Кіріспе

Ересектердегі ережелі жастағы балаларға жыныстық тартымдылық

Гебефилия – ересектердің 11-14 жас аралығындағы, дене дамуының 2-ден 3-ке дейінгі сатысындағы ережелі жастағы балаларға деген күшті, тұрақты жыныстық қызығушылығы. Бұл педофилиядан (жасөспірімдікке дейінгі балаларға деген негізгі немесе ерекше жыныстық қызығушылық) және эфебофилиядан (әдетте 15-18 жастағы жасөспірімдерге деген негізгі жыныстық қызығушылық) өзгеше. Ересектерге жыныстық тартымдылығы бар адамдар ережелі жастағы балаларға да қызығушылық танытуы мүмкін, бірақ гебефилия жас диапазоны шамамен болады, себебі ережелі жасқа толу мерзімі әртүрлі келеді. Ережелі жас әртүрлі болғандықтан, хронофилияның (жасқа байланысты физиологиялық ерекшеліктерге жыныстық тартымдылық) кейбір анықтамалары педофилия, гебефилия және эфебофилия арасындағы шекараны нашарлатады. Сондай-ақ, 10-шы ХДЖ педофилия анықтамасына ерте ережелі жас кезеңін де қосады. Гебефилияны жіктеу жөніндегі ұсыныстар ережелі жасқа дейінгі балаларға және ортаңғы немесе кейінгі ережелі жастағы балаларға деген жыныстық тартымдылықты ажыратудың клиникалық маңыздылығын көрсетеді, бірақ бұл қабылданбады. Гебефилия парафилия немесе психикалық ауру ретінде кеңінен танылған жоқ, оны осылай жіктеудің қажеттігі туралы академиялық пікірталас әлі де жалғасуда. Гебефилия – ересектердің ережелі жастағы балаларға, әдетте 11-14 жас аралығындағы балаларға деген күшті және тұрақты жыныстық қызығушылығы бар хронофилия. Балалар мен жасөспірімдердің физиологиялық дамуындағы кейбір сәйкессіздіктер мен айырмашылықтар педофилия, гебефилия және эфебофилия арасындағы шекараны нашарлатады. Антрополог және этнопсихиатр Пол К. Бенедикт бұл терминді педофильдерді құрбандары жасөспірімдер болған жыныстық қылмыскерлерден ажырату үшін қолданды. Калифорниялық сот психологы Карен Франклин гебефилияны 1906 жылы Магнус Хиршфельд қолданған эфебофилияның бір түрі деп түсіндірді, ол ережелі жасқа толу мен жиырма жасқа дейінгі жігіттерге гомосексуалды тартымдылықты сипаттады және бұл жағдайды қалыпты және патологиялық емес деп санады.

Жалпы

Көптеген зерттеулер гебефильдік және педофильдік еркектердің жыныстық тартымдылығын қарастырды. Балаларға деген жыныстық тартымдылық екіұшты емес, үздіксіз сипатта болады. Гебефильдер мен педофильдердің тартымдылығы баланың жынысына қарағанда, телеиофильдердің (жыныстық жағынан ересектерді ұнататын адамдар) тартымдылығына қарағанда кемірек назар аударады, яғни гебефильдер мен педофильдердің телеиофильдерге қарағанда еркектер мен әйелдерге бірдей тартылу үлесі жоғары. "Алдын алу жобасы" Дункельфельд – Германияда құрылған, балаларға тартымдылығы бар ересектерге терапия және зорлық-зомбылықтың алдын алу техникаларын ұсынуға бағытталған ұйым. Дункельфельд жобасына көмек сұраған 222 ер адамды зерттеу барысында, шамамен үштен екісі жасөспін балаларға жыныстық қызығушылық танытқан. Бұл ер адамдар сонымен қатар клиникалық маңызы бар деңгейде жоғары психологиялық стресс сезінгенін хабарлады. Гебефильдер мен педофильдердің екеуі де телеиофильдерге қарағанда көбірек стресс көрсетті, бірақ олар бір-бірінен ешқандай айырмашылық танытпады.

Қарым-қатынастары

Торонтодағы Есіктер және психикалық денсаулық орталығының зерттеушілері гебефилияның неврологиялық және психологиялық байланыстарын, соның ішінде ми құрылымын, қолдану бағыты, интеллект коэффициентін, бойын және әдеттен тыс физикалық дамудың басқа да белгілерін зерттеді. Осы зерттеулер нәтижелері гебефилияның дамуында жатыр ішіндегі даму кезіндегі проблемалардың маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Сондай-ақ балаларға сексуалдық қызығушылық танытатын адамдардың анонимді сауалнамалары көрсеткендей, жасөспірім балаларға қарағанда, жасы келмеген балаларға эротикалық қызығушылық танытатын адамдар көбірек.

