Кіріспе

Тынық мұхитындағы АҚШ Әскери-теңіз күшінің басты шабуыл күші

Жедел әуе кемесі тобы (Үшінші флотқа тағайындалғанда TF 38, Бесінші флотқа тағайындалғанда TF 58) 1944 жылдың қаңтарынан бастап 1945 жылдың қыркүйегінде соғыс аяқталғанға дейін Тынық мұхитындағы АҚШ Әскери-теңіз күшінің негізгі шабуыл күші болды. Топ бірнеше жеке жұмыс топтарынан тұрды, олардың әрқайсысы әдетте үш-төрт әуе кемесі және оларды қолдауға арналған кемелерден құралды. Қолдау кемелері эсминецтерді, крейсерлерді және жаңадан салынған жылдам соғыс кемелерін қамтыды.

Әскери-теңіз кемелері

Кеме тасымалдағыш кемелердің пайда болуымен, теңіз флотының басты соққы күші енді ұрыс кемелерінде емес, кемелермен соғысқа жеткізілетін әуе күштерінде болды. АҚШ Әскери-теңіз флотының осы кемелерді пайдалану тәсілін негізінен адмирал Марк Митчер әзірледі. Митчер кемелердің ең жақсы қорғанысы – олардың өз әуе топтары екенін, ал кемелер топтап жұмыс істегенде оларды қорғау оңайырақ екенін анықтады. Олармен бірге әуе қорғанысын, суастына қарсы қорғанысты күшейту және құлаған ұшқыштарды құтқару үшін қолдау кемелері де болды. Митчер былай деді: "Жедел міндетті кеме тобының идеалды құрамы – төрт кеме, алтыдан сегізге дейін қолдау кемелері және кемінде 18 эсминец, мүмкіндігінше 24. Бір топта төрттен артық кеме болса, қажетті ауа кеңістігіне байланысты тиімді пайдалану қиын. Төрт кемеден аз болса, қолдау және күзету кемелерін пайдалану экономикалық тұрғыдан тиімсіз." Әрбір топтың кемелері кеме тасымалдағыштардың айналасында шеңбер құрап жүзеді. Қолдау кемелері салыстырмалы түрде жақын орналасып, шабуылдаушы ұшақтарды тойтару үшін кемелердің әуеге қарсы атысына қосымша от ашты. Торпедалық ұшақтар шабуыл жасағанда, топ шабуыл бұрышын шектеу үшін қарсы бағытта бұрылатын. Осыдан басқа, топтағы кемелер шабуылдаушылардан қашуға тырыспайтын. Бұл Жапон императорлық теңіз флотының тәсілінен мүлдем өзгеше болды, бірақ бұл барлық кемелердің әуеге қарсы атысына тұрақты платформаны қамтамасыз етті және топтағы кемелердің бір-біріне жақын жүзуіне мүмкіндік берді. Топтың әуе шабуылына қарсы негізгі қорғанысы – топтың өзінің әуе қорғаныш күштері болды.

