Кіріспе
1974 жылы шыққан Yes тобының студиялық альбомы – ағылшын прогрессивті рок тобы Yes-тің 1974 жылғы қарашада Atlantic Records лейблымен жарық көрген жетінші студиялық альбомы. 1974 жылғы мамыр айында клавишник Рик Уэйкмен топтың бағытымен келіспеушіліктерге байланысты топтан кеткеннен кейін, Yes Buckinghamshire округінде төрттік құрамда репетицияларын бастады. Олар грек клавишник және композиторы Вангелис сияқты бірнеше музыканттарды сынақтан өткізді, соңында Refugee тобынан швейцариялық музыкант Патрик Моразды таңдады, ол альбомға фанк және джаз фьюжн элементтерін енгізді. Relayer үш тректен тұрады: бірінші жағында – "The Gates of Delirium", екінші жағында – "Sound Chaser" және "To Be Over". Relayer заманауи және кейінгі сыншылардан аралас, бірақ көбінесе оң пікірлер алды. Альбом Ұлыбританиялық альбомдар тізімінде 4-орынға, ал АҚШ Billboard 200 тізімінде 5-орынға жетті. "The Gates of Delirium" трекінің соңғы бөлімінен "Soon" атты сингл 1975 жылғы қаңтарда жарық көрді. 1974 жылғы қарашадан 1975 жылғы шілдеге дейін альбомды насихаттау мақсатында гастрольдік турнеден кейін Yes бір жылға үзіліс жасады. Relayer сатылымдарын жалғастырды және АҚШ-та 500,000 данадан астам сатылғаны үшін Американың Жазу индустриясы қауымдастығы (RIAA) тарапынан алтын сертификат алды. Альбом 2003 және 2014 жылдары қайта жаңартылды, екеуі де бұрын жарияланбаған тректерді қамтыды; соңғысы жаңа стерео және 5.1 айналмалы дыбыс микстері мен қосымша тректерді ұсынады.
Relayer is the seventh studio album by the English progressive rock band Yes, released in November 1974 by Atlantic Records. After keyboardist Rick Wakeman left the group in May 1974 over disagreements with the band's direction following their double concept album Tales from Topographic Oceans (1973), Yes entered rehearsals as a four piece in Buckinghamshire. They auditioned several musicians, including Greek keyboardist and composer Vangelis, before settling with Swiss musician Patrick Moraz of Refugee who incorporated elements of funk and jazz fusion to the album. Relayer is formed of three tracks, with "The Gates of Delirium" on side one and "Sound Chaser" and "To Be Over" on side two. Relayer received a mixed to positive reception from contemporary and retrospective critics. It reached No. 4 on the UK Albums Chart and No. 5 on the US Billboard 200. A single of the closing section of "The Gates of Delirium", titled "Soon", was released in January 1975. After touring in support of the album between November 1974 and July 1975, Yes went on a year long hiatus. Relayer continued to sell, and is certified gold by the Recording Industry Association of America (RIAA) for selling over 500,000 copies in the US. It was remastered in 2003 and in 2014, both with previously unreleased tracks; the latter includes new stereo and 5.1 surround sound mixes and additional tracks.
Өмірбаян
1974 жылдың сәуір айында әнші Джон Андерсон, басист Крис Сквайр, гитарист Стив Хоу, клавишник Рик Уэйкмен және барабаншы Алан Уайттан тұратын «Yes» тобы 1973–1974 жылдардағы «Tales from Topographic Oceans» (1973) альбомын қолдау үшін өткізген турларын аяқтады. Альбом екі апта бойы Ұлыбританияда бірінші орынға ие болды және Британдық фонографиялық индустриясының алтын сертификатын алған алғашқы альбом болды. Осы жетістікке қарамастан, Уэйкмен тур ортасында топқа кетіп қалу туралы шешімін хабарлады, себебі ол топтың альбом бағытымен келіспейтін және көңілі тоқ емес еді. Оның кеткені 8 маусымда жарияланды, ол сәтті жеке мансабын жалғастырды. Төрт мүшеден тұратын «Yes» тобы барабаншы Тревор Морайсқа тиесілі Букингемширдегі Литтл Чалфонт қаласындағы «Farmyard» студиясына, яғни репетиция және жазу орталығына барып, жаңа әндермен жұмыс істеді. Кейбір материал дайын болғаннан кейін, жаңа клавишник іздеу басталды, соның ішінде Жан Руссель, Эдди Джобсон, Ник Гленни Смит және грек музыканты және композиторы Вангелис шақырылды. «Melody Maker» газетінің тілшісі Крис Уэлч топқа джаз және классикалық музыкадағы тәжірибесі бар, швейцариялық музыкант және кинокомпозитор, сонымен қатар прогрессивті және джаз фьюжн триосының мүшесі Патрик Моразды сынап қарауды ұсынды. Бір апта ішінде Мораз топтың менеджері Брайан Лейннің сынаққа шақыруын қабылдады. Мораз топтың жанкүйері болды және 1969 жылы Швейцарияда топтың алғашқы құрамымен танысқан. Вангелис клавиатуралары студияда қалып қойды, Мораз оларды сынақ кезінде пайдаланды. Аспапты келтіргеннен кейін, ол өзінің шеберлігін көрсету үшін бірнеше бөліктер орындады, соның ішінде «Close to the Edge» (1972) альбомынан «And You and I» әнінің шағын бөлігін орындады, бұл топтың әңгімелеуін тоқтатып, оның төңірегіне жиналуына себеп болды. Оған Карлхайнц Штокхаузеннің электрондық музыкалық композициялары және түрік-американдық музыкант Илхан Мимароглудың «Wings of the Delirious Demon» (1972) әсер етті. «Relayer» альбомы Оффордтың 1975 жылы басқа топтармен жұмыс істеу үшін кеткенге дейін «Yes» тобымен бірлескен соңғы альбомы болды. Кейін ол топпен өткізген уақытының «біршама тоқыраған» екенін айтты, бірақ «Drama» (1980) және «Union» (1991) альбомдарын жазу кезінде қысқа мерзімге оралды. Жазу сессиялары әдетте сегіз немесе тоғыз сағатқа созылды. Мораз Оффордтың жазу кезінде «сәл мас» болғанын қалады, өйткені бұл альбомның сапасына әсер етті, оны Оффордтың «Fragile» (1971) және «Emerson Lake & Palmer» тобымен жасаған жұмысына қарағанда нашар деп бағалады. Микстеуді Лондонның «Advision Studios» студиясында аяқтады.
