Кіріспе

M24 Chaffee (ресми атауы Light Tank, M24) – Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде пайдаланылған американдық жеңіл танк. Ол Корея соғысы, Алжир соғысы және Бірінші Индокитай соғысы сияқты соғыстарда да қолданылды, сондай-ақ Франция тарапынан Алжирдегі соғыста және Бірінші Индокитай соғысында қолданылды. Британдық армияда ол АҚШ армиясының генералы Адна Р. Чаффи кішісінің құрметіне Chaffee деп аталды, ол АҚШ қарулы күштерінде танкты пайдалануды дамытуға көмектескен. M41 Walker Bulldog оның ізбасары ретінде жасалғанымен, M24 танктары 1960 жылдарға дейін АҚШ және НАТО армияларынан көптеп алынбады және кейбір үшінші дүниежүзілік елдерде тағы да қызмет етті.

Даму және өндіріс тарихы

Солтүстік Африкадағы британдық жауынгерлік тәжірибе M3 Стюарт жеңіл танктерінің, әсіресе 37 мм-лік зеңбірегінің бірнеше кемшіліктерін анықтады. 75 мм-лік зеңбірек тәжірибелік түрде M8 гаубица танктеріне орнатылып, сынақтар M3 жеңіл танктерінің M5 нұсқасында 75 мм-лік зеңбіректі жасау мүмкін екенін көрсетті. M3/M5 конструкциясы көне болғандықтан, 75 мм-лік зеңбірек сақтау кеңістігін азайтты. Бастапқыда ауыстыру ретінде қарастырылған T7 жеңіл танк салмағы 25 тоннадан асып, жеңіл танк классынан шығып, M7 орта танк деп белгіленді. Салмағының артуы қуатын арттырмағандықтан, оның өнімділігі қанағаттандырмас болды; 1943 жылдың наурыз айында бағдарлама M4 орта танктеріне стандарттау үшін тоқтатылды. Бұл ординарлық комитетті жаңа жеңіл танк үшін талаптарды жасауға итермеледі, ол M5A1 сияқты күштік қондырғымен, бірақ 75 мм-лік зеңбірекпен жабдықталған болар еді. 1943 жылдың сәуір айында ординанс корпусы, Cadillac компаниясымен (M5 танктерін өндіруші) бірлесіп, жаңа жобаны бастады, ол T24 жеңіл танк деп аталды. M5 күштік қондырғысы мен беріліс қорабы T7 конструкциясының кейбір элементтерімен бірге қолданылды. Көліктің салмағы 20 тоннадан аспау үшін күш-жігер жұмсалды. Броня өте жеңіл болды және тиімділігін арттыру үшін еңіспен орнатылды. Мұнараның бронясы 25 мм қалыңдықпен, зеңбірек маңайы 38 мм қалыңдықпен жабдықталды. Алдыңғы бронялық плита 25 мм қалыңдықпен жасалған. Борттың бронясы әртүрлі болды: алдыңғы бөлігі 25 мм, ал артқы үштен бірі (қозғалтқыш бөлімін қорғайтын) 19 мм болды. Жаңа, жеңіл 75 мм-лік зеңбірек жасалды, ол B-25H Mitchell бомбалаушысында қолданылатын зеңбірек негізінде жасалған. Зеңбіректің баллистикалық сипаттамалары американдық танктерде қолданылатын 75 мм М3 зеңбірегімен бірдей болды, бірақ оның қабырғасы жұқарақ және кері механизмі басқаша болды. Конструкцияда, 1943 жылдың шілдесінде өндіріске енгізілген M18 Hellcat танк жойғышына ұқсас, иықшалы жүйе және торсионды серіппелі аспа қолданылды. Торсионды серіппелі жүйе американдық бронетранспорттық құралдарында қолданылатын тік спиральді серіппелі аспадан гөрі тегіс жүруді қамтамасыз ететін. Сонымен қатар, шасси басқа да көліктер үшін, мысалы, өздігінен жүретін артиллерия және арнайы мақсаттағы көліктер үшін стандартты болады деп күтілді, олар бірге «Жеңіл шайқас тобы» деп аталды. Оның силуэті салыстырмалы түрде төмен және үш адамдық мұнарасы болды. 1943 жылдың 15 қазанында алғашқы прототиптік үлгі жеткізілді. Конструкция сәтті деп танылды және ординанс департаменті 1000 данаға келісімшарт жасады. Кейін бұл сан 5000-ға дейін артты. Өндіріс 1944 жылы M24 жеңіл танк атауымен басталды. Ол екі жерде өндірілді: сәуір айынан бастап Cadillac, шілде айынан бастап Massey Harris. 