Кіріспе

Соғыс кеңсесі жақында жеңіл танктерді британдық армияда жалпы қолданудан шығару туралы шешім қабылдады; олар Франция шайқасында көбінесе нашар өнер көрсетті және қиындық тудыратын фактор деп есептелді. Осының салдарынан Vickers Armstrong Mk VII Tetrarch жеңіл танкі ескірген деп танылды. Бұл оны әуе шабуылы жасаушы күштерге пайдалануға мүмкіндік берді және Соғыс кеңсесі оны планермен тасымалдауға болатын танк ретінде таңдады. Дегенмен, ол әуе шабуылы жасаушы танк ретінде немесе әуеде жылдам қозғалу үшін арнайы жобаланбаған. Оның өлшемі экипажды үш адаммен – корпуста жүргізуші, мұнарада қарулы атқыш және командир – шектеді, бұл Tetrarch-ты тиімді басқару үшін жеткіліксіз саналды. Қарулы атқыш немесе командир өздерінің міндеттерінен өзге, 2 фунтты қаруды зарядтаушы ретінде де жұмыс істеуге мәжбүр болды, бұл шайқаста кешігуге себеп болды. 1941 жылғы қаңтарда жазылған танк туралы есепте командирдің бірқатар міндетті – күресу және танкты басқару – бірдей орындауының салдарынан, Tetrarch жасағын шайқас кезінде басқару өте қиын болады делінген. Сондықтан Tetrarch-ты алмастыру үшін арнайы жасалған әуе шабуылы жасаушы жеңіл танк қажет болды, бірақ Соғыс кеңсесі өндіріс қуатының жетіспеуіне байланысты оны Ұлыбританияда өндіруден бас тартты. Оның орнына, Америка үкіметінен Tetrarch-қа балама табу туралы өтініш жасалды. Бұл өтінішті Вашингтондағы Британдық Әуе комиссиясы жасады, онда қолданыстағы планерлермен тасымалдауға болатын ең жоғары салмақты Соғыс кеңсесі анықтаған, аралықтағы танкты әзірлеу ұсынылды. Ұсынылған танктың негізгі қаруы – зеңбірек, қосымша қаруы – .30-06 Browning M1919A4, ал экипажы үш адамнан тұруы керек еді. Спецификацияда сондай-ақ ең жоғары жылдамдық және 200 миль (322 км) жеделдеу радиусы көрсетілген. Мұнара мен корпустың алдыңғы бөлігінің қалыңдығы аралығында, ал танктың бүйектерінің қалыңдығы болуы тиіс еді. 1941 жылғы мамырда өткен конференцияда Қару-жарақ департаменті Marmon Herrington дизайнын таңдап, компаниядан прототиптік танкты жасауды сұрады, ол 1941 жылдың соңында аяқталды. Компания мен Қару-жарақ департаменті оны Жеңіл танк T9 (Әуе шабуылы) деп атады.

Даму

Т9 экипажы үш адамнан тұратын және салмағы шамамен 15 тонна болатын, негізгі қаруымен және .30-06 Браунинг M1919A4 коаксиалды пулеметімен, сондай-ақ корпустің оң жағында орналасқан екі пулеметпен қаруланған. Негізгі қару мен коаксиалды пулемет қозғалмалы мұнараға орнатылған, сонымен қатар, танк қозғалғанда оқ атуға мүмкіндік беретін оқты тұрақтандыратын жүйе де болған. Дегенмен, T9 дұрыс пішінге, салмаққа және өлшемге ие болғандықтан, оны Hamilcar планерінде тасымалдауға болады, яғни бұл өлшемдер танк қажет болған жағдайда планерде тасымалдау үшін әдейі таңдалған. Сынақтар барысында прототипке бірнеше өзгерістер енгізілді. Басты өзгеріс – танк аспасын жақсарту және нығайту үшін қосымша болаттық тіреулер орнату болды, бұл салмақты арттырып, Hamilcar планері тасымалдай алатын максималды салмаққа жеткізді. 1942 жылдың қаңтар айында Қару-жарақ департаменті екі жаңа прототипке тапсырыс берді, оларды 1942 жылдың қараша айында Marmon Herrington жеткізді. Екеуі де T9E1 деп белгіленді. Жаңа танктар бірнеше сұраныс бойынша өзгерістерді қамтыды. Мұнара пішіні өзгертілді, қуатпен айналу механизмі мен негізгі қару үшін гиростабилизаторды алып тастау арқылы жеңілдетілді. Жобалау кезінде анықталған ақаулар Қару-жарақ департаментін M22 спецификациялық нөмірін беруге мәжбүр етті, бірақ оны «шектелген стандарт» деп жіктеді. Американдық әскери бөлімдері бұл танкпен жабдықталмады, бірақ шығарылғандарының бір бөлігі оқу мақсатында қолданылды. 1944 жылдың сәуір айында Еуропа операциялар театрында қолдану үшін 25 «Locust» танкы тапсырыс берілді және қыркүйекке дейін жеткізілді. Олардың шағын саны Франциядағы Эльзастағы АҚШ-тың алтыншы армия тобына сынақтар үшін жіберілді, бірақ олар ешқашан жауынгерлік қимылдарда қолданылмады. Алайда, британдықтар M22-ні Tetrarch танкының орнына алмастыру үшін қажет етті, ал алғашқы «Locust» прототипі 1942 жылдың мамыр айында сынақтар үшін Ұлыбританияға жіберілді, содан кейін 1943 жылдың шілдесінде екінші T9E1 прототипі жеткізілді. M22-де бірқатар кемшіліктер бар деген пікірге қарамастан, Соғыс кеңсесі оның әуеде тасымалданатын танк ретінде жеткілікті деңгейде өтетініне сенді. Осылайша танк «Locust» ресми атауын алды және 260 данасы «Ленд-Лизинг» бағдарламасы арқылы Ұлыбританияға жеткізілді.