Бірінші жағы
"The Gates of Delirium" – 21 минуттық трек, Андерсон оны «соғыс әні, шайқас сахнасы» деп сипаттады, бірақ оның мақсаты соғысты түсіндіру немесе айыптау емес. Онда кіріспе, шабуыл, жеңіс әні және соңында болашаққа үмітпен келген тыныштық бар. Ол бастапқыда бүкіл альбомды Лев Толстойдың «Соғыс және бейбітшілік» әдеби туындысына негіздеуді жоспарлаған, бірақ оның орнына оның тақырыптарынан шабыттанған, дискінің бір жағына сыйымды трек жасауды ұйғарыпты. Мораз екеуі де осы әңгіме туралы сөйлескендерін, содан кейін Мораз Андерсонға Филипп Дрюйеттің француз ғылыми-фантастикалық комиксі «Délirius» көшірмесін сыйлаған. Моразтің айтуынша: «Ол бірден оған қызығушылық танытты, сондықтан «Делириумның қақпалары» атауы содан туған болуы мүмкін». Ән Андерсонның басында жиналған бірнеше қысқа мотивтерден құралған, ол оларды пианинода топқа «өте нашар» ойнап көрсеткен. Топтастары оның ниетін түсінгенде ол демалды. Андерсон мен Хоу оның құрылымын кассетаға жазып, бөлімдерін қадағалап отырды, ал Андерсон топ алдыңғы бөлімді дамытқаннан кейін келесі бөлімін анықтауға тырысты. Хоу Андерсонның шайқастың қалай өрбитінін елестете келіп, тым көтеріңкі көңіл күйге енгенін еске алды, соның салдарынан топ «тырысқан» және «тыныш» екі үнжазба жасады. Шайқастан кейін трек «Soon» деп кейіннен аталған жұмсақ әнмен аяқталады. Хоу осы бөлімнің музыкасын 1960 жылдардың соңында жазған және оны өзінің бұрынғы тобы «Tomorrow»-дің бір әнінен алған рифпен толықтырған. Андерсон «To Be Over» әнін «мазмұнымен күшті, бірақ жалпы көңілі жұмсақ. Жағдай нашар болғанда өзіңді қалай күту керегі туралы» деп сипаттады. Диннің альбомдық мұқабаларында бейнеленген суреттер керемет атмосфераны құрады және топтың визуалды стилінің бөлігі болып табылады. «Relayer» альбомындағы ат үстіндегі жауынгерлер «The Gates of Delirium» әніндегі соғыс тақырыбын көрсетеді. Мұқабасында 1974 жылдың қазан айында жазылған, жазушы Дональд Лемкульдің авторлық құқығы көрсетілмеген төрт шумақты өлеңі және Мораздың бұрынғы «Mainhorse» тобының мүшесі Жан Ристори түсірген топтың суреті бар. Альбомның CD-сы қайта шығарылғанда екі қосымша сурет қосылды, ал Диннің 2008 жылғы «Dragon's Dream» кітабында пайдаланылмаған эскиздер де бар. 1975 жылы «NME Awards» марапатында альбом «Best Dressed LP» аталымын жеңіп алды. Дин «The Gates of Delirium» Yes тобының сүйікті тректерінің бірі болуы мүмкін екенін және альбом осылай аталуы керек деп ойлағандығын айтты. 2020 жылға қарай картина 6 миллион долларға сатылды.
