Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан тәуелсіздігі үшін күрескен белсенді
Indian independence activist
Нараян Шривастава Кайаста әулетінен шыққан. Ол Харсу Дайал мен Пул Рани Девидің төртінші баласы еді. Әкесі Харсу Дайал мемлекеттік каналдар бөлімінде кіші лауазымда қызмет етіп, аймақтарды жиі аралап жүрді. Нараян тоғыз жасқа келгенде, Патнадағы колледждің жетінші сыныбына оқуға түсу үшін ауылынан кетті. Бұл оның ауылдық өмірден алғашқы үзілісі болды. Нараян Сарасвати Бхаван студенттер жатақханасында тұрды, ондағы балалардың көпшілігі одан үлкен болды, соның ішінде Бихардың болашақ басшылары, оның бірінші премьер-министрі Кришна Сингх, оның орынбасары Анугра Нараян Синха және көптеген саясаткерлер мен ғалымдар бар еді. 1918 жылғы қазанда Нараян Брадж Кишор Прасадтың үлкен қызы, сондай-ақ тәуелсіздік күрескері Прабхавати Девиге үйленді. Жаяпракаш бірнеше достарымен бірге 1919 жылғы Роулат заңына қарсы Гандидің қарсыласу қозғалысы туралы сөз сөйлеген Маулана Абул Калам Азадтың лекциясын тыңдауға барды. Азад керемет шешен болды және оның ағылшын білімін тастауға шақыруы "дауыл алдындағы жапырақтай болды: Жаяпракаш соққыға ұшырап, бір сәт көкке көтерілді. Бұл қысқа ғана тәжірибе, ұлы идеяның желдерімен көтерілу оның ішкі әлеміне терең із қалдырды". Азадтың сөзінен шабыттанған Жаяпракаш емтиханға 20 күн қалғанда Бихар ұлттық колледжін тастап кетті. Жаяпракаш Раджендра Прасад құрған Бихар Видьяпиеті колледжіне қабылданды және Гандишіл Ануграха Нараян Синханың алғашқы студенттерінің бірі болды.
Narayan came from a Srivastava Kayastha family. He was the fourth child of Harsu Dayal and Phul Rani Devi. His father Harsu Dayal was a junior official in the canal department of the state government and often toured the region. When Narayan was nine years old, he left his village to enroll in the seventh class of the collegiate school at Patna. This was his first break from village life. Narayan stayed at Saraswati Bhawan, a student hostel in which most of the boys were older than him and included some of Bihar's future leaders, such as its first chief minister Krishna Singh, his deputy Anugrah Narayan Sinha and several others who became politicians and academics. In October 1918, Narayan married Braj Kishore Prasad's elder daughter and freedom fighter Prabhavati Devi. Jayaprakash, along with some friends, went to listen to Maulana Abul Kalam Azad speak about Gandhi's non cooperation movement against the passing of the Rowlatt Act of 1919. Azad was a brilliant orator and his call to give up English education was "like leaves before a storm: Jayaprakash was swept away and momentarily lifted up to the skies. That brief experience of soaring up with the winds of a great idea left imprints on his inner being". Inspired by Azad's words, Jayaprakash left Bihar National College with just 20 days remaining to his examinations. Jayaprakash joined the Bihar Vidyapeeth, a college founded by Rajendra Prasad, and became among the first students of Gandhian Anugraha Narayan Sinha.
АҚШ-тағы жоғары білім
Видьяпиттегі курстарды бітірген соң, Нараян АҚШ-та оқуын жалғастыруды шешті. Жаяпракаш 20 жасында "Янус" жүк кемесімен теңізге шықты, ал Прабхавати Сабарматиде қалды. Жаяпракаш 1922 жылғы 8 қазанда Калифорнияға жетті және 1923 жылғы қаңтарда Берклидегі Калифорния университетіне (UC Berkeley) қабылданды. Оқу ақысын төлеу үшін Нараян жүзім жиып, консервілеу зауытында жеміс-жидектерді қаптады, ыдыс-аяқ жуды, гаражда механик болып жұмыс істеді, сондай-ақ мал сою залында жұмыс істеп, лосьон сатты және сабақ берді. Бұл жұмыстар Нараянға жұмысшы табының қиындықтарын түсінуге көмектесті. UC Berkeley-де оқу ақысы екі есеге өскендіктен, Нараян Айова университетіне, содан кейін басқа да университеттерге ауысуға мәжбүр болды. Ол өзінің сүйікті пәні – социологияны оқыды және профессор Эдвард А. Росстан көп көмек алды. Висконсинде Нараян Карл Маркстің "Капитал" атты кітабымен танысты. Ресей азамат соғысында большевиктердің жеңісі туралы жаңалық Нараянды марксизмнің халықтың азап-тозағын жеңілдетудің жолы екендігіне көндірді. Ол үнді зиялысы және коммунистік теоретик М. Н. Ройдың кітаптарын оқыды. Нараянның "Мәдени айырмашылықтар" тақырыбындағы социологиялық жұмысы жылдың ең үздік жұмысы деп танылды. Нараян Висконсин университетін социология магістрі, ал Огайо мемлекеттік университетін мінез-құлық ғылымдары бакалавры дәрежесімен бітірді. АҚШ-та жүргенде ол К. Б. Менонмен танысты, ол сол кезде Гарвардта сабақ беріп жүрген еді, және оны Үндістанға оралып, тәуелсіздік қозғалысына қосылуға көндірді.