Қателіктер

M22-нің ауқымды сынақтары 1943 және 1944 жылдары өтті, оларды Орданс департаменті мен Лулворт полигонындағы Британдық бронетехникалық күштер (AFV) пулемет мектебі жүргізді. Бұл сынақтар "Саранчаның" бірқатар ақауларын және проблемаларын анықтады. Сондықтан танкты пайдалану толық жүктелген C 54-ті қабылдауға жеткілікті көлемде әуежайлардың болуымен шектеледі, олардың орналасқан географиялық орны сәйкес келмеуі мүмкін немесе жоспарланған әуе десанттық операциясынан бұрын басып алынуы керек болуы мүмкін. 1943 жылдың қыркүйегінде АҚШ Армиясының бронетанқ кеңесі "Саранша" туралы сынды баяндама жариялады, онда оның сенімділігі мен беріктігі жеткіліксіз екендігі және оны әуе десанттық операцияларда сәтті пайдалану мүмкін емес екендігі айтылды. 1944 жылға қарай танктың конструкциясының көнелгені де анықталды. M22-нің бронясы бірнеше жерде соншалықты жұқа болды, тіпті ол .50 калибрлі пулеметтің броньды тесуші оқтарына да қарсы тұра алмады. Сондай-ақ, 37 мм негізгі қарулану туралы шағымдар түсті, ол Ось державалары қолданатын көптеген танктердің бронясын тесіп өтуге жеткіліксіз болды. Конструкциядағы механикалық проблемалар да болды, бұл оның сенімсіздігіне әкелді; қозғалтқыштың қуаты жеткіліксіз екені анықталды, мүмкін қозғалтқыштың айналу моментінің сипаттамаларындағы мәселелерге немесе тиімсіз беріліс жүйесіне байланысты. Жеңіл танк эскадрильясына айналу үшін таңдалған бөлім – "С" арнайы қызмет эскадрильясы, ол 1942 жылдың ортасында Мадагаскарға шабуыл жасаған "Жезқайыс" операциясы кезінде тәуелсіз танк бөлімі ретінде қызмет еткен. Эскадрилья сонымен қатар "Тетрархтармен" жабдықталды, олар жақында Соғыс министрлігі әуе десанттық танк ретінде қайта тағайындалды. "С" эскадрильясы 1942 жылдың 24 маусымында ресми түрде 1-ші әуе десанттық дивизияға қосылды. Бөлім дереу жаттығуды бастады, бірақ 1-ші әуе десанттық дивизиямен ұзақ уақытқа бірге болған жоқ; 1943 жылдың ортасында дивизия Таяу Шығысқа жеткізілді, онда ол ақырында Сицилия аралына қарсы одақтастардың шабуылына қатысты. "С" эскадрильясы Ұлыбританияда қалды, өйткені олардың барлық "Тетрархтарын" тасымалдау және орналастыру үшін жеткілікті "Гамилкар" планерлері әлі дайын болмаған еді. Эскадрилья 1943 жылдың сәуірінде құрылған 6-шы әуе десанттық дивизияның құрамына ауыстырылды, соғыстың соңына дейін осы дивизиямен бірге болды. Эскадрилья әуеде тасымалданатын бөлімше ретінде жаттығуды жалғастырды және оны атқаратын міндеттермен таныстыруға арналған бірқатар жаттығуларға қатысты, соның ішінде жау позицияларын барлау және жау жаяу әскері мен бронетехникасына қарсы қарсы шабуылдар жасау. Шілде айының ортасында британдық ұшқыш американдық пилотты жіберіп, танктың "Гамилкарға" сыйып, жерге қондырыла алатынын көрсетті, ал 25 қазанда Жеңіл танк эскадрильясы он жеті "Саранша" танкін алды. Қараша айында эскадрильяға жаңа танктер берілді, олар "Тетрархтардың" көпшілігін алмастырды; алайда 3 дюймдік (76,2 мм) жаяу әскерді қолдау гаубицасымен жабдықталған "Тетрархтардың" бірнешесі сақталды, олар "Тетрарх 1 CS" (Жақын қолдау) деп аталды. Бірнеше "Саранша" танктеріне де бас қару-жарақтың қашықтығы мен ену қуатын арттыру үшін "Литтл Джон" адаптерлері орнатылды, бірақ олардың қаншасы орнатылғаны немесе олар өндірісте немесе эскадрильяға жеткеннен кейін орнатылғаны белгісіз. Алайда, олардың жұқа бронясы мен қуатсыз қарулануы оларды неміс күштері қолданған танктер мен өздігінен жүретін артиллериялық установкалардан, мысалы "Panzer IV" және "Sturmgeschütz III" сияқты техникалардан мүлдем басып оза алмады. Тамыз айына қарай 6-шы әуе десанттық дивизиясының Нормандия көпірінен жоспарланған үзіліске қатысуына дайындық ретінде "А" эскадрильясындағы "Тетрархтардың" көпшілігі "Кромвель" жылдам крейсерлік танктерімен ауыстырылды; тек үш "Тетрарх" сақталды, олар "А" эскадрильясының штаб әскерлерімен бірге қалды. Қыркүйекте дивизия Ұлыбританияға оралды және 1944 жылдың қазан айының бірінші аптасында 6-шы әуеде броньды барлау полкі кең ауқымды қайта ұйымдастырудан өтті. Полк толыққанды қайта құрылып, қалған барлық "Тетрарх" танктерін "Саранша" танктерімен алмастырды.

