Кіріспе

Алвеоатты Бабезия немесе Тейлерия инфекциясынан туындайтын, құрт ауруына ұқсас паразиттік сырқат.

Көбірек ауыр жағдайларда, 40,5 °C (105 °F) дейін жететін қызба, дікілдеу және ауыр анемия (гемолиттік анемия) сияқты құрт ауруына ұқсас белгілер пайда болады. Органдардың жұмысы тоқтауы мүмкін, соның ішінде ересектердің тыныс алу қиындық синдромы да дамуы мүмкін. Спленектомия жасаған адамдарда сепсис жылдам дамиды, бұл спленектомиядан кейінгі инфекцияның күшті әсерімен сәйкес келеді. Ауыр жағдайлар өте жас, өте қарт адамдарда және иммунодефициті бар адамдарда, мысалы, ВИЧ/СПИД-пен ауыратын науқастарда жиірек кездеседі. 2000-ші жылдары адамдарда бабезиоз диагнозының артуына кеңінен жүргізілген тестілеу және иммунодефициті бар адамдардың санының өсуі, сондай-ақ аурудың тасымалдаушысы – қытықшалармен байланысқа түсуі себеп деп саналады.

Себеп

Бабезия түрлері Апикомплекс класына жатады, оның ішінде малярия, токсоплазмоз және криптоспоридиозды қоздыратын протозоан паразиті бар. Олар гемолитикалық анемияға әкеледі, бұл малярияға өте ұқсас. Малярияны қоздыратын Плазмодиум паразитінен айырмашылығы, Бабезия түрлерінде экзоэритроциттік фаза болмайды, сондықтан бауыр көбінесе зақымдалмайды. Адам емес жануарларда Babesia canis rossi, Babesia bigemina және Babesia bovis аурудың аса ауыр түрлерін тудырады, оның ішінде ауыр гемолитикалық анемия, сондай-ақ физиологиялық ерітіндіде эритроциттердің агглютинациясының оң нәтижесі гемолиздің иммундық механизммен байланысты екенін көрсетеді. Жиі кездесетін салдары: гемоглобинурия ("қызыл су"), тараған интраваскулярлық коагуляция және ми капиллярларында эритроциттердің тұнуынан туындаған "ми бабезиозы". Ірі қара мал түрінде бұл организм гемолитикалық анемияны тудырады, сондықтан жұқтырған жануардың шырышты қабықшалары бастапқыда бозаруға шалығады. Билирубиннің (қызыл қан клеткаларының лизисінің қосалқы өнімі) деңгейі арта түскенде, бауырдың артық билирубинмен күресуге шамасы келмейтінінен шырышты қабықшалар сарғыш түске (сыртқысы) айналады. Қызыл қан клеткаларының лизисінің қосалқы өнімдері бүйректер арқылы шығарылуының нәтижесінде гемоглобинурия байқалады. Қабыну процесінің өнімдерінің бөлінуінен дене температурасы 40,5 °C (105 °F) дейін көтеріледі.

