Кіріспе

1819–1891 жылдары) – британдық азаматтық инженер. Лондонның Метрополитендік жұмыс басқармасының бас инженері ретінде оның ең маңызды жетістігі – 1858 жылғы «Ұлы иіс» салдарынан Лондонның орталық бөлігі үшін канализация жүйесін құру болды. Бұл жүйе қаланың холера эпидемиясынан арылуына және Темза өзенін тазалау процесін бастауға зор үлес қосты. Кейіннен ол Хаммерсмит көпірін жобалады.

Ерте өмір

Базалгетт Хилл Лодж, Клей Хилл, Энфилд қаласында, Жозеф Уильям Базалгетт (1783–1849), зейнеткер Корольдік теңіз флоты капитаны, және Тереза Фило Пилтон (1796–1850) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Луи Базалгетт, тігінші және қаржыгер болған, болашақ Георг IV-ке жақындық танытқан гугенот иммигранты және кейіннен байлыққа ие болды. 1827 жылы, Жозеф сегіз жасқа толғанда, отбасы Лондонның Сент-Джонс Вуд ауданындағы Гамильтон террасасындағы жаңа салынған үйге көшті. Ол мансабының бастапқы кезеңін белгілі инженер сэр Джон Макнейлдің шәкірті ретінде теміржол жобаларында жұмыс істеуге арнады. 1842 жылы Лондонда жеке кеңес беру практикасын ашуға жеткілікті тәжірибе жинады (оның ішінде Қытай мен Ирландиядағы жерді мелиорациялау және құрғату жұмыстары). 1845 жылы Гамильтон террасасындағы үй сатылып, Жозеф Ирландияның Килкенни графтығынан Мария Кофқа үйленді. Ол теміржол желісін кеңейтуде тығырықтан өткендіктен, екі жыл өткен соң, 1847 жылы, жүйкелік ауруға шалдықты. 1847 жылы, оның денсаулығы жақсарғанда, Лондонның канализация жөніндегі комиссиясы барлық клоакаларды жабуды және үйден шығатын ағыс суларын канализацияға қосып, Темзаға құюды бұйырды. 1849 жылы холера эпидемиясы Лондонда 14 137 адамның өмірін қиды. Базалгетт 1849 жылы Метрополитен комиссиясына көмекші инженер болып тағайындалды, ал 1852 жылы алдыңғы инженердің "шаршау мен уайымнан" қайтыс болуынан кейін бас инженер болып істей бастады. 1853 жылы тағы бір холера эпидемиясы болды, оның салдарынан 10 738 адам көз жұмды. Сол кездегі медициналық пікір бойынша, холераның себебі – нашар ауа, яғни миазма. Дәрігер Джон Сноу бұрыннан басқаша түсіндірме ұсынған болатын, қазіргі таңда дұрыс деп танылған: холера ластанған су арқылы таралады, бірақ оның көзқарасы кеңінен қабылданбады. Базальгетт, басқа инженер Исамбард Кингдом Брунельдің қолдауымен, 1856 жылы комиссияның жаңадан құрылған Метрополитендік құрылыс басқармасының бас инженері болып тағайындалды (ол осы лауазымды МҚБ жойылғанға дейін және 1889 жылы Лондон округтік кеңесімен алмастырылғанға дейін сақтап қалды). 1858 жылы, Ұлы иіс жылы, Парламент жобаның жоғары құнына қарамастан, рұқсат беру туралы заң қабылдады, және Базалгетттің Лондонның кәріз жүйесін революциялауға бағытталған ұсыныстары іске асырыла бастады. Көрсетілгендей, жабық кәріздер холераның себебі деп саналатын иіс ("миазма") жоюға және осылайша холера эпидемиясын болдырмауға мүмкіндік береді деп күтілді.

