Кіріспе
Жер асты өсімдік сабағы – қысқа, тік, ісіңкі жер асты өсімдік сабағы, кейбір өсімдіктердің қыс немесе жазғы құрғақшылық, ыстық сияқты қолайсыз жағдайларда (өмір сүру) сақтау органы ретінде пайдаланатыны. «Корм» сөзі көбінесе кормодан өсетін өсімдіктерді білдіреді, бұл түйірлі және көкөніс өсімдіктерін сипаттау үшін қолданылатын «түйірлі» және «көкөніс» терминдеріне параллель. Корм бір немесе бірнеше аралық буындардан тұрады, кем дегенде бір өсу нүктесі болады және әдетте қорғаныш жапырақтары қабықшаға немесе түйінге айналады. Кормның қабығы өткен жылдардағы жапырақ сабағының қалдықтарынан – жапырақтардың қалдықтарынан пайда болады. Ол жәндіктерден, қазба жануарлардан, су тасқынынан және судың булануынан қорғайтын қаптама ретінде қызмет етеді. Кейбір түрлердің қабығы жұқа, құрғақ және қағаз тәрізді, әсіресе жас өсімдіктерде, бірақ Iridaceae сияқты кейбір отбасыларда ересек кормоның қабығы берік қорғаныс болып табылады. Мысалы, Watsonia-ның кейбір ірі түрлері жылдар бойы шіруға төзімді, қалың қабықтар жинап, берік, торлы талшықтан тұратын құрылымды жасайды. Lapeirousia туысының көптеген түрлерінде қабықтары қатты, ағаш тәрізді қабаттардан тұрады. Ішкі құрамындағы кормоның көп бөлігі тамырлар өсетін дөңгелек негізден жоғары, крахмалға толы паренхима жасушаларынан тұрады. Ұзақ өмір сүретін кормо өсімдіктерінің ұзақ мерзімді дамуы әртүрлі болады. Кейбіреулері үнемі ескі кормоларын жаңа кормолар жиынтығымен алмастырады, олар маусым бойынша көбейеді. Бағбандар мұндай жиынтықты ескі буын тым кеуіп кетпес бұрын бөліп алып, жеке кормоларды көбейту үшін пайдалана алады. Басқа түрлер мұндай әрекеттерді сирек жасайды, олардың кормолары көбінесе маусымдар бойы үлкейеді. Тағы басқалары бір үлкен кормодағы көптеген бүршіктер немесе тамырсабақтар өздігінен өсіп, шоғыр құрайды. Кормоларды қазып алып, өсімдікті көбейту немесе қайта тарату үшін пайдалануға болады (мысалы, таро қараңыз). Кормосы бар өсімдіктерді әдетте кормоны бөліктерге бөліп, қайта отырғызу арқылы көбейтуге болады. Тиісті түрде өңделген әрбір бөлікте кем дегенде бір бүршік болса, әдетте жаңа кормо пайда болады.
Corm, bulbo tuber, or bulbotuber is a short, vertical, swollen underground plant stem that serves as a storage organ that some plants use to survive winter or other adverse conditions such as summer drought and heat (perennation). The word cormous usually means plants that grow from corms, parallel to the terms tuberous and bulbous to describe plants growing from tubers and bulbs. A corm consists of one or more internodes with at least one growing point, generally with protective leaves modified into skins or tunics. The tunic of a corm forms from dead petiole sheaths—remnants of leaves produced in previous years. They act as a covering, protecting the corm from insects, digging animals, flooding, and water loss. The tunics of some species are thin, dry, and papery, at least in young plants, however, in some families, such as Iridaceae, the tunic of a mature corm can be formidable protection. For example, some of the larger species of Watsonia accumulate thick, rot resistant tunics over a period of years, producing a structure of tough, reticulated fibre. Other species, such as many in the genus Lapeirousia, have tunics of hard, woody layers. Internally, a typical corm mostly consists of parenchyma cells, rich in starch, above a circular basal node from which roots grow. Long lived cormous plants vary in their long term development. Some regularly replace their older corms with a stack of younger corms, increased more or less seasonally. By splitting such a stack before the older corm generations wither too badly, the horticulturist can exploit the individual corms for propagation. Other species seldom do anything of that kind; their corms simply grow larger in most seasons. Yet others split when multiple buds or stolons on a large corm sprout independently, forming a tussock. Corms can be dug up and used to propagate or redistribute the plant (see, for example, taro). Plants with corms generally can be propagated by cutting the corms into sections and replanting. Suitably treated, each section with at least one bud usually can generate a new corm.
