Соғыс балғасы – жаяу әскер мен атты әскер қолданған ежелгі қару. Орта ғасырларда кең таралды, қалың қарудан қорғану үшін қолданылды. Тарихы мен ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соғыс балғасы (француз тілінде martel de fer, "темір балға") – жаяу әскер мен атты әскердің екеуі де қолданған қару. Бұл өте көне қару, және оны үнемі пайдаланғандықтан, б.з.д. II ғасырындағы еврей көтерілісшісі Иуда Маккавей мен Францияның билеушілерінің бірі Шарль Мартель осы қарудың атын алған. XV және XVI ғасырларда соғыс балғасы әсем әрі сәндік безендірілген қаруға айналды. Соғыс балғасы соңғы орта ғасырларда кең таралған қару болды. Зәрлі қарулар соншалықты мықты болғандықтан, қылыштар мен балталар оларды тесіп өте алмай, кері секіріп қалатын болғандықтан, соғыс балғасы шайқаста қажеттілікке айналды. Соғыс балғасы зәрлі қаруды тесудің қажеті болмай, ауыр соққы арқылы жауға айтарлықтай зиян келтіре алатын.
A war hammer (French: martel de fer, "iron hammer") is a weapon that was used by both foot soldiers and cavalry. It is a very old weapon and gave its name, owing to its constant use, to Judah Maccabee, a 2nd century BC Jewish rebel, and to Charles Martel, one of the rulers of France. In the 15th and 16th centuries, the war hammer became an elaborately decorated and handsome weapon. The war hammer was a popular weapon in the late medieval period. It became somewhat of a necessity in combat when armor became so strong that swords and axes were no longer able to pierce and ricocheted upon impact. The war hammer could inflict significant damage on the enemy through their heavy impact without the need to pierce the armor.
Дизайн
Соғыс балғасы тұтқа мен бастан тұрады. Тұтқасының ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін, ең ұзыны шапқының ұзындығымен шамамен тең (бес-алты фут немесе 1,5 - 1,8 метр), ал ең қысқасы – алқаның ұзындығындай (екі-үш фут немесе 60 - 90 сантиметр). Ұзын соғыс балғалары жаяу әскер үшін, ал қысқалары ат үстінде қолданылған. Соғыс балғалары, әсіресе, сапталғанда, кейде олардың соққысы тік арқылы өткізіліп, миға сотқы тудыруы мүмкін. Кейінірек жасалған соғыс балғаларының бір жағында көбінесе тіке бар еді, бұл оларды әмбебап қару еткен. Тікесі қарсыластың қаруын, тізгінін немесе қалқанын ұстау үшін қолданылатын. Егер қарсылас атқа мінген болса, қаруды аттың аяқтарына бағыттап, оны құлатып, содан соң оңай шабуылдауға болады. Соғыс балғасының дөңгелек жағы әдетте алдымен жауды құлату және есінен шығару үшін пайдаланылатын, ал қарсылас жерге құлағаннан кейін балғаны бұрып, тіке жағымен соққы беруге болады, ол қарудан тесік жасап, соңғы соққыны беруге мүмкіндік береді. Соғыс балғасының күшті соққысы (әсіресе тікесімен) бір шаршы миллиметрге бірнеше жүз килограммдық күш түсіруі мүмкін – бұл мылтық оғының соққы күшімен тең.
A war hammer consists of a handle and a head. The length of the handle may vary, the longest being roughly equivalent to that of a halberd (five to six feet or 1.5 to 1.8 meters), and the shortest about the same as that of a mace (two to three feet or 60 to 90 centimeters). Long war hammers were polearms meant for use on foot, whereas short ones were used from horseback. War hammers, especially when mounted on a pole, could in some cases transmit their impact through helmets and cause concussions. Later war hammers often had a spike on one side of the head, making them more versatile weapons. The spike end could be used for grappling the target's armor, reins, or shield. If against mounted opponents, the weapon could be directed at the legs of a horse, toppling the armored foe to the ground where they could be more easily attacked. The blunt side of a war hammer was usually used first to knock down and stun an enemy and, once the opponent were immobilized on the ground, the hammer is rotated around to hit the target with the pointed side, which can punch a hole through the helmet and deliver the coup de grâce. A powerful swing from a war hammer (especially with the spike) can deliver a strike force of several hundred kilograms per square millimeterthis is the same penetrating force as a rifle bullet.
