Кіріспе
Кішігірім грейхаундқа ұқсайтын ит тұқымы. Уиппет – британдық орташа денелі ит тұқымы, грейхаунд түріне жатады және ірі грейхаунд пен кішкентай итальян грейхаундымен туыс. Биіктігінен басқа айырмашылықтар болғанымен, виппет осы екі тұқымға өте ұқсас; оны кейде "кедей адамның грейхаунды" деп сипаттаған. Ол серуендеуші ит ретінде, көрмеге қатысу үшін, әуесқой жарыстарда және аң қууға пайдаланылады. Салмағы мен мөлшеріне қарай, кез келген тұқымнан жоғары жылдамдыққа ие, және кез келген иттің ең жылдам үдеуі болуы мүмкін. «Уиппет» деген тұқымның аты 17 ғасырдың басында қолданылған (қазір қолданылмайтын) сөзден шыққан, ол «шапшаң қозғалу» дегенді білдіреді. Орта ғасырлардан бастап аңшылық нұсқаулықтарында және табиғат тарихы бойынша еңбектерде әртүрлі өлшемдегі – ірі, орташа және кішкентай грейхаунд түрлерін сипаттау бойынша үзіліссіздік болды. Норвичтың 2-ші герцогы Эдуард, 15 ғасырдың басында 14 ғасырдың соңындағы француз «Livre de chasse» кітабын аударғанда (және қосымшалар енгізгенде) әртүрлі аңдарды аулау үшін «ірі», «орташа» және «кішкентай грейхаундтарды» ұстаудың артықшылықтарын растады. Ағылшын дәрігері және ғалымы Джон Кайус өзінің 16 ғасырлық «De Canibus Britannicus» еңбегінде Лепорариус, Грейхаунд сияқты кіші және үлкен түрлерге, сондай-ақ виппетке байланысты типке, мюнгрелл грейхаундының кішкентай түріне және қоян аулауға арналған тамаша варрен итіне сілтеме жасайды, бұл туралы 19 ғасырдың басындағы шотланд кураторы және редакторы Томас Браун да жазған. Виктория дәуіріндегі ағылшын жазушылары виппет немесе шұңқыр итінің қазіргі кезде пайда бола бастаған тұқымын, қоян аулауға, аң қуу жарыстарына, тікелей мата жарыстарына және жаңа көрмеге арналған тұқым ретінде сипаттады.
The whippet is a British breed of medium sized dog, of the sighthound type, related to the larger greyhound and the smaller Italian greyhound. Apart from the differences in height, the whippet closely resembles these two breeds; it has sometimes been described as "the poor man's greyhound". It is kept as a companion dog, for competitive showing, for amateur racing as well as lure coursing. It has the highest running speed of any breed in its weight and size range, and may have the fastest idle to running acceleration of any dog. The breed's name, ‘whippet’, is derived from an early seventeenth century word (now obsolete) meaning "to move briskly". There has been some continuity in describing greyhound types of different sizes — large, medium and small, recorded in hunting manuals and works on natural history from the Middle Ages. Edward of Norwich, 2nd Duke of York, confirmed in his early 15th century translation of (and additions to) an original, late 14th century French Livre de chasse the advantages of maintaining the ‘great’, the ‘middle’, and the ‘small size of greyhound’ for different sorts of game. The English physician and academic John Caius refers in his 16th century De Canibus Britannicus to lesser as well as greater sorts of Leporarius, Grehounde (greyhound) and notably to a type which has been connected to the whippet, the tumbler, a lesser sort of mungrell greyhounde and excellent warren dog for catching rabbits, also recorded by the early 19th century Scottish curator and editor Thomas Brown. The Victorian English writers describe an emerging modern breed of whippet, or snap dog, bred for catching rabbits, coursing competitions, straight rag racing, and for the novel show fancy.
Тарих
Барлық шұңқыр иттері сияқты, виппеттер де көру қабілетіне негізделген аң аулау инстинктісімен өсірілді, ашық кеңістікте өте жоғары жылдамдықпен аң аулап, қууға бейімделген. Мысыр өнеріндегі ежелгі суреттерде мыңдаған жылдар бұрынғы, шұңқыр иттеріне ұқсас кішкентай аң аулау иттерінің көптеген бейнелері сақталған, бұл грейхаунд, басенджи, фараон иті немесе салукидің ежелгі түрлерін бейнелейтін болуы мүмкін. Орта ғасырлық Англияда кішкентай грейхаунд тұқымдас иттер (терьер) ретінде қолданылуы үшін танымал болды; "whippet" сөзі алғаш рет 1610 жылы ағылшын тілінде (ит түріне қатысты) қолданылды. Виппеттердің жоғары аң аулау инстинктісіне байланысты, жақын жердегі жемді тез "ұстап алуға" бейімділігі үшін оларды көбінесе "жақындау иттері" деп атаған. Франция королі Людовик XV-ке сыйға тартылған Жан Батист Оудридің (1686–1755) салған "Миссе" және "Турлу" атты екі иттің суретінде бейнеленген иттер виппет немесе басқа кішкентай, тегіс жүнді шұңқыр иттері болуы мүмкін, бірақ бұл виппеттің ерте түрі болуы ықтимал. Бұл тұқым Англияның солтүстік бөлігінде, сондай-ақ Уэльсте жоғары бағаланған, бірақ елдің қалған бөлігінде көбінесе назардан тыс қалған. Қазіргі заманғы виппеттің алғашқы қадамдары 1891 жылы Кеннел клубының бұл тұқымды ресми түрде мойындауымен басталды, осылайша виппеттерді иттер көрмесінде жарысуға және бағалауға құқылы етіп, олардың тегін тіркеуді бастады. АҚШ-та виппет 1888 жылы, үш жыл бұрын Америка Кеннел клубы (AKC) тарапынан мойындалды. 1964 жылы Ч. Пенниворттың Куртенэй Флитфут Вестминстер Кеннел клубының иттер көрмесінде үздік шоу жеңімпазы атанды. 1992 жылы Pencloe Dutch Gold Crufts көрмесінде үздік көрініс иегері болды; 2004 жылы Cobyco Call the Tune атымен танымал виппет жеңіске жетті, ал 2018 жылы бұл награда Ch. Collooney Tartan Tease-ке бұйырды. 2011 жылы GCh. Starline's Chanel, аналық виппет, Вестминстер Кеннел клубының Жылдың Шоу-Иті атанды.