Әміршілер

Әскери топтың дамуы мен жұмысына негізгі жауапкершілікті адмирал Митчер жүктеді. Әскери топтың жалпы басқаруы екі өте ерекше адмиралдың арасында ауысып тұрды: Реймонд Спраунс және Уильям "Булл" Хэлси. Спраунс есептеулі және сақты болды, ал Хэлси көбірек шабуылға ұмтылып, тәуекелге баратындығымен белгілі болды. Көптеген жоғары ранкті офицерлер Спраунстың басшылығында қызмет етуді артық көрді, ал қарапайым теңізшілер Хэлсидің басшылығында қызмет етуді мақтан тұтты. Олардың жоғары қолбасшысы – адмирал Честер Нимиц, ол Тынық мұхитындағы барлық күштерге жауапты болды. Күш адмирал Спраунстың Бесінші флотының құрамында болғанда, авиациялық топ адмирал Митчердің басшылығында болды және TF 58 деген таңбалама алды. Адмирал Хэлсидің Үшінші флоттың бір бөлігі ретінде басқарғанда, авиациялық күшке вице-адмирал Джон С. Маккейн аға басшылық етті және оның таңбаламасы TF 38 болды. Алдағы операцияларды жоспарлау әр адмирал мен оның штабы активті басқарудан шыққан кезде аяқталды. Бұл Әскери-теңіз күштеріне жоғары қарқынмен жұмыс істеуге мүмкіндік берді, сонымен бірге жапондықтарға нақтыдағыдан артық теңіз күштерінің бар екенін сезіндірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Тез тасымалдаушы күш тобы соғыстың соңғы екі жылында Тынық мұхитындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің барлық шайқастарына қатысты. Топтар қажеттілікке қарай дербес жұмыс істей алады немесе бірігіп жұмыс істей алады. Иво Джима немесе Чичи Джима сияқты аралдардағы бекіністерге шабуылдарды бір немесе екі топ жүзеге асыруы мүмкін, бірақ ірі операция кезінде күш тобы барлық төрт топты біріктіретін. Әр топ дербес болып қалатын, бірақ күш тобының максималды қорғанысын және соққы беру күшін қамтамасыз ету үшін басқа топтарға жақын жұмыс істейтін. Тез тасымалдаушы күш тобы Тынық мұхиты флотының басқа екі маңызды бөлігімен бірлесіп жұмыс істеді: теңіз жаяу әскерлеріне тікелей қолдау көрсеткен және жалпы алғанда әлдеқайда ірі болған амфибиялық күш, сондай-ақ флотты жабдықтап, күтіп ұстаған жүздеген қолдау кемелерінен тұратын қызметтік эскадрильялар. Флоттың және күш тобының атауы, флот басқаруы ауысқанда өзгертілді. Бесінші флоттың басқаруында болғанда, шабуыл күштері Бесінші амфибиялық күш деп аталды. Халси флотқа басшылық еткенде, Үшінші амфибиялық күш деп аталды. 1945 жылдың басында Иво Джима шайқасы кезінде күш тобына он сегіз әуе кемесі, сегіз соғыс кемесі және екі «Аляска» класындағы ірі крейсер, сондай-ақ көптеген крейсерлер мен эсминецтер кірді. ТF 58-нің өзі тарихтағы кез келген флоттан артық өрттік күшке ие болды. Алғашқы ТF 38 1943 жылдың тамызында «Саратога» айналасында құрылып, контр-адмирал Фредерик С. Шерманның басқаруында пайда болды. ТF 58 1944 жылдың 6 қаңтарында құрылды, оған контр-адмирал Марк Митчер басшылық етті және Бесінші флоттың адмиралы Спруэнстің басқаруында қызмет етті. ТF 38 әрекетін жалғастырды, бірақ тек басқару құрылымы ретінде. ТF 58 «Hailstone» операциясымен тез тасымалдаушы күш тобының концепциясының табысты екенін дәлелдеді, ол 1944 жылдың 17-18 ақпанында Трук лагунасындағы жапондық кемелер мен әуежайына жасалған әуе және теңіз күштерінің жаппай шабуылы болды. Жаңа Гвинеядағы операцияларды қолдау үшін әуе кемелері 1944 жылдың сәуірінде Голландия және Айтапедегі екі қону кезінде ғана қолданылды, бұл жапондық жаудың қатарынан жүздеген шақырымда және одақтас әуе күштерінің қысқа қашықтықтағы P-40 истребительдерінің қашықтығынан тыс жерде болды. ТF 58 және ТF 78-дің эскорт тасымалдаушылары қонуға қолдау көрсетті. ТF 58 тек төрт күн ғана болды, бірақ Тынық мұхиты соғысындағы ең үлкен жетістіктердің біріне маңызды әуе қолдауын қосты. 