Кіріспе

Жасылбақалар тұқымы

Жақтағы дақты жасылбақалар – Uta тұқымдасына жататын жасылбақалар. Олар Солтүстік Американың батыс шөлдерінде ең көп кездесетін және жиі байқалатын жасылбақалардың бірі болып табылады, үш түрлі түсті көбейту үлгілері арасында ауысып отыруымен белгілі және оларды жақтағы дақты жасылбақа деп сипаттауға болады. Олар көбінесе құйрығымен қоса 6 дюймға дейін өседі, еркектер әдетте ірілеу болады. Еркектердің жұдырықтары көбінесе жарқын түсті болады. Бұл жасылбақалар көптеген шөл мекендеушілері үшін жем болып табылады. Жыландар, ірі жасылбақалар және құстар – барлығы да жақтағы дақты жасылбақаларға қатысты қауіпті жыртқыштар. Жағалы, жолбарыс, тікенді жасылбақалар және күйкентайлар сияқты ірі жасылбақалар – басты жыртқыштар. Ал жақтағы дақты жасылбақалар жәндіктер, бүркіттер, кейде сарышаяндар сияқты бунақденелілермен қоректенеді. Жоғары жыртқыштық деңгейінің нәтижесінде, бұл жасылбақалар өте жемісті көбейеді. Сәуірден маусымға дейін көбейеді, ал жас жасылбақалар мамыр айының соңында пайда болады. Бұл бір дюймдық жастар жаз бойы, қыркүйекке дейін кездеседі. Көптеген, егер барлық түрлерде болмаса, түрлерде диплоидты хромосома саны 34-ке жетеді, оның ішінде 12 макро және 22 микрохромосома бар.

Жыныстық қатынас

Жақсы көбелектер бір түрдің ішінде ең көп еркек және әйел морфтарының болуымен ерекшеленеді: үш еркек және екі әйел. Олар көбеюге байланысты әртүрлі мінез-құлықтарды көрсетеді, олар көбінесе "балама репродуктивтік тактикалар" деп аталады. Қызғылт сары мойынды еркектер "өте үстем, жоғары тестостеронды" болып келеді, олар үлкен аумақтарды иеленеді және бірнеше әйелдері бар аймақтарды бақылайды. Сары жолақты еркектер ("жасырынушылар") аумақты қорғамайды, бірақ қызғылт сары мойынды еркектердің аумағының шетінде жиналады және қызғылт сары мойынды еркек болмаған кезде сол аумақтардағы әйелдермен жұптасады, себебі қорғалатын аумақ үлкен. Көк мойынды еркектер аз агрессивті және тек бір әйелді қорғайды; олар сары жолақты еркектерден қорғана алады, бірақ қызғылт сары мойынды еркектердің шабуылдарына төтеп бере алмайды. Қызғылт сары мойынды әйелдер көптеген ұсақ жұмыртқалар салады және өте аймақтық болып табылады. Сары мойынды әйелдер аз, бірақ ірі жұмыртқалар салады және бір-біріне көбірек төзімді. Бұл "тас-қағаз-қайшы" эффектісі деп аталады, оның атауы балалар ойынынан алынған, себебі жұптасудың сәттілігінің нәтижесі бір морфтың екіншісінен басымдығын, бірақ үшіншісінен емес, көрсетіп тұрады. Қызғылт сары және көк мойынды еркектер кейде "бөгет" адамға жақындап келе жатқанын көруге болады. Бір болжам бойынша, ол әйелдерге қашуға мүмкіндік беруі мүмкін, бірақ ол әйелдерді қорғап жатыр ма, жоқ па, бұл туралы дерек жоқ. Тағы бір болжам бойынша, ол өз аумағында қозғалыс байқаған сайын, оған шабуыл жасауға бейім, ол мүмкін кіріп келген еркек немесе тағы бір әйел деп қабылдауы мүмкін.

Жүйелілік

Бүйірлік боялған кесірткелердің жүйелемесі мен филогенезиясы өте күрделі, көптеген жергілікті формалар мен морфтар толық түр ретінде сипатталған. 1997 жылы Уптон мен Мерфи жасаған, мтДНК цитохром b және АТФАЗ-6 тізбектерінен алынған жаңа деректерді қамтитын шолудан кейін, қосымша зерттеулерге дейін келесі түрлерді тануға болады:
Enchanted side blotched lizard, U. encantadae
Dead side blotched lizard, U. lowei
Isla San Pedro Nolasco lizard, U. nolascensis
San Pedro side blotched lizard, U. palmeri
Isla Santa Catalina side blotched lizard, U. squamata
Common side blotched lizard, U. stansburiana
Western side blotched lizard, U. (stansburiana) elegans
Nevada side blotched lizard, U. (stansburiana) nevadensis
Northern side blotched lizard, U. (stansburiana) stansburiana
Eastern side blotched lizard, U. (stansburiana) stejnegeri
Plateau side blotched lizard, U. (stansburiana) uniformis
Swollen nosed side blotched lizard, U. tumidarostra

Сонымен қатар, бүйірлік боялған кесіртке жалпы бүйірлік боялған кесірткеден ерекшеленетінін атап өту маңызды.