Лампочкалармен салыстыру
Кормдар кейде нағыз пиязбен шатастырылады; олар сыртқы түрімен көбінесе пиязға ұқсас, сондықтан оларды жаңылысып пияз деп атайды. Корм – ішкі құрылымы қатты тіндерден тұратын сабақ, ол қабатты, етті жапырақшалардан құралған пиязбен салыстырғанда ерекшеленеді. Сондықтан, екіге бөлінген кормнің іші қатты болып көрінеді, ал нағыз пиязды екіге бөлгенде оның қабаттардан тұратыны байқалады. Корм – өсімдік сабағы, түйіндері мен түйінаралықтары, бүршіктері және қосымша тамырлары бар. Кормның үстінде бір немесе бірнеше бүршік өсіп, қалыпты жапырақтар мен гүлдерді құрайтын сабақтар пайда болады.
Кормельдер
Шалқарлар жаңа өсіп келе жатқан шалқарлардың тамырлық бөлігінен көптеген кішкентай шалқарлар (кормельдер) құра алады, әсіресе өсу шоғыры зақымданғанда. Бұл шалқар түзілетін өсімдіктерді көбейтеді. Көптеген түрлер жыл сайын жаңа шалқар өсіріп, ескі шалқардың орнын алмастырады. Бұл процесс жапырақтары толыққаннан кейін басталады. Жаңа шалқар ескі шалқардың үстінде, сабақ тамырында пайда болады. Жаңа шалқар өскенде, кішкентай кормельдермен аяқталатын қысқа тамырлар пайда болады. Өсімдіктер өсіп, гүлдегенде, ескі шалқарды пайдаланады, ол кеуіп қалады. Жаңа шалқар ескі шалқардың орнына өседі, әсіресе гүлдену аяқталғаннан кейін. Ескі шалқар топырақ бетіне жақын жерде ең көп кормельдерді шығарады. Кішкентай кормельдер гүлдеу үшін жетіліп, бір-екі жыл өседі. Кормельдердің көбею функциясы бар, бірақ табиғатта олар тірі қалу стратегиясы ретінде де маңызды. Геофиттер көп таралған жерлерде оларды жейтін жануарлар да кездеседі, мысықтар сияқты жер бетінен немесе балдырлар, кенелер немесе қалталы тышқандар сияқты жер астынан. Мұндай жануарлар қорғаныш қабықшаларын бұзады, бірақ топырақта қалған бірнеше кормельдерді көбінесе жемейді, олар желінген өсімдікті алмастырады. Homeria, Watsonia және Gladiolus сияқты, мұндай жануарларға осал өсімдіктер, ең көп және өсімдіктерде кеңінен таралған кормельдерді өндіреді. Гомерия түрлері жер астындағы сабақ түйіндерінде кормельдерді өсіреді, ал Ватсония мериана, мысалы, гүлшоғырындағы жапырақшалардың астынан мол кормельдерді өндіреді. Сабақ өскенде пайда болатын қалыпты талшықты тамырлар шалқардың тамырлық бөлігінен өседі. Екінші түрі - жаңа шалқар өскенде пайда болатын қалың қабатты тамырлар, оларды жиырылғыш тамырлар деп атайды. Олар шалқарды топыраққа терең көмеді. Кейбір түрлерде жиырылғыш тамырлар топырақтың температурасы мен жарық деңгейінің өзгеруіне жауап ретінде пайда болады. Мұндай түрлерде, шалқар топырақтың ішінде терең орналасқанда температура біркелкі және жарық болмағанда, жиырылғыш тамырлар енді өспейді және шалқар топыраққа тереңдемейді. Басқа түрлерде жиырылғыш тамырлар қазба жануарлардан қорғаныш болып табылады және жылдар бойы шалқарды таңқаларлық тереңдікте көмеді. Wurmbea marginata Ensete spp. (енсет)
bracts on the inflorescences. Those growing from the bottom of the corm are normal fibrous roots formed as the shoots grow, and are produced from the basal area at the bottom of the corm. The second type are thicker layered roots called contractile roots that form as the new corms are growing. They pull the corm deeper into the soil. In some species contractile roots are produced in response to fluctuating soil temperatures and light levels. In such species, once the corm is deep enough within the soil where the temperature is more uniform and there is no light, the contractile roots no longer grow and the corm is no longer pulled deeper into the soil. In some other species, contractile roots seem to be a defence against digging animals and can bury the corm surprisingly deeply over the years. Wurmbea marginata
Ensete spp. (enset)