1945 жылдың тамызында өндіріс тоқтаған кезде 4731 M24 танктері шығарылды. және 42-ші ат әскерінің барлау эскадрильясының F взводы, олардың әрқайсысы 17 M24 танкін алды. 1944 жылдың желтоқсанындағы Арденн шайқасы кезінде бұл бөлімшелер мен олардың жаңа танктері оңтүстікке жедел түрде жіберілді; M24-тің екеуі АҚШ Бірінші армиясының 740-шы танк батальонымен бірге қызмет етуге жіберілді. M24 кеңінен 1944 жылдың желтоқсанында қолданыла бастады, бірақ майданға жауынгерлік бөлімшелерге жетуі баяу болды. Соғыс аяқталған кезде көптеген бронетранспорттық дивизиялардың жеңіл танк роталары негізінен M3/M5 Стюарт танктерімен жабдықталған. Кейбір бронетранспорттық дивизиялар соғыс аяқталғаннан кейін ғана алғашқы M24 танктерін алды. АҚШ армиясынан басқа, британ армиясы да соғыс кезінде Шаффидің негізгі пайдаланушысы болды, кем дегенде бірнеше жүздеген танк АҚШ-тың Lend-Lease бағдарламасы арқылы алынды. Бұл танктер негізінен Солтүстік-Батыс Еуропа мен Солтүстік Германия жазығында, британдық күштер неміс әскерлеріне қарсы күрескен жерлерде қолданылды. Оларды алған бронетранспорттық дивизиялардан алынған есептер көбінесе оң болды. Экипаждар жолдан тыс өту қабілеті мен сенімділігінің жақсарғанын ұнатып, ең бастысы 75 мм-лік негізгі зеңбіректің 37 мм-лік зеңбірекке қарағанда үлкен жетістік екенін мойындады. M24 неміс танктеріне қарағанда бронясы нашар болды, бірақ үлкен зеңбірек экипажға қажет болған кезде, әсіресе жаяу әскерге қолдау көрсету кезінде қарсы тұруға жақсы мүмкіндік берді. M24-тің жеңіл бронясы оны барлық неміс танктеріне, танкіге қарсы зеңбіректерге және қолдағы танкіге қарсы қаруларға осал етті. M24-тің Еуропадағы соғысты жеңуге қосқан үлесі шағын болды, өйткені бронетранспорттық дивизиялардың тозығы жеткен M5 танктерін ауыстыру үшін жеткілікті танк келмеді. M24-тің 75 мм-лік негізгі зеңбірегі T-34-85 танктерінің алдыңғы бронясын тесіп өте алмады. Сонымен қатар, M24-тің бронясы қарсыластың танктерінің, артиллериясының және тіпті Солтүстік Корея армиясы қолданған танкіге қарсы мылтықтарының зеңбіректерімен тесіліп өтілуі мүмкін еді. Сонымен қатар, Жапониядан жіберілген танктердің көпшілігі ұзақ уақыт бойы жөнделмегендіктен, шайқастар кезінде мұнаралар мен негізгі зеңбіректер жиі бұзылып жатты. Корея түбегіне алғаш келген 78-ші танк батальонының взводы ауыр зардап шекті, бір айдың ішінде 14 танктың тек екеуі ғана қалды. Бұл жағдай сол жылдың тамызында АҚШ орта танктері Корея түбегіне жеткен кезде жақсарды. M24 танктерін пайдаланған барлық бөлімшелер M4A3E8 танктерімен ауыстырылды. Кейін M24 танктері танк батальонының барлау эскадрильясына немесе жаяу әскер дивизиясына берілді және олардың тиісті мақсаты бойынша барлау үшін қолданылды. Қалғандары әскери лагерьтерде немесе оның сыртында тасталып қалды, ал біреуі Грек армиясының танк мұражайында сақталған. Біреуі Мецово ауылының (Μέτσοβο) сыртында қойылған.

Басқа нұсқалар

Чили армиясы 1980 жылдардың ортасында M24 танкілерін IMI OTO 60 мм Hyper Velocity Medium Support (HVMS) зеңбірегімен жарақтандырды, оның мүмкіндіктері стандартты 90 мм зеңбірекпен шамалас. Чили бұл нұсқаны 1999 жылға дейін пайдаланды. Уругвай M24 танкілерін жаңғыртуды жалғастыруда, олар жаңа қозғалтқыштармен және броньды тесуге, стабилизацияланған, қабықсыздандырылатын (APFSDS) оқтарды атуға қабілетті 76 мм зеңбіректермен жабдықталған. 1950 жылдардың ортасында, көліктің танкке қарсы қабілетін арттыру мақсатында, кейбір француз M24 танкілерінің мұнаралары AMX 13 жеңіл танктерінікімен ауыстырылды. AMX 13 танктерінің Chaffee мұнарасымен жабдықталған түрлері де болды. 1960 жылдардың соңында JSDF танкке қарсы қабілетін жақсарту үшін бір M24 танкін төрт Type 64 ATGM-мен жарақтандырып өзгертті.