Кіріспе

Тамақ қызметі көрсететін теміржол жолаушылар вагоны. Тамақ вагоны (американдық ағылшын тілінде) немесе мейрамхана вагоны (британдық ағылшын тілінде), сондай-ақ, асхана, толық қызмет көрсететін, отырып тамақ ішетін мейрамхана сияқты тамақ қызметі көрсететін теміржол жолаушылар вагоны. Бұл вагондар кез келген теміржол тамақ вагондарының ең жоғары деңгейдегі қызметін ұсынады, әдетте бірнеше официанттар мен ас үй қызметкерлері жұмыс істейді. Сондықтан оларды пайдалану ең қымбатқа түседі. Бұл вагондар толық қызмет көрсететін мейрамхана тәжірибесін ұсынбайтын басқа теміржол тамақ вагондарынан ерекшеленеді, мысалы, швед үстелі вагондары, онда тамақтарды тікелей санадан сатып алып, вагонда немесе пойыздың басқа бөлігінде жеуге болады. Гриль вагондарында, клиенттер сананың үстіндегі орындықтарда отырып, сананың артындағы грильде пісірілген тағамдарды сатып алып жейді, олар әдетте "аралық" типтегі тамақ вагоны болып саналады.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында жолаушылар пойыздарында тамақтану вагондары кеңінен таралғанға дейін, пойызбен саяхаттайтын жолаушының тамақтану мүмкіндігі теміржолдың "су тоқтауларына" жақын орналасқан қонақ үйлерде болатын. Әдетте, тағамға шіріген ет, суық бұршақ және ескі кофе ұсынылатын. Мұндай жағдайлар кейбіреулерді сапардан бас тартуға мәжбүр етті. Көптеген теміржолдар тіпті бірінші трансконтиненталдық теміржол ашылғанға дейін пойызда тамақ беруді бастады. 1880 жылдардың ортасына қарай, Чикагодан батысқа қарай қатынайтын ұзақ қашықтыққа арналған пойыздарда арнайы тамақтану вагондары қалыпты жағдайға айналды. Бірақ Санта-Фе теміржолы Американың алғашқы штаттартаралық мейрамханалар желісіне сүйенді, олар арқылы жолаушыларын тамақтандырды. Желі бойында стратегиялық түрде орналасқан "Харви үйлері" су тоқтаулары мен басқа жоспарланған аялдамалар кезінде теміржол жолаушыларына жоғары сапалы тағамдар ұсынды және Канзас-Ситиден батысқа қарай жүретін барлық пойыздардағы тамақтану орындарынан артықшылықты болды. Теміржолдар арасындағы бәсекелестік күшейгенде, тамақтану вагондарының қызметі жаңа деңгейге көтерілді. 1951 жылы Санта-Фе жаңа Pleasure Dome салон вагондарын ұсынды, соның ішінде "Түркіз бөлмесін" таныстырды, ол "дүниедегі рельсте жүретін жалғыз жеке тамақ бөлмесі" деп жарияланды. Бөлме 12 қонаққа арналған, оны кез келген уақытта жеке кешкі ас, коктейль кештері немесе басқа да арнайы іс-шаралар үшін брондауға болады. Бұл бөлмені "Супер Шеф" пойзымен саяхаттайтын атақты адамдар мен жоғары лауазымды тұлғалар жиі пайдаланды. Эдвин Кашел Ұлы Солтүстік теміржолының тамақтану вагондары бөлімінде жиырма бес жылдан астам стюард болып жұмыс істеді. Ол "тамақтану вагонында үш элементті қарастыруға болады: жабдық, қызметкер және жолаушы" деді. Басқаша айтқанда, "бүтін нәрсе адамдық бөліктердің үштен екісінен тұрады". Пойызбен саяхат кеңінен таралған сайын, жолаушылар бортындағы тамақтануда жоғары сапалы тағамдарды күтуді бастады. 1920-1930 жылдардағы пойыздағы тамақтану деңгейі жоғары деңгейдегі мейрамханалар мен клубтармен бәсекелесе алды.

Ұлыбритания

Олар алғаш рет Англияда 1879 жылдың 1 қарашасында Ұлы Солтүстік теміржол компаниясы Лидс пен Лондон қалалары арасындағы бағыттарда пайдаланыла бастады. Осы мақсатта, пойызға Пуллман вагоны қосылды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Ұлы Батыс теміржолы Ұлыбританияда Батыс өңірлері мен Уэльске қатынайтын таңдалған пойыздарда толық қызмет көрсететін Пуллман вагондарымен тамақтану қызметін ұсынатын жалғыз компания болып табылады.