Мауль
Маул – ағаш, қорғасын, темір немесе болаттан жасалған, ұзын сапты, ауыр басы бар балға. Ол сыртқы түрі мен қызметі жағынан қазіргі заманғы балғаға ұқсас, кейде сабының алдыңғы бөлігінде найза тәрізді ұшы бар болып бейнеленеді. Маулды қару ретінде қолдану 14 ғасырдың соңына дейін соққанға ұқсайды. 1382 жылғы Гаррель кезінде Париждің көтерілісшілері қалалық қару-жарақ қоймасынан 3000 маулды тартып алды, осыдан олар Маилотендер деп аталды. Содан кейін сол жылы Фруассар Рузебеке шайқасында француз әскерлерінің маул қолданғанын жазды, бұл олардың тек төменгі таптардың қаруы емес екенін көрсетті. Маулды ерекше түрде 15 және 16 ғасырлардағы садақшылар қолданды. Аженкур шайқасында ағылшын садақшылары қорғасын маулдарды қолданғаны туралы мәліметтер бар, бастапқыда олар қазықтарды қағу үшін пайдаланылған, бірақ кейіннен импровизацияланған қару ретінде қолданылды. Ғасыр бойы басқа да жазбалар (мысалы, 1472 жылғы Карл Батылдың жарлығында) олардың қолданылуын жалғастырғанын көрсетеді. Олар Тюдор садақшыларының қаруы ретінде 1562 жылға дейін тіркелген.
A maul is a long handled hammer with a heavy head, of wood, lead, iron, or steel. It is similar in appearance and function to a modern sledgehammer, it is sometimes shown as having a spear like spike on the fore end of the shaft. The use of the maul as a weapon seems to date from the later 14th century. During the Harelle of 1382, rebellious citizens of Paris seized 3000 mauls from the city armory, leading to the rebels' being dubbed Maillotins. Later in the same year, Froissart records French men at arms using mauls at the Battle of Roosebeke, demonstrating that they were not simply weapons of the lower classes. A particular use of the maul was by archers in the 15th and 16th centuries. At the Battle of Agincourt, English longbowmen are recorded as using lead mauls, initially as a tool to drive in stakes but later as improvised weapons. Other references during the century (for example, in Charles the Bold's 1472 Ordinance) suggest continued use. They are recorded as a weapon of Tudor archers as late as 1562.
Тарих
Толыққанды соғыс балғалары 14 ғасырдың ортасында Еуропа майдандарында пластиналық броняның кең таралуы мен тиімділігінің артуына тікелей жауап ретінде пайда болды. 1395 жылы француз жаяу әскері "пикуаз" деп аталатын, ұшқыш ұштары, бүйірлік жиектері және қарапайым тікұшағы бар күрделі соғыс балғаларын қолданды. Бұл бастапқыда бір қолмен ұсталатын соғыс балғалары кейіннен екі қолмен ұсталатын тірек балғаларына айналып, Еуропа майдандарында ғана емес, сонымен қатар дуэльдерде, әсіресе турнирлерде немесе сот орындарында броня киген жауынгерлерге қатысты айтыстарда кеңінен таралды. Дуэльдерде тірек балғасы көбінесе тірек балғасының бір түрі ретінде қарастырылды және фехтование нұсқаулықтарында оны әдетте "балғалар" деп атады (неміс тілінде: (Mord)Axt, итальян тілінде: (Azza)). Дуэльге арналған тірек балғалары көбінесе алдыңғы қолды қорғау үшін дөңгелек пішіндес қорғанышқа және артқы жағындағы әмбебаптық үшін тікұшаққа ие болды. Кейбір түрлерінде жаудың қаруын және аяқ-қолын байлауды жеңілдету үшін артқы жағында қосымша ілгектер де болды. Ертедегі тірек балғаларының беті тегіс болса, 15 ғасырда балғаның басын үш немесе төрт ромб пішіндес ұштарға бөлу тенденциясы пайда болды. Австриялық әскери офицер және қару-жарақ сарапшысы Венделин Богеймнің сөзіне сәйкес, бұл өзгерістер негізінен функционалды жақсартуларға қарағанда эстетикалық мәнге бағытталған. Кейде балғаның бетінде иесінің монограммасы бейнеленген, бұл соғыс алаңындағы құрбандарды анықтауға мүмкіндік берді. 