1944 жылдың 26 тамызында басқару ауысуымен Спруэнстен Халсиге барлық бөлімшелер атауларын өзгертті. Митчер, ерте оқытылған ұшқыш және авиациялық топтарды шебер басқарған, әуе тасымалдаушы күш тобының басқаруын оның орнын басатын адмирал Джон Маккейн күш тобын басқарумен толыққанды танысқанша сақтап қалуды сұрады. Лейте шығанағындағы шайқастан кейін Митчер жағалауға демалысқа және жоспарлау міндетіне кетті, ал вице-адмирал Маккейн Халси мен Үшінші флоттың басқаруымен жалғасқан ТF 38 командалық офицері болды. 1945 жылдың қаңтарында ТF 38 Оңтүстік Қытай теңізінде шабуыл жасап, Формоза мен Лусондағы жапондық позицияларына шабуылдады. 1945 жылдың 26 қаңтарында Халси мен Маккейн жағалауға демалысқа және жоспарлау қызметіне кетті, ал Спруэнс пен Митчер бұрынғы басқаруларына оралды. Үшінші флот Бесінші флотқа айналды, ал ТF 38 ТF 58 болды. Олар Иво Джима мен Окинава шайқастарында флотқа жетекшілік етті, жапондық камикадзе ұшақтарының үздіксіз шабуылдарына тап болды. Окинава науқаны екінші айға созылғанда, әскерилерге жақыннан әуе қолдауын көрсету үшін тасымалдаушылардың болуы әлі де қажет болды, өйткені армия мен оның әуе корпусы теңіз жаяу әскерлері сияқты жаңадан басып алынған аумақта әуеайлақтарды тез құруда шебер емес еді. Сәуірдің соңында адмирал Нимиц жағдайды тексеру үшін келді. Окинава жағалауында екі ай бойы аралдағы шайқасқа қатысқан армия күштеріне қолдау көрсетуден кейін, командалық штаб камикадзе шабуылдарынан қорғанудың үздіксіз қысымынан шаршады. Перл-Харборға оралғаннан кейін ол Халсиге міндеттің орындалғанына қарамастан, ол 30 күн ішінде Спруэнстен басқаруды алмастыратынын хабарлады. Нимицтің Спруэнс пен Митчерге және олардың штабтарына камикадзелердің салдарынан туған шаршау мен психологиялық зардаптарды бағалауы дұрыс болды. Окинавадағы камикадзелер соншалықты қатал болды, Спруэнстің флагмандық кемелері екі рет зардап шекті («Индианаполис» ауыр крейсері 31 наурызда зардап шегіп, жөндеуге кетуге мәжбүр болды, бұл оны «Нью-Мексико» соғыс кемесіне көшуге мәжбүр етті, ол 12 мамырда да зардап шекті). 11 мамырда Митчер және оның штаб бастығы коммодор Арлей Берк оның флагмандық кемесі «Банкер Хиллде» камикадзелерден өлтірілуге немесе жаралануға аздап жетіп қалды, бұл Митчердің үш штаб офицері мен оның қатардағы қызметкерлерінің он біреуін өлтірді, сондай-ақ оның барлық формаларын, жеке қағаздарын және мүліктерін сақтаған флагмандық кабинасын жойды. Үш күннен кейін Митчердің жаңа флагмандық кемесі «Энтерпрайз» де камикадзеге шалдығып, оны тағы да флагмандық кемені ауыстыруға мәжбүр етті. 1945 жылдың 28 мамырында Халси өзінің жаңа флагмандық кемесі «Миссуриге» келді, онда ол Спруэнстің орнына келді, ал Маккейн Митчердің орнына келді. Спруэнс пен Митчер Перл-Харборға оралды. Бесінші флот қайтадан Үшінші флотқа айналды, ал ТF 58 ТF 38 болды. Халси 1945 жылдың 2 қыркүйегінде жапондықтардың қарсыласуы соғысты аяқтағанша басқаруды жалғастырды.