Кіріспе
Францияның ұлттық тұлғасы
Франция символы
the symbol of France
Марианна (maʁjan) Француз революциясынан бері еркіндік, теңдік, бауырластық және ақыл-ойды бейнелейтін, сондай-ақ Бостандық Құдайының символы ретінде Француз Республикасының ұлттық тұлғасы болып табылады. Марианна Францияның көптеген жерлерінде орналасқан және қала әкімдіктері мен соттарда ардақты орынға ие. Ол Париждегі Place de la Nation алаңына қарайтын, сондай-ақ Place de la République алаңындағы тағы бір париждік мүсінмен бірге бейнеленген, Республиканың жеңісінен жасалған қола мүсін. Оның профилі елдің ресми үкіметтік логотипінде, француз еуро монеталарында және француз пошта маркаларында бейнеленген. Бұрынғы франк валютасында да көрсетілген және көптеген үкіметтік құжаттарда ресми түрде қолданылады. Марианна – маңызды республикалық символ; оның француз монархистік баламасы көбінесе Жанна д'Арк. Ұлттық икона ретінде Марианна монархияға қарсы тұрады және барлық түрдегі басқыншылыққа қарсы бостандық пен демократияны қорғайды. Республикалық Францияның басқа ұлттық символдарына үш түсті ту, ұлттық ұран – «Бостандық, Теңдік, Бауырластық», ұлттық әнұран – «Марсельеза», герб және Францияның ресми Ұлы мөрі кіреді. Марианна сонымен қатар Кокада мен еркіндікті білдіретін қызыл фригиялық бас киім киген.
Тарих
Классикалық дәуірден бері идеялар мен абстракт ұғымдарды құдайлар, құдайшалар және аллегориялық бейнелермен көрсету кең таралған. 1789 жылғы Француз революциясы кезінде «Азаттық» және «Ақыл» аллегориялық бейнелерінің көптеген түрлері пайда болды. Бұл екі бейне ақырында бірігіп, отырған немесе тұрған әйел түрінде бейнеленді, оның қасында Францияның кокадасы мен Фригиялық бас киімі сияқты түрлі атрибуттар болды. Бұл әйел көбінесе Азаттық, Ақыл, Ұлт, Отан және Республиканың азаматтық қасиеттерін символдайтын. 1792 жылдың қыркүйегінде Ұлттық конвент жаңа мемлекеттік мөрде Фригиялық бас киімімен әмбеге көтерілген найза ұстаған тұрған әйел бейнеленетінін жарлық етті. Тарихшы Морис Агульон Марианнаның шығу тегін анықтау үшін бірнеше еңбектерінде терең зерттеу жүргізді, ол Франция халқының дәстүрлері мен санасының Республиканы бейнелеу үшін әйелді пайдалануға себеп болғанын айтады. Әйелдік аллегория – бұл корольдер басқарған ескі монархиядан үзілісті білдіру және заманауи республикалық идеологияны насихаттаудың бір жолы болды. Француз революциясынан бұрын Франция Корольдігі Версаль сарайының кейбір төбелерінде бейнеленгендей, еркек бейнелермен көрсетілген. Сонымен қатар, Франция және Республиканың өзі француз тілінде әйелдік сөздер (la France, la République) болып табылады.
Екінші империя
Екінші империя кезінде (1852–1870) бұл бейнелеу құпияға айналып, үкіметке қарсы наразылықтың символы болды. "Еркіндік" бейнесін атау үшін "Марианна" есімі 1848/1851 жылдар шамасында қолданыла бастады және 1875 жылға қарай Франция бойынша кеңінен таралды.