15 ғасырдан бастап қысқа соғыс балғалары атты әскердің қаруы ретінде қолданыла бастады. Бастапқыда қарапайым тегіне байланысты ақсүйектер тарапынан қабылданбаған, бірақ пайдалылығы оларды қабылдауға мәжбүр етті. Бұл көзқарас кейіннен өзгерді, атты әскер командирлері, "ротмейстерлер" (lit. жинаушы) деп белгілі, соғыс балғаларын қару ретінде де, шеннің символы ретінде де алып жүрді. Бұл балғалар "ротмейстер балғалары" немесе "жинаушы балғалары" деп аталды. Ландскнехт әскерлерінде де ұқсас мағына болды, онда балғалар Орталық Еуропаның шығыс бөлігіндегі төменгі дворяндар арасында мәртебе белгісіне айналды (Польша, Литва/Венгрия), сабырдан кейін екінші орында тұрды. Польшалық аристократ Анджей Китовичтің айтуынша, ақсүйек адам үйінен семсері мен соғыс балғасын, сондай-ақ таяқша ретінде де қолданылатын соқтығышсыз қалмайтын. Орталық Еуропалық балғаларды үш түрге бөлуге болады: Чекан, жалпақ төртбұрышты немесе алтыбұрышты беті және артқы жағында сақалды балтаның жүзі бар соғыс балғасы; Надяк, жалпақ төртбұрышты немесе алтыбұрышты беті және артқы жағында тікұшағы бар классикалық соғыс балғасы; және Огбур, Надякқа ұқсас, бірақ артқы жағында S пішіндес немесе тік қисық тікұшағы бар. Бұл түрлердің барлығы қатты ағаштан жасалған, көбінесе сокеттен ұзартылған және тікұшағы жоқ таяқшаларымен ерекшеленді. Соғыс балғасы Еуропаның көп бөлігінде сұраныстан қалып қойса да, Польша мен Венгрияда ол 18 ғасырдың бірінші жартысына дейін танымал болды.
Full fledged warhammers emerged in the mid 14th century as a direct response to the growing prevalence and effectiveness of plate armor on European battlefields. By 1395, French infantry deployed sophisticated warhammers equipped with thrusting tips, side flanges, and a basic beak, known as "Picoise." These initially single handed warhammers would later evolve into longer two handed pole hammers, becoming not only widespread on European battlefields but also prominent in duels, particularly those involving armored combatants in tournaments or judicial settings. In the context of duels, the pole hammer was often categorized as a subtype of the pole axe, commonly referred to as "axes" in period fencing manuals (German: (Mord)Axt, Italian: (Azza)). Pole hammers designed for duels frequently featured a rondel shaped guard to protect the forward hand and a spike at the rear for increased versatility. Some variants also incorporated additional hooks at the rear to facilitate binding enemy weapons and limbs. While earlier pole hammers had flat surfaces, by the 15th century, there was a trend towards dividing the hammerhead into three or four diamond shaped tips to enhance penetration. According to Austrian army officer and weapons expert Wendelin Boeheim, these modifications were primarily driven by aesthetic considerations rather than functional improvements. In some instances, the hammer surface featured the monogram of its owner, enabling the identification of victims on the battlefield. Starting from the 15th century, shorter warhammers found use as cavalry weapons. Initially rejected by the nobility due to their commoner origins, practicality eventually compelled their adoption. This perception would later shift, with cavalry commanders, known as Rottmeister (lit. packmaster), carrying warhammers both as weapons and symbols of rank. These hammers became known as "Rottmeister hammers" or "packmaster hammers." In landsknecht armies, a similar connotation existed, where hammers evolved into status symbols among the lower nobility in eastern parts of central Europe (Poland Lithuania/Hungary), second only to sabers in prestige. According to Polish aristocrat Andrzej Kitowicz, a nobleman would not leave his house without his saber and his warhammer, which could also serve as a walking stick. Late Central European hammers can be categorized into three subtypes: the Czekan, a warhammer with a flattened square or hexagonal surface and a bearded axe blade on the back; the Nadziak, a classic warhammer with a flattened square or hexagonal surface and a beak at the back; and the Ogbur, similar to the Nadziak but with an S shaped or strictly curved beak on the back. All these types shared the characteristic of having staffs made from hard wood, often extending over the socket, and lacking a thrusting tip. While the warhammer fell out of favor in most parts of Europe, it remained popular in Poland and Hungary until the first half of the 18th century.