Канализациялық жұмыстар

Сол кезде Темза өзені ашық канализацияға айналған еді, онда балық немесе басқа да жануарлар болмады, ал лондондықтар үшін қоғамдық денсаулыққа қауіп тудырды. Базалгеттің шешімі (25 жыл бұрын суретші Джон Мартин ұсынған ұсынысқа ұқсас) – 82 миль (132 км) жер асты кірпіштен салынған магистральдық канализация желісін құру, осы желі арқылы канализация ағындарын тоқтатып, 1100 миль (1770 км) көше канализациясын салу болды. Осылайша, Лондон көшелері мен далалары арқылы өзенге еркін ағып жатқан шикі канализацияны бұру жоспарланды. Жоспарға Депфордтағы (1864) және Кроснестегі (1865) ірі сорғы станциялары кірді, олар Эриф батпақтарында, Темзаның оңтүстік жағында орналасқан. Сондай-ақ, Абби Миллсте (Лиа өзенінің аңғарында, 1868) және Челси жағасында (Гроссвенор көпірінің жанында; 1875), өзеннің солтүстік жағында да станциялар салынды. Ағынды сулар өзеннің төменгі ағысына бағытталды, онда олар Темзаның солтүстік және оңтүстік жағындағы екі ірі канализациялық жүйеде – Солтүстік және Оңтүстік Ағын Шығару Кәріздерінде жиналды. Ағын шығару кәріздерінен шыққан канализация бастапқыда Бектон мен Кроснестегі теңгерімдеу резервуарларына жиналды, содан кейін тазартылмаған күйінде, су тасқыны кезінде Темзаға құйылды. Жүйені 1865 жылы Уэльс ханзадасы Эдуард ашты, бірақ жобаның толық аяқталуына тағы он жыл кетті. «Принцесса Алиса» апатының нәтижесінде 1900 жылы Бектон мен Кроснестегі теңгерімдеу резервуарларын ауыстыру үшін кеңейтілген канализацияны тазарту құрылыстары салынды. Бұл қымбат жобаның негізгі болжамы – миазма холера инфекциясын таратуы мүмкін деген пікір қате болды. Алайда, жаңа канализация жүйесінің күтпеген салдары – сумен жабдықтаудан инфекцияны тудыратын бактерияны жою болды, осылайша канализациямен қамтылған аймақтарда холераның таралуы тоқтатылды. Дұрыс емес болжам жобаның сәтсіздігіне әкелмей, керісінше, жаңа канализация холераның таралуын тоқтатты, сонымен қатар тиф және қызба эпидемияларының жиілігін де азайтты. Базалгеттің еңбекке қабілеті таңғажайып болды; әр түрлі Вестри кеңестері канализация жүйесіне жасалған барлық қосылыстарды тексеруі керек болды, және Базалгет бұл жұмысты өзі атқарды. Оның құжаттарында мыңдаған зығыр жоспарлары сақталған, олардың үстіне үнді сиясымен қолмен жазылған түсіндірмелер бар: «JWB мақұлданды», «Менің ойымша, мұнда 6 дюймдік емес, 9 дюймдік құбыр қолданылуы керек. JWB» және т.б. Оның денсаулығының нашарлауы заңды болды. Thames Water компаниясы «Метрополитендік құрылыс басқармасы» деп жазылған және жыл көрсетілген үлкен көк бумалардағы құжаттарды сақтайды, әдетте жылына екі бумадан.

Сыйлықтар мен естеліктер

1875 жылы Базалгетті рыцарьлық атағымен марапатталды, 1883 жылы Азаматтық инженерлер институтының президенті болып сайланды. Ұлы Лондон Кеңесінің көк тақтасы оны Солтүстік Лондонның Сент-Джонс Вуд ауданындағы 17 Гамильтон Террасасында еске алады, сондай-ақ Лондонның орталық бөлігіндегі Темза өзені бойындағы Виктория жағалауындағы ресми ескерткіш орнатылған. 2020 жылдың шілдесінде Лондон қалалық әкімдігі Блэкфрайрс көпірінің батысында, Темза тасқынына қарсы жобасы аясында құрылған жаңа қоғамдық кеңістікке Базалгетті жағалауы деген ат берілгенін хабарлады. Далвич колледжінде оның атымен дизайн және технология немесе математика және ғылым салаларында оқуға стипендия тағайындалады.