Үшінші республика
Бұл пайдалану үшінші республика кезінде (1870–1940 жж.) ресми түрде қолданыла бастады. Марианнаның танымалдылығының көп бөлігі оның француз республикашылдығын символдауымен, сонымен бірге оны көпшілікке тартымды символға айналдыратын бейтараптығымен байланысты. Француз революциясының мұрасы Францияда адамдарды бөліп тастауға бейімді болды, өйткені Францияның әртүрлі адамдарында әртүрлі революциялық батырлар мен жаулары болды, ал АҚШ-тан айырмашылығы, француздарда "Қорылтайшы аталар" құрметіне ие болған есімдердің есімдері баршаға құрметпен қаралмады. Осы себепті француз мемлекеті тарихи тұлғаларды ұлттық символ ретінде пайдаланудың орнына Марианна сияқты абстрактілі символдарды біріктіретін ұлттық символ ретінде қолданды. Революция мен республиканың символы ретінде Марианна көпшілікке ешқандай дау туғызбай-ақ, көңіл бөлуге жеткілікті түрде бейжай болды. Марианнаның әйелдік қасиеті оны республика символы ретінде еркек тұлғаға қарағанда аз қауіп төндіретіндей етті. 1870-ші жылдардағы алғашқы онжылдықтың біршама қиын-қыстау кезеңінен кейін, 1880-ші жылдары республиканы Францияның көпшілігі қабылдады. Сондықтан француз мемлекеті өзін ақтау үшін тарихқа мұқтаж болмады, Марианнаны республиканың біріктіретін символы ретінде пайдаланды. Францияда тұрақты түрде атап өтілетін жалғыз тарихи оқиға – Бастилия күні, өйткені 1789 жылы Бастилияны шабуылдау француздардың көпшілігін қызықтырған революциялық оқиға болды, ал революцияның қалған оқиғалары революция туралы естеліктерді мүмкіндігінше үйлесімді сақтау үшін ресми түрде атап өтелмеді. Бұл республика басшыларының стратегиясы болды: символдарды және тарихты есте сақтауды республикаға қолдау көрсету үшін мүмкіндігінше кең ұлттық консенсус құру үшін пайдалану, сондықтан Марианна республиканың осындай көрнекті символына айналды. Ал жаңадан біріккен Германия империясының әртүрлі неміс мемлекеттерінің тарихын бейнелейтін, әрқайсысы әркімге ұнайтын тарихи дәстүрлері болды, бұл британдық тарихшы Эрик Хобсбаумның: "Көптеген басқа азат етілген "халықтар" сияқты, "Германияны" басқа жолмен емес, қарсы болған нәрсемен анықтауға болады" деген жағдайға әкелді. Осы себепті Хобсбаум, жалпы республика мен бостандықтың символы болған Марианнадан айырмашылығы, оның неміс әріптесі, Deutscher Michel "негізінен шетелдіктерге қарсы образ болған сияқты" деп дәлелдеді. Париждегі Hôtel de Ville (қалалық зал) 1880 жылы фригиялық шапқын киген "Марианнаның" мүсінін көрсетті, оған басқа француз қалалары тез ілесіп кетті. Радикалдар күшті орын алған Парижде Республика алаңында мүсін орнату үшін байқау ұйымдастырылды. Оны Мориче ағайындылары (скульптураны Леопольд Мориче жасап, пьедесталды архитектор Франсуа Шарль Мориче жобалады) 1879 жылы академиялық Марианнамен жеңіп алды. Айм Жюль Далу Мориче ағайындарына қарсы айтыста жеңіліп қалды, бірақ Париж қаласы оның ескерткішін француз революциясының жүз жылдығына орай ашылған Плейс-де-ла-Нэшн алаңында 1889 жылы қоламен қапталған гипспен орнатуға шешім қабылдады. Далудың Марианнасында ликтордың фассы, фригиялық шапка, жалаңаш көкжиек, онымен бірге жұмыс істейтін темірші және еркіндік, әділдік, білім және бейбітшілік аллегориялары: Республика өз азаматтарына әкелуі керек. Соңғы қола ескерткіш 1899 жылы, Дрейфус ісі кезінде, Валдек Руссо билікте болған кезде ашылды. Салтанатты рәсім жұмыскерлердің қызыл тулы үлкен демонстрациясымен бірге өтті. Қара жапанша киген үкімет өкілдері рәсімнен шығып кетті. Марианнаны жұмысшылар қайтарып алды, бірақ ол Социалдық және Демократиялық Республиканың (la République démocratique et sociale, немесе жай ғана La Sociale) өкілі ретінде. 