Тағам

Пойызда тамақтану тұжырымын сипаттау үшін қолданылатын басты сөздердің бірі – сәнділік. Мүмкіндігінше жаңа өнімдерді пайдалануға ұсыныс жасалды. Аспаздар дайындаған тағамдардың кейбіреулері: Қазанға пісірілген үйрек (Braised Duck Cumberland), картоп кәмпірімен мажар жұмыр еті (Hungarian Beef Goulash with Potato Dumplings), Америкалық лобстер (Lobster Americaine), көк алабұға (Mountain Trout Au Bleu), қошқар етінің Мадрас кәрісі (Curry of Lamb Madras), қабатталған брюссель капустасы (Scalloped Brussels Sprouts), пекан және апельсин таяқшалары, сондай-ақ Пеннепикюр пирогы (Pennepicure Pie) сияқты тағамдар болды. 1882 жылы Чикаго, Милуоки және Сент-Пол темір жолының Рождестволық мәзірінде келесі тағамдар тізілген: Аң шорпасы (Hunter's Soup), голланд соусымен ласось (Salmon with Hollandaise Sauce), аспик желедегі сүйегі алынған фазан (Boned Pheasant in Aspic Jelly), тауық салаты (Chicken Salad), прерия тауығының салмисі (Salmis Prairie Chicken), устрица котлеттері (Oyster Patties), күріш крокеті (Rice Croquette), қуырылған сиыр еті (Roast Beef), ағылшын қабырғасы (English Ribs of Beef), жусан соусымен түркия (Turkey with Cranberry Sauce), алма соусымен толтырылған шошқа баласы (Stuffed Suckling Pig with Applesauce), қарақұмыр желесімен антилопа стейкі (Antelope Steak with Currant Jelly), картоп, жасыл бұршақ, помидор, тәтті картоп, құрма пирогы (Mince Pie), құрма пудингі (Plum Pudding), торт, балмұздақ, жемістер және кофе.

Конфигурациясы

Ең көп таралған тамақ вагондарының бірінде вагондардың бір шетінде асхана (жолаушылар вагондан пойыздың қалған бөлігіне өтуі үшін жанында дәліз болады), ал екінші шетінде орталық дәліздің екі жағында үстелдер немесе кабиналар орналасқан. Тамақ вагондары қызметтеріне сұраныс жоғары пойыздарда кейде "қос бірлік тамақ вагондары" кездеседі, олар бір-біріне жақын орналасқан екі вагоннан тұрады және белгілі бір дәрежеде біртұтас жұмыс істейді. Әдетте, бір вагонда асхана, үстелдер немесе кабиналар болады, ал екінші вагонда тек үстелдер немесе кабиналар ғана болады. Amtrak компаниясының қазіргі заманғы екі қабатты Superliner пойыздарындағы тамақ вагондарының жоғарғы қабатында орталық дәліздің екі жағындағы кабиналар көбінесе барлық кеңістікті алып жатады, ал төменгі қабатта асхана орналасқан. Тағамдар лифт арқылы жоғарғы қабатқа жіберіледі. Тамақ вагондары таныс мейрамхана тәжірибесін әрдайым өзгеріп отыратын пейзаждың бірегей көрінісімен байытады. Бүгінде тамақ вагондары бұрынғыға қарағанда сирек кездеседі (олар басқа түрдегі тамақ қызметі вагондарымен толықтырылған немесе кейбір жағдайларда толығымен алмастырылған), бірақ жолаушылар теміржолында, әсіресе орта және ұзақ қашықтыққа жүретін пойыздарда маңызды рөл атқарады. Бүгінде туристік бағытталған бірнеше теміржолдар тамақ вагондарына деген қызығушылықты пайдаланып, кешкі асқа арналған экскурсиялар ұсынады. Германияның Дюссельдорф және Крефельд қалалары арасындағы U76/U70 трамвай желісінде жолаушылар сусындар мен жеңіл тағамдарға тапсырыс бере алатын Bistrowagen ("тамақ вагоны" неміс тілінде) бар. Бұл тәжірибе ХХ ғасырдың басына дейін барады, сол кезде қалааралық трамвайлар тамақ вагондарын тасымалдаған. Қазіргі заманғы трамвайлар енгізілгеніне қарамастан, төрт трамвайда әлі де Bistrowagen бар және олар әр жұмыс күні істейді.