Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Либерияның 1-ші және 7-ші президенті (1848–1856, 1872–1876)
1st and 7th president of Liberia (1848 56, 1872 76)
Джозеф Дженкинс Робертс (15 наурыз 1809 – 24 ақпан 1876) – америкалық либериялық саудагер, 1829 жылы Либерияға эмиграциялап, саясаткер болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Либерияның бірінші (1848–1856) және жетінші (1872–1876) президенті болып сайланды, ол елді басқарған алғашқы африка тегіндес адам болды және бұған дейін 1841 жылдан 1848 жылға дейін губернатор қызметін атқарды. Кейін ол 1871 жылғы Либерия төңкерілісінен кейін қайтадан қызметке кірісті. Вирджиния штатының Норфолк қаласында еркін туған Робертс, жас кезінде анасы, туыстары, әйелі және баласымен бірге Батыс Африканың жас колониясына эмиграциялады. Ол Монровияда сауда фирмасын ашып, кейін саясатқа қатысты.
Joseph Jenkins Roberts (March 15, 1809 – February 24, 1876) was an Americo Liberian merchant who emigrated to Liberia in 1829, where he became a politician. Elected as the first (1848–1856) and seventh (1872–1876) president of Liberia after independence, he was the first man of African descent to govern the country, serving previously as governor from 1841 to 1848. He later returned to office following the 1871 Liberian coup d'état. Born free in Norfolk, Virginia, Roberts emigrated as a young man with his mother, siblings, wife, and child to the young West African colony. He opened a trading firm in Monrovia and later engaged in politics.
Ерте өмір
Джозеф Дженкинс Робертс Вирджиния штатының Норфолк қаласында жеті баланың екіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі Уэльс тегінен шыққан плантатор болған. Жозефтің анасы Амелия, "мулат" деп сипатталған, өте ақ терілі, плантатордың құл сүйіктісі немесе кәнизағы болған, ол оны Жозеф туылмас бұрын, жас кезінде азат еткен. Амелия балаларының бірінен басқа барлығына Дженкинс есімін орталық ат ретінде берді, бұл олардың биологиялық әкесінің тегі осы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Азаттық алғаннан кейін Амелия көшіп, Джеймс Робертсқа тұрмысқа шықты, ол бос адам болған. Робертс балаларына өзінің тегін беріп, оларды өз балаларындай тәрбиеледі. Робертс Джеймс өзенінде қайықпен жүзу бизнесін жүргізді. Өлген кезде ол сол заманғы бос адам үшін айтарлықтай байлыққа ие болды. Жозеф Робертс пен оның туыстарының еуропалық қаны жеті сегізден жеті бөлікке жетеді деп есептелді. Либерия тарихшысы Абайоми Карнга 1926 жылы былай деді: "Ол шын мәнінде қара емес еді; ол сегізден бір бөлігі ақ терілі болған және оңай ақ адам ретінде қабылдануы мүмкін еді". Дегенмен, оның туған жері Вирджиния оны түсті адам деп санады, өйткені ол африкалық текті анадан туған. Отбасы Джеймс өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан, көптеген бос түсті адамдар тұратын Петерсбург қаласына көшті. Жозеф бала кезінде әкесінің бизнесінде жұмыс істеп, Петерсбургтен Норфолкқа (Вирджиния штаты) материалдар тасыған салалы қайықта жүк тиеумен айналысты. Отбасы көшкеннен кейін көп ұзамай, оның әкесі Джеймс Робертс қайтыс болды. Жозеф отбасының бизнесімен айналысып, сонымен қатар шаштараздық шеберханада шәкірт болып жұмыс істеді. Шаштараздық шеберхананың иесі Уильям Колсон сонымен қатар дін қызметкері және Вирджиниядағы ең білімді қара нәсілді тұрғындардың бірі болды. Ол Робертске жеке кітапханасына қол жеткізуге мүмкіндік берді, бұл жас жігіттің алғашқы біліміне үлкен үлес қосты. Жаңа колонияға көшіп келгендер арасында аурудан өлім-жітім көрсеткіші өте жоғары болды. Әйелі қайтыс болғаннан кейін Робертс 1836 жылы Либерияның Монровия қаласында Джейн Роуз Уорингке қайта үйленді. Ол Колстон Уоринг пен Харриет Грейвстің қызы болды, олар да Вирджиниядан колонияға көшіп келген.