1904 жылы сәуірде Франция мен Ұлыбритания арасындағы Entente Cordiale келісімге қол қойылғаннан бастап Марианна мен Джон Булл келісімді бірқатар суреттер мен мультфильмдерде, ең танымал Джон Бернард Партридждің Punch мультфильмін жекелендірді. ХХ ғасырдың басында идеологиялық партиялар арасындағы күрес кезінде Марианнаны оңшыл баспасөз жиі жезөкше деп атаған. Императорлық Германияда Марианна әдетте өте қарапайым түрде суреттелген, әдетте ол жезөкше немесе кез-келген жағдайда кеңінен азғындыққа салынған, сонымен бірге истерикалық қызғаныш пен ақылсыз әйел болған, бірақ ол әрқашан неміс солдатын көргенде қорқып қалады. Императорлық кезеңдегі неміс мемлекеті өте ксенофобикалық милитаризмді насихаттады, ол Рейхті шетелдіктерден қауіп төндіретін және авторитарлық үкіметке мұқтаж деп суреттеді. Пруссиялық неміс милитаризмінің негізі – милитаризмді еркектікке теңейтін мачизм культі болды, ал Марианна Германияда Францияны "әлсіз" және "әйелдік" ел ретінде бейнелеу үшін пайдаланылды, "күшті" және "еркектік" Германияға қарағанда. Германиялық пропагандада Марианнаның мақсаты әрқашан Францияға деген жеккөруді тудыру және оның арқасында немістер не болуы керек екені туралы ескерту болды. Американдық тарихшы Майкл Нолан "Вильгельм Германиясының гипермаскулинді әлемінде", милитаризм мен еркектік күшінің мақтауымен, Марианнаның республика мен бостандықтың символы болғанының өзі француз еркектерінің әйелсіз және әлсіз екенін дәлелдеу үшін пайдаланылды. Осы тұрғыдан алғанда, неміс мультфильмдері мен плакаттарында Марианна әдетте Германияны бейнелейтін еркек тұлғаға қарсы тұрады, ол немесе әдеттегі неміс солдаты немесе Вильгельм II императорының өзі болды, ал Марианна өте сирек Германнияға қарсы шықты. Француз мультфильмдері мен плакаттарында Марианна Вильгельм II-ге қарсы шықты, оның мақтанышпен айқайлауы күлкіге айналды, ал ол Deutscher Michel-ге қарсы ешқашан шықпады, бұл Нолан француз суретшілерінің сатираға үлкен мүмкіндікті жіберіп алғанын атап өтті, өйткені тіпті Германияда Deutscher Michel өте "ақылсыз" деп бейнеленеді. Кейде Марианна Германияда сәл жақсырақ бейнеленді, мысалы 1914 жылдың мамырындағы Kladderadatsch журналындағы мультфильмде, онда Deutscher Michel бағында жұмыс істеп жатыр, ал бір жағынан сүйкімді және әдемі Марианна, екінші жағынан – қатыгез мужик (орыс шаруасы) тұрды; мультфильмнің мәні Франция Ресеймен одақтаспауы керек, Германиямен одақтасуы жақсырақ, өйткені Deutscher Michel өте жақсы бағымен әлдеқайда жақсы күйеу болар еді, ал арақ ішетін мужиктің бағы тәртіпсіз апатқа ұшырады. Марианна Uncle Sam, John Bull және Deutscher Michel-ден өзгеше, Марианна Францияның ғана емес, сонымен қатар республиканың символы болды. Францияның оң жағындағылар, Action Française сияқты Бурбон үйіне құштар болғандар, Марианнаны оның республикалық байланыстары үшін әрқашан қабылдамады, ал Францияның таңдалынып алынған символы Жанна д'Арк болды. Жанна д'Арк шын ниетпен католик болғандықтан, VII Карл патшаға қызмет етуге міндетті болды және Англияға қарсы Франция үшін күресті, ол католицизмнің, монархияның, милитаризмнің және француз монархистері үшін қымбат ұлтшылдықтың құндылықтарын толық бейнеледі. Жанна әйел емес, оның таза және бойжеткен образы Марианнаға қарағанда өте контрастты болды, оны Action Française "деградацияның" символы ретінде жезөкше немесе "сатылған" деп бейнеледі. Асексуалды Жанна мен ашық сексуалды Марианна арасындағы айырмашылық мүмкіндігінше үлкен болды. Соңында, Жанна Францияның ең сүйікті қаһармандарының бірі болғандықтан, республикашылдар Жаннаға шабуыл жасауға батыл болмады, себебі бұл олардың патриоттық еместігін көрсетуі мүмкін еді. Алайда, Жанна д'Аркты Францияның символы ретінде алмастыруға жасалған монархистік әрекет сәтсіз аяқталды, көбінесе француз халқының көпшілігі...