Диагностика

Адамда Бабезия инфекциясын дұрыс диагностикалауға тек мамандандырылған зертханалар ғана қабілетті, сондықтан Бабезия инфекциялары жеткілікті түрде тіркелмейді. Бұл инфекция ауру жұқтырған аймақта тұратын немесе саяхаттап қайтқан, не соңғы 9 апта ішінде жұқтырған қан құйған науқастарда дамиды, сондықтан науқастың анамнезіндегі осы мәселе өте маңызды. Қан жағрысындағы «Мальта кресі» деп аталатын құрылымдар бабезиоздың диагностикалық (патогномоникалық) белгісі болып табылады, себебі олар негізгі айырмашылықты анықтаудағы безгекте кездеспейді. Бабезияға қарсы антиденелерді (IgG және IgM) анықтауға арналған серологиялық тесттер, клиникалық күдік жоғары болғанда, бірақ қан жағрысының тексеру нәтижесі теріс болғанда, инфекцияның төмен деңгейін анықтауға көмектеседі. Серология, сондай-ақ, адамдар екі инфекцияға да қауіпті жағдайда бабезиозды безгекпен шатастырмау үшін де пайдалы. Антиденелік жауаптың қалыптасуы инфекция жұққаннан кейін шамамен бір апта уақыт алатындықтан, серологиялық тест аурудың бастапқы кезеңінде теріс нәтиже береуі мүмкін. Бабезияны перифериялық қаннан анықтау үшін полимеразды тізбекті реакция (ПТР) тестісі жасалған. ПТР бабезиозды диагностикалауда қан жағрысын тексерумен салыстырылатын сезімталдық пен нақтылыққа ие болуы мүмкін, бірақ ол әлдеқайда қымбат. Көбінесе ПТР тестілеуі қан жағрысын тексерумен және қажет болған жағдайда серологиялық тестілеумен бірге қолданылады. Бұл процедурада жұқтырған эритроциттер алынып, олардың орнына жұқпаған эритроциттер салынады. Имидокарб – иттің бабезиозын емдеуге қолданылатын препарат. Оңтүстік Африка халық медицинасында уытты, иесі дөңгелек пияз Boophone disticha-дан алынған экстракттар жылқы бабезиозын емдеу үшін қолданылады. B. disticha – нарцисс тұқымдасының Amaryllidaceae мүшесі және оқ ұшына жағылатын у, галлюциногендер және мумификациялау үшін қолданылатын препараттарға да кіреді. Өсімдіктің құрамында алкалоидтар көп, олардың кейбіреулері скополаминге ұқсас әсерге ие.

Эпидемиология

Бабезиоз – вектор арқылы таралатын ауру, көбінесе Ixodes scapularis құйрықтары арқылы жұқтырылады. B. microti Лайм ауруымен бірдей құйрық векторын пайдаланады және Лайм ауруымен бірге кездесуі мүмкін. Үй жануарларының құйрықтары, әсіресе Rhipicephalus (Boophilus) microplus және R. (B.) decoloratus, малға бірнеше Babesia түрлерін жұқтырады, бұл тропикалық және субтропикалық аймақтардағы фермерлерге елеулі экономикалық зиян келтіреді. АҚШ-та бабезиоздың көп бөлігі B. microti-ден туындайды және мамырдан қазанға дейін Солтүстік-Шығыс және Солтүстік Орта Батыс аймақтарында кездеседі. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары қазір штаттық денсаулық сақтау департаменттерінен инфекцияларды OMB No. 0920 0728 нысаны арқылы есеп беруді талап етеді. 2014 жылы Род-Айленд штатында 100 000 адамға шаққанда 16,3 инфекция тіркелді. Еуропада B. divergens инфекциялық бабезиоздың басты себебі болып табылады және оны I. ricinus жұқтырады. Австралияда B. microti жұқтырған жергілікті бір жағдай тіркелді, ол өлімге әкеп соқты. Келесі зерттеуде 7000-нан астам науқастың үлгілерінен адамдарда Babesiosis-тің қосымша белгілері табылмады, бұл авторларды Babesiosis Австралияда сирек кездеседі деген қорытындыға жеткізді. Ірі қара малдың осыған ұқсас ауруы, көбінесе құйрық безі деп аталады, Babesia bovis және B. bigemina бактерияларымен Rhipicephalus microplus құйрығы арқылы таралады. Бұл ауру Австралияның шығыс және солтүстік бөліктерінде кездеседі.

Басқа жануарлар

Бабезиозды ветеринариялық емдеуде әдетте антибиотиктер қолданылмайды. Мал және жануарларда диминазен (Беринил), имидокарб немесе трипан көк түсті препараттар B. canis rossi (Африкадағы иттер), B. bovis және B. bigemina (Оңтүстік Африкадағы ірі қара мал) емдеу үшін таңдалып алынады. Ірі қара малдың жедел жағдайында қан құю жүргізілуі мүмкін. Вакцина B. canis canis (Жерорта теңіз аймағындағы иттер) қарсы тиімді, бірақ B. c. rossi қарсы тиімсіз. B. imitans аурудың жеңіл түрін қоздырады, ол көбінесе емдеусіз (Оңтүстік-Шығыс Азиядағы иттерде) өзінен-өзі сауығып кетеді.