Кіріспе

Американдық химик (1929–2007)

Пол Кристиан Лаутербур (6 мамыр 1929 – 27 наурыз 2007) – американдық химик, 2003 жылы Питер Мансфилдпен бірге физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын магниттік-резонанстық томография (МРТ) жасауға мүмкіндік берген жұмысы үшін бөлісті. Лаутербур 1963 жылдан 1985 жылға дейін Стони Брук университетінде профессор болып жұмыс істеді, онда МРТ-ны дамыту бойынша зерттеулер жүргізді. 1985 жылы ол әйелі Джоанмен бірге 22 жыл бойы, өмірінің соңына дейін, Урбана-Шампейндегі Иллинойс университетінде профессор қызметін атқарды. Ол бакалавр студенттерімен зерттеу жұмыстарын үздіріп тоқтатқан жоқ, сонымен қатар химия профессоры, биоинженерлік, биофизика, Урбана-Шампейндегі Медицина колледжі және Жоғары оқу орталығының есептеу биологиясы салаларында да қызмет етті.

Ерте өмір

Лаутербур люксембургтік текті болған. Огайо штатының Сидней қаласында туып өскен Лаутербур Сидней орта мектебін бітірді, онда оның құрметіне жаңа химия, физика және биология қанаты ашылды. Ол жасөспірім кезінде ата-анасының үйінің жертөлесінде өзінің зертханасын салған. Мектептегі химия пәнінің мұғалімі оның тәжірибе жасауды ұнататынын түсініп, сыныптың соңында өз тәжірибелерін жүргізуге рұқсат берді. Оның жоғары лауазымды басшылары оған ерте ядролық магниттік резонанс (ЯМР) машинасымен жұмыс істеуге мүмкіндік берді; ол әскерден кеткенге дейін төрт ғылыми мақала жариялаған.

Білім және мансап

Лаутербер 1951 жылы Кейс Технологиялық институтында өнеркәсіптік химия бойынша ғылым бакалаврын алды, қазір Кливлендтегі Кейс Вестерн Резерв университетінің бір бөлігі, Огайо штаты, және ол Phi Kappa Tau бауырластығының Альфа Дельта бөлімінің мүшесі болды. Одан кейін ол Доу Корнинг корпорациясының Меллон институты зертханаларында жұмыс істеді, Мэриленд штатының Эджвуд қаласындағы Армия химиялық орталығында 2 жылдық қызметтен кейін. Меллон институтында жұмыс істеген кезінде ол Питтсбург университетінде химия бойынша аспирантураны бітірді. 1962 жылы докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін, келесі жылы Лаутербур Стони Брук университетінде доцент болып жұмысқа қабылданды. 1969–1970 оқу жылында Стэнфорд университетінде химиядан арнайы шақырылған оқытушы ретінде ол Syntex және Varian Associates компанияларының көмегімен ЯМР (NMR) саласындағы зерттеулер жүргізді. Лаутербур Стони Брукке қайтып оралды және 1985 жылға дейін онда жұмысын жалғастырды, содан кейін Иллинойс университетіне көшті.

МРТ-ның дамуы

Лаутербур МРТ идеясын бір күні Питтсбург маңындағы Eat'n Park Big Boy мейрамханасында тудырған, ал МРТ-ның алғашқы моделі Питтсбург университеті мен Меллон индустриялық зерттеу институтында студент және зерттеуші болған кезінде үстел салфеткасына сызылып жазылған. Нобель сыйлығына жол ашқан зерттеулер 1970 жылдары Стони Брук университетінде жүргізілді. 1952 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығы Феликс Блох пен Эдвард Перселлге ядролық магниттік резонансты (ЯМР) дамытқандары үшін берілді. Дегенмен, ондаған жылдар бойы магниттік резонанс көбінесе заттардың химиялық құрылымын зерттеу үшін қолданылды. 1970 жылдары Лаутербур мен Мэнсфилдтің жетістіктері ғана ЯМР-ді дене суреттерін жасау үшін пайдалануға мүмкіндік берді. Лаутербур Роберт Габилардтың (1952 жылғы докторлық диссертациясында ұсынған) магнит өрісіне градиенттер енгізу идеясын пайдаланды, бұл зерттелетін нысанның ядроларынан шығатын радиотолқындардың басталуын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл кеңістіктік ақпарат екі өлшемді кескіндер жасауға мүмкіндік береді. Алғашқы МРТ аппараты Нью-Йорк штатының Стони Брук қаласындағы Стони Брук университетінің химия ғимаратында орналасқан. Лаутербур түсірген алғашқы суреттердің қатарында оның қызы Лонг-Айленд бұғазының жағалауынан жинаған 4 мм диаметріндегі шақылдақ пен жасыл бұрыштардың суреттері де болды. Nature журналының редакторлары мақаламен бірге келген суреттердің бұлыңғыр екенін атап өтті, бірақ олар ауыр су мен қарапайым судың арасындағы айырмашылықты көрсеткен алғашқы кескіндер болды. Нью-Йорк мемлекеттік университеті патенттерді алудан бас тартты, себебі шығындардың өтелуі күмәнді болды. "Патент алуға кеткен шығындарды қайтару мүмкін емес деп шешкен компания, бұл дұрыс емес шешім болғанын кейіннен көрсетті", - деді Лаутербур 2003 жылы. Ол 1970 жылдары МРТ машинасының алғашқы прототипін қаржыландыру үшін федералды үкіметтен көп рет көмек сұрады, бірақ бұл процеске он жыл кетті. Ноттингем университеті кейіннен Мэнсфилдті бай еткен патенттерді тіркеді.

Өлім

Лаутербур 2007 жылғы наурыз айында 77 жасында Иллинойс штатының Урбана қаласындағы үйінде бүйрек ауруынан қайтыс болды. Иллинойс университетінің ректоры Ричард Херман: "Полдың әсері әлемнің түкпір-түкпірінде күн сайын сезіледі, МРТ әрбір қыздың, ұлдың, ананың немесе әкенің өмірін сақтап қалғанда".