды.
The World Calendar has its roots in the proposed calendar of the Abbot Marco Mastrofini, a proposal to reform the Gregorian calendar year so that it would always begin on Sunday, 1 January, and would contain equal quarters of 91 days each. The 365th day of the solar cycle would be a year end, "intercalary" and optionally holiday. In leap years, a second "intercalary day" follows Saturday, 30 June. Around 1887 French astronomer Gaston Armelin proposed a calendar based on this idea and roughly identical to the World Calendar. Elisabeth Achelis founded The World Calendar Association (TWCA) in 1930 with the goal of worldwide adoption of the World Calendar. It functioned for most of the next twenty five years as The World Calendar Association, Inc. Throughout the 1930s, support for the concept grew in the League of Nations, the precursor of the United Nations. Achelis started the Journal of Calendar Reform in 1931, publishing it for twenty five years, and wrote five books on the calendar concept. Following World War II, Achelis solicited worldwide support for the World Calendar. As the movement gained international appeal with legislation introduced in the United States Congress, awaiting international decisions, Achelis accepted advice that the United Nations was the proper body to act on calendar reform. At the United Nations in 1955, the United States significantly delayed universal adoption by withholding support "unless such a reform were favoured by a substantial majority of the citizens of the United States acting through their representatives in the Congress of the United States." Also, Achelis wrote in 1955 (JCR Vol. 25, page 169), "While Affiliates and Committees have over the years and still are able to approach all branches of their governments, the Incorporated (International) Association was prevented from seeking legislation in the United States lest it lose its tax exempt status. Because of this I have been prevented from doing in my own country that which I have been urging all other Affiliates to do in theirs." By 1956, she dissolved The World Calendar Association, Incorporated. It continued as the International World Calendar Association through the rest of the century with several directors including Molly E. Kalkstein, who is related to Achelis, and who provided the Association's first official website during her 2000–2004 tenure. The association reorganised in 2005 as The World Calendar Association, International. It was last active on 2013 as it had resumed efforts towards adoption of the World Calendar in 2017 and 2023. The World Calendar Association's last director was Wayne Edward Richardson of Ellinwood, Kansas who died on 29 May 2020.
Артықшылықтары
Басқа күнтізбе реформасы ұсыныстары сияқты, оны қолдаушылар қазіргі Григориан күнтізбесімен салыстырғанда Дүниежүзілік күнтізбенің бірнеше артықшылықтарын көрсетеді. Жақтаушылары оның қарапайым құрылымын атап көрсетеді. Әр күнді апта мен айға қатысты нақты, қайталамалы күндік санамен анықтауға болады. Төрт айлық статистиканы салыстыру оңай, себебі әр жылғы төрт тоқсанның ұзақтығы бірдей. Күнтізбелерді басу қажеттілігі азаятындықтан экономиялық үнемдеуге қол жеткізіледі, өйткені тек жыл санасы ғана өзгереді. Жұмыс және оқу кестелерін жыл сайын үлкен шығындармен қажетсіз өзгертудің қажеті жоқ. Дүниежүзілік күнтізбені кез келген адам жадына сіңіріп алып, оны сағат сияқты қолдануға болады. Дүниежүзілік күнтізбе мәңгілік болғандықтан, оны әр жыл сайын қайта басудың қажеті шамалы. Дүниежүзілік күнтізбедегі күндер Григориан күнтізбесіндегі күндерден екі күннен аспайтын айырмашылыққа ие.
As with other calendar reform proposals, supporters point out several benefits to the World Calendar over the current Gregorian calendar. Proponents refer to its simple structure. Each day is assigned an exact, repetitive date relative to week and month. Quarterly statistics are easier to compare, since the four quarters are the same length each year. Economic savings occur from less need to print calendars because only the year number changes. Work and school schedules do not need to unnecessarily reinvent themselves, at great expense, year after year. The World Calendar can be memorised by anyone and used similarly to a clock. Because the World Calendar is perpetual, there is no need to churn out copies of it every year. Dates in the World Calendar occur with no more than two days difference from Gregorian calendar dates.