Joseph Jenkins Roberts was born free in Norfolk, Virginia, the second oldest of seven children. His father was said to be a planter of Welsh origin. Joseph's mother Amelia, described as a "mulatto" who was quite fair, was the planter's slave mistress or concubine, and he freed her when she was still young, before Joseph was born. Amelia gave all but one of her children the middle name of Jenkins, which suggests that was likely the surname of their biological father. After receiving her freedom, Amelia moved and married James Roberts, a free man of color. Roberts gave her children his surname and raised them as his own. Roberts owned a boating business on the James River. By the time of his death, he had acquired substantial wealth for a free man of color at the time. Joseph Roberts and his siblings were estimated to be of seven eighths European ancestry. The Liberian historian Abayomi Karnga explained in 1926: "He was not really black; he was an octoroon and could have easily passed for a white man." However, his native Virginia classed him as a person of color because he was born to a mother of African descent. The family moved to Petersburg, an industrial city on the upper James River with a substantial population of free people of color. As a boy, Joseph began to work in his stepfather's business, handling goods on a flatboat that transported materials from Petersburg to Norfolk, Virginia on the James River. Shortly after the family relocated, his stepfather James Roberts died. Joseph continued to work in his family's business, but also served as an apprentice in a barber shop. The owner of the barber shop, William Colson, was also a minister and one of Virginia's best educated black residents. He gave Roberts access to his private library, which provided much of the youth's early education. There was a very high rate of mortality due to disease among settlers to the new colony. Some time after his wife's death, Roberts married again, to Jane Rose Waring, in 1836 in Monrovia, Liberia. She was a daughter of Colston Waring and Harriet Graves, other Virginians who had emigrated to the colony.
Либерияға көшіп бару
Америкалық отарлау қоғамының Батыс Африка жағалауында Либерия колониясын құруға жасаған күш-жігері туралы естігеннен кейін Робертс, жас колонияның астанасы Монровияға аттануға дайындалып жатқан Вирджиниялық өзге де адамдар тобына қосылуға шешім қабылдады. Робертс және оның отбасы эмиграция жасаған кезде білімді және белгілі бір дәрежеде табысты саудагер болғанымен, Вирджиниядағы бос түсті адамдарға қойылған шектеулер оның шешімінде маңызды рөл атқарды. Робертс отбасы дінге берілгендігімен ерекшеленді және Африканың жергілікті халқына жақсы хабар жеткізуге шақырылғандай сезінді. Робертс, анасы және алты бауырының бесеуімен бірге. Сол кемеде Джеймс Спригс Пейн де болды, ол кейін Либерияның төртінші президенті болып сайланды. 1833 жылы Джозеф Робертс колонияның бас шерифі болды. Оның міндеттерінің бірі – жергілікті халықтан салық жинау және отарлық билік аймақтарына жасалған шабуылдарды тоқтату үшін ішкі аймақтарға милиция ұйымдастыру болды. 1839 жылы Америкалық отарлау қоғамы Робертсті вице-губернатор қызметіне тағайындады. Екі жыл өткен соң, губернатор Томас Бьюкененнің қайтыс болуынан кейін Робертс Либерияның алғашқы афроамерикалық губернаторы болып тағайындалды. Робертстің дипломат және саясаткерлік қабілеттері тез арада көзге түсті. Ол Либерияның үлкен әлеуеті бар екеніне көз жеткізді. Содан кейін заң шығарушы орган тәуелсіздік туралы референдум өткізуге шешім қабылдады, онда сайлаушылар тәуелсіздікті таңдады. 1847 жылдың 26 шілдесінде он бір делегат Либерияның тәуелсіздігін жариялады. Ол 1847 жылдың 5 қазанында өткен алғашқы президенттік сайлауда жеңіске жетті және 1848 жылдың 3 қаңтарында Натаниел Брандер вице-президент ретінде қызметке кірісті.
After hearing about the American Colonization Society's efforts in creating the colony of Liberia on the West African coast, Roberts decided to join a group of fellow Virginians preparing to leave for Monrovia, the capital of the young colony. Although Roberts was educated and a relatively successful merchant by the time he and his family emigrated, the restrictions in Virginia on free people of color played an important role in his decision. The Roberts family was deeply religious, and they felt called to evangelize the indigenous peoples of Africa. along with Roberts's mother and five of his six siblings. Another passenger on the same ship was James Spriggs Payne, who later became a leader and was elected as Liberia's fourth president. In 1833, Joseph Roberts became high sheriff of the colony. One of his responsibilities was to organize militias to travel to the interior to collect taxes from the indigenous peoples and put down their raids against areas under colonial rule. In 1839, the American Colonization Society appointed Roberts as vice governor. Two years later, after the death of governor Thomas Buchanan, Roberts was appointed as the first African American governor of Liberia. Roberts’ skills as a diplomat and a politician soon became apparent. He became convinced that Liberia had the potential. Then the legislature called for a referendum, in which voters chose independence. On July 26, 1847, a group of eleven delegates declared Liberia independent. He won the first presidential election on October 5, 1847, and was sworn into office on January 3, 1848, with Nathaniel Brander as vice president.