After exhausting the courses at the Vidyapeeth, Narayan decided to continue his studies in the United States. At age 20, Jayaprakash sailed aboard the cargo ship Janus while Prabhavati remained at Sabarmati. Jayaprakash reached California on 8 October 1922 and was admitted to University of California, Berkeley (UC Berkeley) in January 1923. To pay for his education, Narayan picked grapes, packed fruits at a canning factory, washed dishes, and worked as a garage mechanic and at a slaughterhouse, sold lotions and taught. These jobs gave Narayan an insight into the difficulties of the working class. at UC Berkeley, his fees doubled and Narayan was forced to transfer to The University of Iowa and later to other universities. He pursued his favourite subject, sociology, and received much help from Professor Edward A. Ross. In Wisconsin, Narayan was introduced to Karl Marx's book Das Kapital. News of the success of the Bolsheviks in the Russian Civil War made Narayan conclude Marxism was the way to alleviate the suffering of the masses. He studied books by Indian intellectual and Communist theoretician M. N. Roy. Narayan's paper on sociology Cultural Variation was declared the best of the year. Narayan graduated from University of Wisconsin with a MA in Sociology, and from Ohio State University with a BA in behavioural science. While in the United States, he met K. B. Menon, then teaching at Harvard, ultimately persuading him to return to India and join the independence movement there.
Саясат
Марксист болған Нараян 1929 жылдың соңында АҚШ-тан Үндістанға қайтып келді. Сол жылы ол Жавахарлал Нерудің шақыруымен Үндістан Ұлттық Конгресіне (ХҰК) қосылды; Махатма Ганди Конгресте Нараянның ұстазы болды. Нараян Патнадағы Кадам Куандағы үйді жақын досы және ұлтшыл Ганга Шаран Сингхпен (Синхамен) бөлісіп тұрды, олардың достығы ұзақ жылдарға созылды. Рамманохар Лохия, Чхотубхай Пураник және Аруна Асаф Али сияқты көптеген жас социалистік көшбасшылар қозғалысқа қатысты. Нараян ауырғандықтан, Йогендра Шукла Нараянды иығына көтеріп Гайяға дейін жеткізді. Нараян сондай-ақ Анугра Смарак Нидхи (Анугра Нараян Естелік Қоры) төрағасы қызметін атқарды.
Having become a Marxist, Narayan returned from the US to India in late 1929. The same year, he joined the Indian National Congress (INC or Congress) on the invitation of Jawaharlal Nehru; Mahatma Gandhi became Narayan's mentor in the Congress. Narayan shared a house at Kadam Kuan in Patna with his close friend and nationalist Ganga Sharan Singh (Sinha) with whom he shared a lasting friendship. Many young socialist leaders like Rammanohar Lohia, Chhotubhai Puranik and Aruna Asaf Ali took part in the movement. Because Narayan was ill, Yogendra Shukla walked to Gaya with Narayan on his shoulders, Narayan also served as the chairman of Anugrah Smarak Nidhi (Anugrah Narayan Memorial Fund).
Тәуелсіздік алғаннан кейін
1947-1953 жылдары Жаяпракаш Нараян Үндістан теміржолының ең ірі кәсіподағы – Бүкілүндістан теміржолшылар федерациясының президенті болды.
Between 1947 and 1953, Jayaprakash Narayan was President of All India Railwaymen's Federation, the largest labour union in Indian Railways.
Төтенше жағдай
1975 жылы Аллахабад жоғары соты Индира Гандини сайлау заңдарын бұзғаны үшін кінәлі деп тапты. Нараян Гандини және бас министрлерді отставкаға кетуге, сондай-ақ әскер мен полицияны конституцияға қайшы және адал емес бұйрықтарды орындамауға шақырды. Ол "Сампурна краанти" (толық революция) деп атаған әлеуметтік өзгерістер бағдарламасын жақтады. Содан кейін, 1975 жылдың 25 маусымында түн ортасында Ганди ұлттық төтенше жағдай режимін жариялады. Десай, оппозиция жетекшілері және Гандидің өзінің партиясының наразы мүшелері сол күні тұтқындалды. Жаяпракаш Нараян Рамлила алаңында 100 мың адамды жинап, Раштракави Рамдхари Сингхтің "Динкар" өлеңін – "Сингхасан хали каро ке жаната аати хай" деп оқыды. Нараян Чандигархта ұсталды; ол Бихардың су тасқынына ұшыраған аймақтарына көмек көрсету үшін бір айға босатуды сұрады. 1975 жылдың 24 қазанында оның денсаулығы күрт нашарлап, сол жылдың 12 қарашасында босатылды. Бомбей қаласындағы Jaslok ауруханасында Нараянға бүйрек жетіспеушілігі диагнозы қойылды; ол өмірінің соңына дейін бүйрек диализінен өтетін болды. Ұлыбританияда Сурр Хода Жаяпракаш Нараянның босатылуы үшін "Free JP" атты науқанды бастады, оны Нобель сыйлығының лауреаты Филип Ноэль Бейкер басқарды. 1977 жылдың 18 қаңтарында Индира Ганди төтенше жағдай режимін жойып, сайлау жариялады. Гандиге қарсы оппозицияның кең ауқымын біріктірген "Жаната партиясы" Ж.П. басшылығымен құрылды. "Жаната партиясы" сайлауда жеңіске жетіп, орталық үкімет құрған тұңғыш конгресс емес партия атанды. 1977 жылғы Үндістан президенттік сайлауында Жаната партиясының жетекшілері Нараянға Үндістан президенті лауазымына кандидат болуды ұсынды, бірақ ол бас тартты, ал сол кездегі Лок Саба спикері Нилам Санжива Редди президент болды.