Діни қарсылықтар
ХХ ғасырда Дүниежүзілік күнтізбеге қарсы ең басты оппоненттер жеті күндік цикл бойынша құдайға сыйынған діндердің басшылары болды. Яһудилер, христиандар және мұсылмандар үшін белгілі бір құдайға сыйынған күндер олардың сенімдерінің ежелгі және негізгі бөлігі болып табылады. Яһудилер Декалогтағы «сенбі күнін қасиетті сақтау үшін еске алу керек» (Шығу кітабы 20:8) деген нұсқауға сәйкес, сенбі күнін Шаббат ретінде сақтайды. Көптеген христиандар Мәсіхтің қайта тірілген күні деп санайтын жексенбіде, яғни Иеміздің күнінде құдайға сыйынады. Мұсылмандар Адамның жаратылған күні деп санайтын жұма күндері мешіттерде жұма намазын оқиды. Сол сияқты, Жетінші күндік адвентистер де әр сенбіде құдайға сыйынғандары жөн. Осы діндердің жақтастары аралық күндердің әдеттегі жеті күндік аптадан тыс есептеліп, дәстүрлі апталық циклді бұзатынына қарсылық білдіреді. Дүниежүзілік күні бар апта сегіз күнге дейін созылады. Осы діндердің кейбір жақтастары өздерінің мерекелерін әр жетінші күні тойлауды жалғастыру керектігін талап етеді, бұл құдайға сыйынған күндердің Дүниежүзілік күнтізбе аптасына қатысты жыл сайын бір күнге (кібіс жылдары екі күнге) ығысуына себеп болады. Демалыс күні енді демалыс күнімен сәйкес келмейді. Бұл мәселе 1955 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымында АҚШ үкіметінің одан әрі зерттеуді ұсынбау шешіміне ықпал етті. Дүниежүзілік күнтізбені қолдаушылар өз жүйесінің әлем халқының маңызды бөлігінің дәстүрлеріне қайшы келетінін жоққа шығармайды, бірақ Дүниежүзілік күндер мен кібіс жыл күндерін жеті күндік апталық реттілікті сақтағысы келетін адамдар үшін «қос» мерекелер ретінде қарастыруға болады деп мәлімдейді.
The main opponents of the World Calendar in the 20th century were leaders of religions that worship according to a seven day cycle. For Jews, Christians and Muslims, particular days of worship are ancient and fundamental elements of their faith. Jews observe Saturday as Shabbat, on the basis of the Decalogue's injunction to "remember the sabbath day, to keep it holy" (Exodus 20:8). Most Christians worship on Sunday, the Lord's Day, on which they believe Christ rose from the dead. Muslims perform the jumu'ah prayer in Mosques on Fridays, the day they believe Adam was created. Likewise, Seventh day Adventists are required to worship every Saturday. Adherents of these religions object that intercalary days are counted outside the usual seven day week and disrupt the traditional weekly cycle. A week with a Worldsday would be eight days long. Some adherents of these religions insist that they would have to continue observing their holidays every seventh day, causing the worship days to drift by one day each year (two on a leap year), relative to the World Calendar week. The day of rest would then no longer coincide with the weekend. These concerns played a role in the United States government's decision, at the United Nations, in 1955, not to recommend further study. Supporters of the World Calendar do not deny that their system is at odds with the traditions of a significant portion of the world's population, but argue that Worldsdays and Leapyear Days can be treated as "double" holidays by those who wish to maintain the seven day week sequence.
Халықаралық стандарттар
Дүниежүзілік күнтізбе, кейбір басқа ұсыныстардан өзгеше, халықаралық стандарт ISO 8601-мен үйлесімсіз, ол Григориан күнтізбесіне негізделген, бірақ одан өзгеше. Олар аптаның бірінші күніне қатысты ерекшеленеді (жексенбіге қарсы дүйсенбі), және ISO 8601 аралық күндерді қолдамайды (мысалы, белгілеу жүйесінде). Дегенмен, Дүниежүзілік күнтізбе Григориан күнтізбесін басқа күнтізбе реформаларының ұсыныстарына қарағанда аз өзгертеді, осылайша қарапайым және мәңгілік күнтізбеге қол жеткізуді көздейді.
The World Calendar, unlike some other proposals, is not compatible with the international standard ISO 8601, which is based upon, but differs from, the Gregorian calendar. They differ regarding the first weekday of the week (Sunday vs. Monday), and ISO 8601 does not support intercalary dates (e. g. in notation). The World Calendar, however, modifies the Gregorian calendar less than other calendar reform proposals to achieve the sought after improvements of a simpler and perpetual calendar.