Кіріспе
Француз суретшісі (1885–1941)
Роберт Делоней (12 сәуір 1885 – 25 қазан 1941) – Париж мектебі қозғалысының француз суретшісі; ол әйелі Соня Делоней және тағы басқалармен бірге Орфизм өнер қозғалысын құрды, ол жарқын түстер мен геометриялық пішіндерді қолдануымен ерекшеленеді. Оның кейінгі туындылары көбірек абстрактілі болды. Оның маңызды ықпалы – түстерді батыл қолдануға және тереңдік пен тонмен тәжірибе жасауға деген шексіз құштарлығымен байланысты.
Ерте өмір
Роберт Делоней Парижде Джордж Делоней мен графня Берта Фелиция де Розаның ұлы болып дүниеге келді. Бала кезінде Делонейдің ата-анасы ажырасып, оны анасының қарындасы Мари мен оның күйеуі Шарль Дамур Бурж қаласының жанындағы Ла Роншерде тәрбиеледі. Ол соңғы емтиханында сүре алмағандықтан және суретші болғысы келетінін айтқан соң, 1902 жылы туысы оны Париждің Белвиль ауданындағы Ронсин ательесіне сәндік өнерді үйренуге жіберді.
Еңбек жолын бастауы
19 жасында Делоне Ронсинді тастап, сурет салуға толыққанды беріліп, 1904 жылы Салон де Индепенданға алты туындысын ұсынды. Ол Бретаньға сапар шекті, онда Понт-Авен тобының ықпалына іледі; ал 1906 жылы Бретаньде салған туындыларын 22-ші Салон де Индепенданға ұсынды, онда Анри Руссомен танысты. Роберт Герберт былай жазады: "Метцингердің нео-импрессионистік кезеңі оның жақын досы Делонеге қарағанда сәл ұзақ болды. Оның нео-импрессионистік жұмысының шыңы 1906 және 1907 жылдары болды, ол Делонемен бір-бірінің портреттерін жасады (Арт нарығы, Лондон және Көркем өнер мұражайы, Хьюстон), пигменттің айқын тіктөртбұрыштарында. (1906–07 жылдардағы «Күн батуы №1» суретінің аспанында, Rijksmuseum Kröller Müller жинағында, кейіннен Делоне жеке эмблемаға айналдырған күн дискісі бар). Герберт Мецингердің суретіндегі күннің дірілдеген бейнесін, сондай-ақ Делоненің «Дискілі пейзажын» (1906–07) «нео-импрессионистік түс теориясының негізінде жатқан спектрлік жарықтың ыдырауына құрмет» деп сипаттайды. Мецингер, оның ізінен Делоне еріп, 1906 және 1907 жылдары екеуі жиі бірге сурет салған. Пит Мондриан шамамен 1909 жылы осыған ұқсас мозаикалық дивизионистік техниканы жасады. Кейін футуристер (1909–1916) Джинно Северинидің париждік туындыларының (1907 жылдан бастап) ықпалымен осы стильді өздерінің динамикалық суреттері мен мүсіндеріне енгізді. 1908 жылы, әскери қызметтен кейін полк кітапханашысы болып жұмыс істеген соң, ол Соня Теркпен танысты; ол сол кезде неміс өнер сатушысына үйленген еді және жақын арада ажырасатын болды. 