Бірінші президенттік (18481856)
Робертс вице-президент Бенсонға жеңілгенге дейін жалпы сегіз жыл қызмет ету үшін тағы үш рет қайта сайланды. Франция 1848 немесе 1852 жылы мойындады (мәліметтер әртүрлі). 1849 жылы Гамбург, Бремен және Любек қалалары, сондай-ақ Португалия патшалығы, Бразилия империясы, Сардиния патшалығы және Австрия империясы жаңа мемлекетті мойындады. Норвегия мен Швеция 1849 немесе 1863 жылы, Гаити 1849 немесе 1864 жылы, Дания 1849 немесе 1869 жылы (мәліметтер әртүрлі) мойындады. АҚШ Авраам Линкольн президенттігінің кезінде 1862 жылдың 5 ақпанына дейін мойындамады. Хабарлама бойынша, үкімет Вашингтондағы қара дипломаттардың саяси және әлеуметтік мәртебесіне қатысты алаңдаушылықтары болған. Либерияның тәуелсіздігі мойындалғаннан кейін көп ұзамай Вашингтонда құлдық жойылды.
Roberts was re elected three more times to serve a total of eight years, until he lost the election in 1855 to Vice President Benson. followed by France in 1848 or 1852 (accounts differ). In 1849, the German cities of Hamburg, Bremen and Lübeck recognized the new nation, as did Kingdom of Portugal, Empire of Brazil, the Kingdom of Sardinia, and the Austrian Empire. Norway and Sweden did so in either 1849 or 1863, Haiti in either 1849 or 1864, Denmark in either 1849 or 1869 (accounts differ). The United States withheld recognition until February 5, 1862, during the presidency of Abraham Lincoln. Reportedly, the government had reservations over the political and social statuses of black diplomats in Washington, D. C. Soon after the recognition of Liberia's independence, slavery was abolished in Washington, D. C.
Жергілікті топтармен қарым-қатынастар
1854 жылы Либерияға жақын орналасқан Мэриленд колониясы Мэриленд штатының отарлау қоғамынан тәуелсіздігін жариялады, бірақ Либерия Республикасының құрамына енбеді. Ол Гранд Сесс және Сан-Педро өзендері арасындағы жағалаудағы жерді бағындырды. 1856 жылы ол Гребо және Кру тайпаларымен болған соғыста Либериядан әскери көмек сұрады. Бұл тайпалар Мэриленд колониясының құлдар мен өзге де тауарлар саудасын бақылауға жасаған әрекеттеріне қарсы тұрды. Робертс Мэриленд колониясына көмектесті, және екі африкалық-американдық колонистер тобының бірлескен әскери науқаны жеңіспен аяқталды. 1857 жылы, Робертс алғаш рет президенттік лауазымнан кеткеннен кейін, Мэриленд Республикасы Либерияға Мэриленд округы ретінде қосылды. Президенттік кезеңінде Робертс Либерия шекарасын жағалау бойымен кеңейтті және Монровияны қоршаған жергілікті халықты америкалық-либериялық мәдениетке сіңіруге тырысты, көбінесе бағытталған білім беру және дінге өту арқылы.
In 1854 Maryland Colony, which was established adjacent to Liberia, declared its independence from the Maryland State Colonization Society but did not become part of the Republic of Liberia. It held the land along the coast between the Grand Cess and San Pedro rivers. In 1856, it requested military aid from Liberia in a war with the Grebo and Kru peoples. The latter were resisting the Maryland colonists' efforts to control their trade in slaves and other goods. Roberts assisted the Maryland colony, and a joint military campaign by the two groups of African American colonists resulted in victory. In 1857, the year after Roberts left office for the first time, the Republic of Maryland joined Liberia as Maryland County. During his presidency, Roberts expanded the borders of Liberia along the coast and made attempts to assimilate the indigenous people surrounding Monrovia into Americo Liberian culture, largely through directed education and religious conversion.
Экономика, ұлтты құру
Қоныс аударушылар мектептер мен Либерия колледжін (кейін Либерия университетіне айналды) салды. Осы ерте жылдары егіншілік, кеме жасау және сауда гүлденді.
The settlers built schools and Liberia College (which later became the University of Liberia). During these early years, agriculture, shipbuilding, and trade flourished.
Бағалау
Робертс дипломатиялық қабілеттері бар дарынды көшбасшы ретінде сипатталған. Оның басшылығы Либерияның тәуелсіздік және егемендік алуына зор үлес қосты. Мансабының кейінгі кезеңінде оның дипломатиялық шеберлігі жергілікті халықтармен тиімді байланыс орнатуға және халықаралық құқық және қатынастардың күрделі саласында саясат жүргізуге көмектесті. Робертс колледжге қаржы жинау үшін жиі АҚШ-қа сапар шекті. Өмірінің соңына дейін ол юриспруденция және халықаралық құқық профессоры қызметін атқарды. Оның туған күні, 15 наурыз, Либерияда ұлттық мереке ретінде тойланады.
Roberts has been described as a talented leader with diplomatic skills. His leadership was instrumental in gaining independence and sovereignty for Liberia. Later in his career, his diplomatic skills helped him to deal effectively with the indigenous peoples and to maneuver in the complex field of international law and relations. Roberts frequently traveled to the United States to raise funds for the college. Until his death, he held a professorship in jurisprudence and international law. His birthday, March 15, is a national holiday in Liberia.