In 1975, Allahabad High Court found Indira Gandhi guilty of violating electoral laws. Narayan called for Gandhi and the CMs to resign, and the military and police to disregard unconstitutional and immoral orders. He advocated a program of social transformation, which he termed Sampoorna kraanti (total revolution). Immediately afterwards, Gandhi proclaimed a national Emergency on the midnight of 25 June 1975. Desai, opposition leaders, and dissenting members of Gandhi's own party were arrested that day. Jayaprakash Narayan gathered a crowd of 100,000 people at Ramlila grounds and recited Rashtrakavi Ramdhari Singh 'Dinkar' poem Singhasan Khaali Karo Ke Janata Aaati Hai. Narayan was detained at Chandigarh; he asked for one month parole to mobilise relief in flooded parts of Bihar. His health suddenly deteriorated on 24 October 1975, and he was released on 12 November the same year. At Jaslok Hospital, Bombay, Narayan was diagnosed with kidney failure; he would be on kidney dialysis for the rest of his life. In the UK, Surur Hoda launched "Free JP", a campaign for the release of Jayaprakash Narayan that was chaired by Nobel Peace Prize winner Philip Noel Baker. On 18 January 1977, Indira Gandhi revoked the emergency and announced elections. The Janata Party, a vehicle for the broad spectrum of the opposition to Gandhi, was formed under JP's guidance. The Janata Party was voted into power and became the first non Congress party to form a central government. In the 1977 Indian presidential election, Narayan was proposed as President of India by Janata Party leaders but he refused and Neelam Sanjiva Reddy, then Speaker of the Lok Sabha, became President.
Жеке өмір
17 жасында Жаяпракаш 1919 жылғы қазан айында заңгер және ұлтшыл Бридж Кишор Прасадтың қызы Прабхавати Девиге үйленді. Прабхавати өте тәуелсіз болғандықтан, Гандидің шақыруымен оның ашрамында тұрып, ал Жаяпракаш оқуын жалғастырды. Прабхавати Деви 1973 жылғы 15 сәуірде ұзаққа созылған қатерлі ісікпен күресінен кейін дүние салды.
At the age of 17, Jayaprakash was married to Prabhavati Devi, daughter of lawyer and nationalist Brij Kishore Prasad in October 1919. Prabhavati was very independent and on Gandhi's invitation, went to stay at his ashram while Jayaprakash continued his studies. Prabhavati Devi died on 15 April 1973 after a long battle with cancer.
Өлім
1979 жылы наурыз айында ауруханада жатқанда, Үндістан премьер-министрі Мораржи Десай Нараянның өлімін жаңылыс жариялады, бұл бүкіл елде аза тұту толқынына, парламент жұмысын тоқтатуға, радио хабарларын үзуге, мектептер мен дүкендерді жабуға себеп болды. Бірнеше аптадан кейін қателік туралы естігенде Нараян күлімсіреп қарсы алды. Нараян 1979 жылы 8 қазанда, 77 жасқа толуға үш күн қалғанда, қант диабеті мен жүрек ауруларының салдарынан Бихар штатының Патна қаласында дүние салды.
In March 1979, while he was in hospital, Narayan's death was erroneously announced by the Indian prime minister Morarji Desai, causing a wave of national mourning, including the suspension of parliament and regular radio broadcasting, and the closure of schools and shops. When he was told about the mistake a few weeks later, Narayan smiled. Narayan died in Patna, Bihar, on 8 October 1979, three days before his 77th birthday, due to effects of diabetes and heart disease.
JP-нің көркем суреттері
Пракаш Жа, Жая Пракаш Нараянның (JP) өміріне негізделген 112 минуттық "Локнайак" фильмін түсірді. Ол фильмде Четтан Пандит JP рөлін сомдады. Ачют Потдар АБП News арнасының "Праданмантри" (Телесериал) және Aaj Tak "Аандолан" бағдарламаларында JP рөлін ойнады.
Prakash Jha directed a 112 minute film "Loknayak", based on the life of Jaya Prakash Narayan (JP). Chetan Pandit played the role of JP in that film. Achyut Potdar played role of JP in ABP News show Pradhanmantri (TV Series) and Aaj Tak Aandolan.