"Варсити" операциясы

1945 жылдың наурыз айында 6-шы әуе десанттық дивизиясына «Варсити» операциясына қатысатыны туралы хабарланды. 24 наурызда дивизия, американдық 17-ші әуе десанттық дивизиясымен бірлесіп, Весель қаласының жанында парашютпен және планермен түсірілуге тиіс болды. Олар стратегиялық маңызды Хамминкельн ауылын, Ийссель өзеніндегі бірнеше маңызды көпірлерді және ірі Диерсфордтер Вальд орманның оңтүстік бөлігін басып алуға міндеттелді. Полктен сегіз «Локуст» танкісі төрттен тұратын екі топқа бөлініп, 6-шы әуе десанттық бригадасымен бірге Диерсфордтер Вальдтың шығысында және Хамминкельннің батысындағы «П» десанттық аймағына қонуға дайындалды. Олар дивизиялық резерв ретінде әрекет ететін болды. Ал полктің қалған бөлігі 21-ші армия тобымен бірге Рейн өзенін форсирлегеннен кейін жолмен келер еді. Сегіз «Локуст» танкісі 17-20 наурыз аралығында жеке «Хамилкар» планерлеріне тиеліп, 24 наурыз күні таңертең «Хендли Пейдж» «Халифакс» ауыр бомбардировщиктерімен әуежайдан сүйретіліп, қалған планерлер мен екі әуе десанттық дивизияны тасымалдайтын ұшақтарға қосылды. Операция үшін ауа райы өте қолайлы болды, көрінуі жақсы еді және барлық сегіз планер десанттық аймаққа ешқандай оқиғасыз жетті. Алайда, қонуға тырысқанда шағын күш қатты кеміп қалды: бір планерді сүйрейтін «Халифакс» бомбардировщигінен бөлініп, құрылымдық ақаулар салдарынан ыдырады, ішіндегі «Локуст» танкісі жерге құлады. Тағы үш планер неміс зениттік артиллериясының қатты атысына түсіп, құлаған кезде зақымданды: бір танк зақымдалған пулеметімен аман қалды, екіншісі үйге құлап, радиостанциясы мен қару-жарағы істен шықты, ал үшіншісі қону кезінде планерден босап, мұнарасымен аударылып, қолдануға жарамсыз болды. Алты «Локуст» танкісі десанттық аймаққа толықтай қонды, олардың бірнешеуі елеулі зақымдар алды, бірақ осы танкілердің екеуі полк белгілеген кездесу орнына жетпеді. Бір зақымдалмаған танк неміс өзі жүретін зеңбірегінен атыс алып тұрған американдық десантшылар тобына көмекке келді, бірақ неміс машинасы оны тез іссіз қылды, экипаждың екі мүшесі жараланды. Екінші танк құлаған планерден джипті сүйреп шығаруға тырысқанда бұзылып қалды, бірақ экипаж танкпен бірге қалып, аймақтағы британдық әуе десантшыларын қолдады. Кездесу орнына жеткен төрт «Локуст» танкісінің тек екеуі ғана зақымдалмаған және толыққанды әрекетке дайын болды. Бұл екеуі бірден Диерсфордтер Вальдтың шығысындағы биікке орналастырылды, ал екі зақымдалған танк оларды қорғады. Олар неміс әскерлерімен шайқасып, жаяу әскер ротасының қолдауына ие болды. Танкілердің ешқайсысына зақым келмегенмен, бірнеше жаяу әскер қаза тапты немесе жараланды және бірнеше сағаттан кейін танкілер кері шегінуге мәжбүр болды. Төрт танк пен қалған жаяу әскерлер бірнеше неміс шабуылын тойтарып, 10:30-да 44-ші Корольдік танк полкінің танк эскадрильясы мен 6-шы әуеде броньды барлау полкінің бөлімдерімен алмастырылды.