Ұсыныс

DSM-5 педофилияның диагностикалық критерийлері оны көбінесе 13 жасқа дейінгі балаларға қатысты жыныстық қызығушылықтың бұзылуы ретінде көрсетеді. Тілдемедегі өзгеріс ("жасөспірімге дейінгі" дегеннен "жасөспірімге дейінгі және жасөспірім" дегенге) және жас шегінің өзгеруі (ең жоғары жас 13-тен 14-ке дейін) педофилияның диагностикалау тәсілін өзгертіп, 2 немесе 3 Теннер шкаласы бойынша кейбір екіншілік жыныстық белгілері дамыған құрбандарды да қамтуына әкелер еді.

Жалпы

Неміс Dunkelfeld жобасының зерттеушілері DSM 5-те гебефилияның нақты аталуын қолдады: "DSM (DSM 5) жаңартуына қатысты 'гебефилиялық бұзылу' деп аталатын санақ орынды болар еді, әсіресе берілген деректерді ескере отырып, емдеуге ұмтылған гебефилиялық бейімділігі бар еркектерде DSM 5-тің бұзылу критерийлері (психологиялық күйзеліс, басқаларға қауіп төндіретін мінез-құлық) көптеген жағдайларда орындалады. Осы тұрғыдан алғанда, гебефилиясы бар еркектер де, 'гебефилиялық бұзылуы бар' еркектер де кездеседі". Бланшар педофильдер мен гебефильдерді ажырату қиындықтар тудыруы мүмкін екендігімен келісті, бірақ қайталап жыныстық қылмыс жасаған жағдайда бұл нақты айырмашылықтар аса маңызды емес екенін айтты; ол Зандердің хатындағы басқа да қарсылықтардың бастапқы мақалада қарастырылғанын атап өтті. Сөздің әртүрлі салалардағы және кезеңдердегі 100 ғылыми мәтінде қолданылуы және 32 сарапшы сараптамасынан өткен мақаланың болуы да назар аудартылды. Психолог Скай Стивенс және сексолог Майкл С. Сето сонымен қатар ICD 10 педофилияның жіктемесінде "жас жетпеген немесе ерте жасөспірімдік шақ" ұғымын қамтиды, сондықтан ол педофилиялық және гебефилиялық жыныстық қызығушылықтарды қамтиды деп мәлімдеді. 2009 жылы Американдық психиатрия және құқық академиясының мәжілісінде критерийлер жалған оң және жалған теріс нәтижелерге әкелуі мүмкін екендігі және DSM диагнозы ретінде гебефилия жыныстық қылмыскерлерді патологиялауы мүмкін деген алаңдаушылық білдірілді. Бұл жағдайда, жасөспірімдерге мүмкіндікпен шабуыл жасаған, бірақ құрбанның нақты жасына парафильдік байланысы жоқ қылмыскерлер, сондай-ақ бір немесе екі құрбанға ауыр қылмыс жасаған қылмыскерлер де ескерілмеуі мүмкін. Американдық психиатрия және құқық академиясы мен Халықаралық жыныстық қылмыскерлерді емдеу қауымдастығының академиялық конференцияларында DSM 5-ке педогебефилияны қосу мәселесі бойынша символдық дауыс беру өтті, және екі жағдайда да көпшілік оған қарсы дауыс берді. Редакторға жазған хатында клиникалық психолог Джозеф Плоуд зерттеуді жасөспірімдік шақтан кейінгі және қалыпты жыныстық қызығушылықтар үшін бақылау тобының болмауы, Бланшардтың жеке деп санаған топтар арасындағы үлестіру және деректердің ерекшелігінің жетіспеуі үшін сынға алды. Бланшар бастапқы жарияланымда жыныстық жетілуден кейінгі ересектерге қарсы қылмыс жасаған жыныстық қылмыскерлерді бақылау тобы ретінде қолданғанын және нәтижелер құрбанның жасын нақты емес, үздіксіз өзгергіш ретінде қолдайтынын түсіндірді. Редакторға жеке хаттарда сот психологы Грегори ДеКлю және математик Филип Тромович бұл терминнің зерттеу мақсатында құнды болатынына және педофилияның қазіргі диагнозын құрбанның жас ерекшеліктеріне бөлуге келісті, бірақ терминнің оны қолдауға жеткілікті зерттеу базасы жоқ парафилиямен диагноз қойылған адамдардың санын күрт кеңейту мүмкіндігіне алаңдаушылық білдірді, сондай-ақ мақалада "психикалық бұзылу" анықтамасы болмағандықтан патологиялық емес ерекшеліктерді ажырату мүмкіндігі болмады. Бланшар жауап ретінде өзінің мақаласы DSM 5 психикалық бұзылу және кәмелетке толмағандармен жыныстық қатынасты патологизациялау туралы анықтама DSM IV-дегідей болады деген болжаммен жазылғанын мәлімдеді.