Жарыс
Иттер жарысы бастапқыда қоян қуудың бір түрі болған. Уиппеттер 19 ғасырдың ортасынан бастап жарысқа қатысу үшін селекцияланып өсірілді. Американдық және Канадалық кинологиялық клубтардың стандарттары ірі денелі жануарларға мүмкіндік береді, сонда бикелер үшін жоғарғы шек, ал иттер үшін – . Уиппеттерді бағалау кезінде түс маңызды емес деп есептелгендіктен, олар әртүрлі түстерде және өрнектерде кездеседі: қарадан аққа дейін, қызыл, ақсүйек, жолақты, көк немесе қаймақ түсті болуы мүмкін. Олардың жүні қысқа, тегіс және тығыз. Бұл иттер салмағына қарай ең жылдам жүгіретін тұқымға жатады, олар сағатына дейін жылдамдыққа жете алады. Осы жүріс кезінде иттің төрт аяғы әр қадамында екі рет жерден көтеріледі: бір рет аяқтары толық созылғанда, екінші рет – денесінің астына жиылғанда. Уиппеттер иесімен тығыз байланыс орнатып, адал болады, сондықтан жалғыз қалғанда көптеген басқа тұқымдар сияқты айырылысқа байланысты үлкен стресс сезінеді. Олар көбінесе үнсіз болады, бірақ кейде үйге жат кісі келгенде ескертеді, сондықтан Уиппет басқа кішкентай және орташа денелі иттер сияқты сенімді күзетші болып саналады. Дегенмен, олардың мейірімді және көбінесе ұялшақ мінезіне байланысты, Уиппет ешқашан ешкімге шабуыл жасамайды немесе қорғамайды.
Денсаулық
Уиппеттер жарысады, жұмыс істейді және бәйгеге қатысады; олар осы жұмыстар үшін жылдар бойы селекцияланып келді. Бұл оларды физикалық аномалиялардан сақтап, дұрыс дене құрылымын сақтайды, себебі олар кейбір денсаулық проблемаларына себеп болуы мүмкін. Уиппеттер, басқа да есіл иттер сияқты, барбитураттық анестезияға төзбейді. Бұл олардың дене майының төмен деңгейімен және бауырдың анестезияны метаболизмдей алмауымен байланысты. Дұрыс тамақтану, жаттығу және ветеринарлық күтіммен көптеген Уиппеттер 12-15 жыл өмір сүреді. Ұлыбританиядағы тұқымдық зерттеулер орташа өмір сүру ұзақтығын 12 жыл 10 ай деп көрсетеді. Олар көбінесе сау болады және басқа тұқымдарға тән құлақ инфекцияларына, тері аллергиясына немесе ас қорыту проблемаларына бейім емес. Генетикалық көз кемшіліктері, өте сирек болса да, осы тұқымда кездеседі. Осы себепті Америкалық Уиппет клубы өсірушілерге өсіру үшін қолданылатын малдарды осы кемшіліктерге тексеруді ұсынады. Уиппеттерде жамбас дисплазиясы сирек кездеседі, жануарларға арналған ортопедиялық қоры жүргізген 161 бағалаудың тек 1,2% дисплазиялық деп табылған. Уиппеттің жүрегі үлкен және баяу соғады, көбінесе тыныш күйде аритмиялық немесе тіпті үзілісті болады. Бұл кейде иесін немесе осы тұқыммен тәжірибесі жоқ ветеринарды алаңдатуы мүмкін. Дегенмен, Уиппеттер жаттығу кезінде тұрақты жүрек соғуын көрсетеді. Кеннел клуб жүргізген денсаулық сауалнамасында жүрек проблемалары Уиппеттерде өлімнің екінші себебі болып табынғаны анықталды. 2007 жылғы зерттеу Уиппеттерге тән миостатин мутациясын анықтады, ол олардың спорттық өнерімен тікелей байланысты. Бұл мутацияның бір данасы бар Уиппеттер көбінесе әсер етпейді; екі данасы барлардың бұлшық еттері пропорционалды түрде үлкен және олар "бұлли Уиппеттер" деп аталады. Бұл "бұлли Уиппеттер" қалыпты Уиппеттерге тән денсаулық проблемаларынан басқа маңызды денсаулық проблемаларын бастан өткермейді, бірақ бұлшық еттерінің құрысуына бейім болуы мүмкін. Бұл мутация Грейхаундтар немесе басқа есіл иттер тұқымдарында, сондай-ақ Бульмастифтер, Бульдогтар, Ротвейлерлер немесе Американдық Стаффордшир терьерлері сияқты мықты денелі иттерде кездеспейді.