1909 жылы Делоне Париж қаласы мен Эйфель мұнарасының сериялық зерттеулерін бастады, Эйфель мұнарасы сериясы. Келесі жылы ол Теркке үйленді, және жұбайлар Париждегі студиялық пәтерде қоныстанды, онда олардың ұлы Шарль 1911 жылдың қаңтарында дүниеге келді. Сол жылы Василий Кандинскийдің шақыруымен Делоне Мюнхендегі суретшілер тобы «Көк атты мінгендер» (Der Blaue Reiter) құрамына қосылды. Делоне Германияда, Швейцарияда және Ресейде де сәттілікке жетті. Мюнхендегі «Көк атты мінгендер» көрмесіне қатысып, төрт туындысын сатты. Делоне картиналары «Көк атты мінгендер» тобынан ынталы жауап алды. «Көк атты мінгендермен» байланыс 1912 жылы «Көк атты мінгендер» альманағында жарияланған Эрвин фон Бусседің «Роберт Делоненің композиция әдістері» атты мақаласына әкелді. Делоне сол жылдың ақпан айында Мюнхендегі «Көк атты мінгендер» және Мәскеудегі «Knave of Diamonds» көрмелеріне қатысты. "Бұл 1912 жылы болды. Кубизм толыққанды күшімен дамыды. Мен көркемөнердегі әріптестерім жасаған кубизмге қарағанда призмаларға ұқсайтын суреттер жасадым. Мен кубизмнің еретігі болдым. Мен түстер палитрасынан түстерді алып тастаған жолдастарыммен қатты дауластым, оны барлық элементтік қозғалыстан айырдым. Мені импрессионизмге қайта оралдым деп айыптады, сәндік суреттер жасап жүрмін, т.б. Мен мақсатымға жақын келгенімді сездім". 1912 жыл Делоне үшін шешуші кезең болды. 13 наурызда Galerie Barbazanges галереясындағы оның Париждегі алғашқы ірі көрмесі екі аптадан кейін жабылды. Француз математигі және актуар Морис Принсе ұйымдастырған көрмеде оның 1906–07 жылдардағы дивизионистік кезеңінен бастап, 1909–1912 жылдардағы протокубистік және кубистік Эйфель мұнарасы суреттеріне дейінгі қырық алты жұмысы көрсетілді. Аполлинер көрмедегі осы туындыларды жоғары бағалап, Делонені «дүниеге монументалды көзқараспен қарайтын суретші» деп жариялады. 1912 жылғы 23 наурызда сатирикалық журналдың L'Assiette au Beurre санында Джеймс Бёрклидің Салон де Индепендан көрмесінде Делоне кубистер тобынан бөлініп кеткені туралы алғашқы жарияланған пікірі пайда болды. Беркли былай деп жазды: "Бір бөлмені ғана алып тұрған «кубистер» көбейді. Олардың жетекшілері Пикассо мен Брак олардың топтасуына қатыспады, ал жалпы кубист деп аталатын Делоне өзін оқшаулауды қалады және оның Метцингермен немесе Ле Фокниермен ешқандай ортақ нәрсесі жоқ екенін мәлімдеді". 1913 жылғы қаңтарда Делоне Аполлинармен бірге өзінің жұмыстарының көрмесі үшін Берлинге сапар шекті. Парижге қайтып келе жатқанда екеуі Боннда Август Маккеде тұрды, ол оларды Макс Эрнстпен таныстырды. Оның «Париж қаласы» картинасы Армори шоудан тым үлкен болғандықтан қабылданбады, ол Сэмюэл Халпертке өзінің барлық туындыларын көрмеден алып тастауды бұйырды. Виана және олардың достары Амадео де Соуза Кардосо (Делонелер оны Парижде кездестірген болатын) және Хосе де Альмада Негреирос көркемдік серіктестік құруды талқылады. Алғаш дезертир деп танылған Роберт 1916 жылғы 23 маусымда Вигодағы француз консулдығында әскери қызметке жарамсыз деп танылды. Берлиндегі Der Sturm галереясында Соня мен Роберттің португалдық кезеңінен туындылары көрсетілді.