Тартылу қалыпты немесе қалыпсыз

Гебефилия туралы пікірталас, сондай-ақ, тартымдылықтың қалыпты немесе қалыптан тыс екендігіне қатысты болды. Бланшар және авторлардың пікірлерін талқылай келе, психологтар Роберт Прентки мен Говард Барбаридің айтуынша, жасөспірім қыздардың жоғары сексуалданған бейнелері жарнамаларда, сән көрсетілімдерінде, телебағдарламаларда және фильмдерде жиі кездеседі, бұл жасөспірімдерге сексуалдық тартымдылықтың қалыптан тыс екендігіне күмән тудырады. Томас Зандер де диагноздың қалыпты және қалыптан тыс сексуалдық құштарлықты дәл бейнелейтініне алаңдаушылық білдірді. Ол Франклиннің пікіріне жауап жазып, Франклиннің "адаптациялық аргументі" тек гетеросексуал еркектерге қатысты болуы мүмкін екенін, себебі гомосексуалдық гебефилияда репродуктивтік артықшылықтар болмайды деді. Бланшар гебефилия, педофилия және негізінен немесе тек ересектерге қызығушылық танытатын адамдардың репродуктивтік табысы туралы жүргізген соңғы зерттеулерінен хабарлады. Нәтижелерге сәйкес, телеофилдердің балалары көбірек болған, демек, гебефилиямен салыстырғанда адаптациялық табысы жоғары болған, ал гебефилиямен айналысатындар педофилиямен айналысатындардан көбірек табысқа жеткен. Осыдан Бланшар "эволюциялық бейімделу ортасында гебефилияның репродуктивтік табысының артуымен байланысты гипотезаның эмпирикалық негізі жоқ" деген қорытындыға келді. "Бұл спекуляциялық адаптациялық аргумент гебефилияны DSM-ге қосуға қарсы тұруға жеткіліксіз". Кейбір авторлар дисфункцияның мәдени жағынан салыстырмалы немесе әлеуметтік құрылым екенін, мысалы, тарихи қоғамдарда жасөспірім қыздар мен ересек еркектер арасындағы некелердің болғанын атап көрсету арқылы дәлелдеді. Ол биологиялық дәлелдерге сүйене отырып, адамдар ерте жаста өрбу стратегиясын дамытпағанын және жасөспірімдерге сексуалдық назар аударудың бейімделуге қабілетсіз екенін айтты. Стивенс пен Сето гебефилияны дисфункционалды деп санауға болатынын айтады, "концептуалды тұрғыдан гебефилия - парафилия, жасөспірім балаларға қатысты ерекше (статистикалық сирек) сексуалдық жас мүддесін көрсетеді". DSM IV редакторы Майкл Фрэнсис пен Аллен Фрэнсис гебефилияның азаматтық міндеттемелерді қарау кезінде қате пайдаланылуы мүмкін екеніне алаңдады және оны қосудың қажеттілігі мен дәлелдеріне күмән келтірді. Чарльз Мозер парафилиялық белгілерді қолдану арқылы ерекше сексуалдық қызығушылықты патологиялық сипаттау және адамдарды мінез-құлқына емес, парафилиясына байланысты түрмеге қамауға тырысудың проблемалық екенін айтты. Ол сондай-ақ, нақты мәселе қылмыстық мінез-құлық немесе ерекше бірақ зиянсыз сексуалдық актілерді қорлау болған жағдайда парафилияның жалпы пайдалылығына күмән келтірді. Кейбір соттар гебефилия диагнозын қабылдады, ал басқалары қабылдамады. Сотта гебефилия термині қолданылған жағдайларда, ол DSM парафилия санатына, басқаша белгіленбеген (NOS) ретінде жатқызылады. 2009 жылы АҚШ-тың бір федералды соты гебефилия диагнозын "жалпы қабылданған психикалық бұзылыс" емес, тек белгі ретінде қарастырды, сондай-ақ жасөспірімдерге деген тартымдылық психикалық бұзылыстың белгісі емес екенін айтты. Сот гебефилияның психикалық бұзылыс екендігі туралы үкіметтің талабын қабылдамады, бірақ үкімет гебефилия кейде DSM IV санатының NOS-іне кіре алатынын мәлімдеді. Сот мұның да дұрыс емес екеніне көз жеткізді.