Шығару
Relayer 1974 жылы қарашада Ұлыбританияда LP, аудиокассета және 8 тректік таспада жарық көрді, ал 5 желтоқсан 1974 жылы АҚШ-та шықты. 1970-ші жылдары топтың коммерциялық сәттілігін жалғастырды, Ұлыбритания альбомдар тізімінде 4-орынға, ал АҚШ-тың Billboard Top LPs тізімінде 5-орынға көтерілді. АҚШ-та шыққаннан кейін екі аптадан аспаған уақыт ішінде, 18 желтоқсан 1974 жылы альбом Американың дыбыс индустриясы қауымдастығының алтын сертификатын алды, 500 000-нан астам данасы сатылды. "The Gates of Delirium" әнінің соңғы бөлімінен жасалған "Soon" ( "The Gates of Delirium" әнінен) синглы 1975 жылғы 8 қаңтарда, "Sound Chaser" әнінің өңделген нұсқасымен бірге жарық көрді.
Сыни қабылдау
Relayer музыка сыншыларынан көбінесе оң пікір алды. Музыкалық журналист және автор Крис Уэлч Melody Maker журналында альбомға оң баға берді, оны "Yes тобының ең табысты және қанағаттандырарлық альбомдарының бірі" деп мақтап айтты. Ол "The Gates of Delirium" әнін "қуатты туынды" деп сипаттады және "бұл бір альбомдағы уақыт құрылымының арқасында одан да әсерлі болды" деді. Уэлч топтың "өзінің ең жақсы күйінде, тартымдылық пен босаңсуды оңайлықпен жасап, соңында Джонның кристалл дауысына жол ашатынын" атап өтті. 1974 жылдың желтоқсан айында Billboard журналы Relayer альбомын Yes тобының "тағы бір кемшінсіз туындысы" деп атады және Мораз "үлкен сәйкестікпен үйлеседі" деп бағалады. Ол "топтың ойлап тапқан ең қарапайым, бірақ сонымен бірге ең тиімді жиынтықтарының бірі" деген қорытындыға келді. Альбомды теріс бағалағандар оны 1973 жылғы Tales from Topographic Oceans альбомының жалғасы деп есептеді, оны олардың пікірінше, мақтанғаныш пен әсте салмақтықпен толтырылған. AllMusic журналының ретроспективті шолуында альбомға бестен үш жұлдыз берілді, онда Yes тобының "өздерінің музыкалық амбицияларын шектеуге ниеті болмағанын" айтты. Альбом "әртүрлі аспаптарға арналған сололармен толы, ырғақты және күрделі инструменталды бөлімдерді, поэтикалық мәтіндерімен рухани бейнелерді көрсететін нәзік вокалдық және хорлық бөлімдермен алмастырды". 1998 жылы Жапонияда Исао Кикучидің мастерлеген HDCD мини-альбомдық нұсқасы жарық көрді. 2003 жылы альбом Джордж Мариноның Sterling Sound студиясында Rhino және Elektra Records лейблдары үшін цифрлық түрде қайта жаңартылды. Бұл нұсқада "Soon" және "Sound Chaser" әндерінің синглдік редакциялары, сондай-ақ "The Gates of Delirium" әнінің студиялық орындалуы, азырақ клавишатурамен және кейбір бөлімдерінде әртүрлі ән құрылымымен, бірақ соңғы нұсқадағыдай бірдей "шайқас" бөлімі бар. 2009 жылы альбом Жапон нарығы үшін Исао Кикучимен қайта жаңартылды. 2003 жылғы қайта жаңартылған нұсқасы 2013 жылы жарық көрген топтың The Studio Albums 1969–1987 жинағына енді. 2014 жылдың қараша айында Relayer Panegyric лейблінде Стивен Уилсонның жаңа стерео және 5.1 қоршау дыбысымен CD/DVD Audio және CD/Blu-ray дискілік жинақтары ретінде қайта шығарылды. Жинақтарға бонус тректер, соның ішінде түпнұсқалық мастерленген көшірме және әр тректің студиялық нұсқалары кірді. Blu-ray жинағына альбомның инструменталдық араласуы қосылды. Бұл қайта жаңарту "The Gates of Delirium" әнінің ортаңғы бөлімінде естілген дыбыс эффектілерін қамтымайды, өйткені олар бастапқы көп тректік мастерлердің бөлігі емес еді. Уилсон олардың альбомның соңғы араласу кезінде бөлек таспадан қосылған болуы мүмкін екенін болжады.
Тур
Yes Relayer тобының 1974–1975 жылдарғы Солтүстік Америка және Ұлыбританиядағы турнесін қолдады, ол 1974 жылдың 8 қарашасынан 1975 жылдың 23 тамызына дейін жалғасты, осы кезеңде альбом толығымен орындалды. Көптеген шараларда ағылшын Gryphon тобы алдын ала өнер көрсетті. Тур 2022 жылға ауыстырылды, бірақ топ оның орнына турнеді "Close to the Edge" альбомінің 50 жылдығына арнауға шешім қабылдады. Relayer турнесі кейін 2023 жылға үшінші рет ауыстырылды, алайда сақтандыру мәселелеріне байланысты ол тағы да кейінге шегерілді.