Metzinger, followed closely by Delaunay—the two often painting together in 1906 and 1907—would develop a new sub style of Neo Impressionism that had great significance shortly thereafter within the context of their Cubist works. Piet Mondrian developed a similar mosaic like Divisionist technique circa 1909. The Futurists later (1909–1916) would incorporate the style, under the influence of Gino Severini's Parisian works (from 1907 onward), into their dynamic paintings and sculpture.]] In 1908, after a term in the military working as a regimental librarian, he met Sonia Terk; at the time she was married to a German art dealer whom she would soon divorce. In 1909, Delaunay began to paint a series of studies of the city of Paris and the Eiffel Tower, the Eiffel Tower series. The following year, he married Terk, and the couple settled in a studio apartment in Paris, where their son Charles was born in January 1911. The same year, at the invitation of Wassily Kandinsky, Delaunay joined The Blue Rider (Der Blaue Reiter), a Munich based group of artists. Delaunay was also successful in Germany, Switzerland, and Russia. He participated in the first Blaue Reiter exhibition in Munich and sold four works. Delaunay's paintings encouraged an enthusiastic response with Blaue Reiter. The Blaue Reiter connections led to the article by Erwin von Busse titled "Robert Delaunay's Methods of Composition", which appeared in the 1912 Blaue Reiter Almanac. Delaunay would go to exhibit in February of that year, in the second Blaue Reiter exhibition in Munich and Knave of Diamonds in Moscow. "This happened in 1912. Cubism was in full force. I made paintings that seemed like prisms compared to the Cubism my fellow artists were producing. I was the heretic of Cubism. I had great arguments with my comrades who banned color from their palette, depriving it of all elemental mobility. I was accused of returning to Impressionism, of making decorative paintings, etc. I felt I had almost reached my goal." 1912 was a turning point for Delaunay. On 13 March his first major exhibition in Paris closed after two weeks at the Galerie Barbazanges. The exhibition, organized by the French mathematician and actuary Maurice Princet, showed forty six works from his early 1906 07 Divisionist period to his Proto Cubist and Cubist Eiffel Tower paintings from 1909 to 1912. Apollinaire praised those works of the exhibition and proclaimed Delaunay as "an artist who has a monumental vision of the world." In the 23 March 1912 issue of the satirical magazine L'Assiette au Beurre, the first published suggestion that Delaunay had broken with this group of Cubists appeared, in James Burkley's review of the Salon des Indépendants. Burkley wrote, "The "Cubists", who occupied only a room, have multiplied. Their leaders, Picasso and Braque, have not participated in their grouping, and Delaunay, commonly labeled a Cubist, has wished to isolate himself and declares he has nothing in common with Metzinger or Le Fauconnier." With Apollinaire, Delaunay traveled to Berlin in January 1913 for an exhibition of his work at Galerie Der Sturm. On their way back to Paris, the two stayed with August Macke in Bonn, where Macke introduced them to Max Ernst. When his painting La ville de Paris was rejected by the Armory Show as being too big he instructed Samuel Halpert to remove all his works from the show. With Viana and their friends Amadeo de Souza Cardoso (whom the Delaunays had already met in Paris) and José de Almada Negreiros they discussed an artistic partnership. First declared a deserter, Robert was declared unfit for military duty at the French consulate in Vigo on 23 June 1916. The Der Sturm gallery in Berlin showed works by Sonia and Robert from their Portuguese period the same year.
Парижге оралу және кейінгі өмірі (19211941)
Соғыстан кейін 1921 жылы олар Парижге оралды. Делоне бейнелі және абстрактілік тақырыптарда жұмыс істеуді жалғастырды, сондай-ақ қысқа мерзімге сюрреализмге де үңілді. Делоне Андре Бретон мен Тристан Царамен танысты, олар оны дадаистермен және сюрреалистермен таныстырды. 1937 жылы Парижде өткен Әлемдік көрмеде Делоне теміржол және әуе саяхаты павильондарын жобалауға қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Делонелер неміс басқыншыларынан қашу үшін Овернь аймағына көшіп кетті. Қатерлі ісікке шалдыққан Делоне денсаулығының нашарлауына байланысты көші-қонды қастерлей алмады. Ол 1941 жылғы 25 қазанда Монпельеде 56 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Оның денесі 1952 жылы Гамбайда қайта жерленді.
Жарияланымдар
Гордон Хьюз (1997). Абстракцияны көздеу: Роберт Делонейдің алғашқы дискісінің бір уақытта болуы.