Модельдер
Марианнаның ресми бюстері бастапқыда анонимдік сипаттамаға ие болды, халықтың әйелдері ретінде көрінді. Бірақ 1969 жылдан бастап олар актриса Брижит Бардодан бастап, белгілі әйелдердің ерекшеліктерін қабылдай бастады. 1999 жылдың қазан айында Летиция Каста Франция Республикасының символдық бейнесі болып тағайындалды, бұл дауыс беруге елдегі 36 000-нан астам қала әкімдері алғаш рет қатысты. Ол бес үміткердің ішінде жеңіске жетіп, дауыс берген 15 000 адамның арасында 36% дауыс жинады. Басқа үміткерлер Эстель Холлидей, Патрисия Каас, Лэтиция Милот және Натали Симон болды. 2013 жылдың шілдесінде президент Франсуа Олланд Марианнаның суреті бар жаңа марканы таныстырды, оның авторы Оливье Сиаппа мен Дэвид Кавенаның командасы деп есептелді. Сиаппа жаңа Марианнаның негізгі шабыты Украинаның FEMEN наразылық тобының белгілі мүшесі Инна Шевченко болғанын мәлімдеді, оған Францияда саяси баспана берілген болатын. Бірақ Кавена мен оның адвокаты кейіннен Сиаппаның өзін шығармашылық үдерісіне қатысқандай жалған көрсеткенін айтты. Кавена сондай-ақ Шевченко немесе Сиаппа шабыттанған деп айтқан басқа ешбір тұлға осы туындының үлгісі емес екенін және Марианна суретіне авторлық құқықты бұзғаны үшін Сиаппаға шағымданыпты. Кейін Сиаппа Кавенаның назарсыз қалғаны туралы айтқан сөздерді жоққа шығарды және өзінің нақты атын ("Дэвид Кавена" – "Lilo & Stitch" фильмінен алынған псевдоним) жауап ретінде баспасөз хабарламасында жариялады. Yagg (француздық ЛГБТ жаңалықтар сайтының) жазушысы Ксавье Херауд 2013 жылғы Huffington Post мақаласында Сиаппаның Кавенаға есімдерін атамағанын және суреттердің авторлығын өзіне жатқызғанын атап өтті. Кейіннен Yagg олардың жазбаларына Сиаппаның жауабы туралы хабарлады, онда ол "Huffington Post" мақаласының редакциялық бақылауында болмағанын және Кавенаның талабында айыпталған "Менің Марианнам" деген сөздерді қолдануды жоспарламағанын айтты. Yagg кейіннен Huffington Post-қа хабарласып, олардың мақаланы жарияламас бұрын Сиаппаға қарау үшін жоба жібергенін білді, бұл мақаланың қазіргі нұсқасы.
Мемлекеттік логотип
Көк, ақ, қызыл, Марианна, "Еркіндік, теңдік, бауырластық", Республика: бұл ұлттық символдар Францияны, мемлекет ретінде және оның құндылықтарын көрсетеді. 1999 жылдың қыркүйегінен бастап олар Лионель Жоспеннің үкіметі, Франция үкіметінің ақпараттық қызметі (SIG) және басқарушы министрліктердің байланыс бөлімдерінің қолдауымен жаңа "белгі" ретінде біріктірілді. Үкіметтік ведомстволардың біріктіруші белгісі ретінде, ол түрлі материалдарда – брошюраларда, ішкі және сыртқы басылымдарда, жарнамалық кампанияларда, хаттардың үстінде, визиткаларда және т.б. пайда болады, бастапқыда түрлі министрліктерден (олар осы белгімен қатар өздерінің логотипін де қолдана алады), содан кейін префектуралар мен департаменттерден шығады.
Исламдық киім туралы пікірталас
Марианна Францияда исламдық шарфтарға қатысты дауларда белгілі бір француздық және әйелдік ұғымның символы ретінде маңызды рөл атқарды. Американдық тарихшы Джоан Уоллах Скотт 2016 жылы Марианнаның қайда болса да не істесе де көбінесе жалаңаш кеуделі бейнеленуінің себепсіз еместігін айтты, себебі бұл әйелдің француздық идеалын көрсетеді, және бұл әйелдерге арналған исламдық киімнің француз еместігін дәлелдеу үшін қолданылды. Скотттың сөзінше, жалаңаш кеуделі Марианна "исламның бағыныштылығында деп есептелетін хиджап киген әйелге қарастырылған, босатылған француз әйелдерінің символына айналды". 2016 жылдың 29 тамызында Валлс сөйлеген сөзінде: "Марианның жалаңаш кеудесі бар, өйткені ол халықты асырайды! Ол хиджапсыз, өйткені ол еркін! Міне, осы – республика!" "Гардиан" газетінің тілшісі Анжелика Чисафис хабарлағандай: "Жалаңаш кеуделер Францияның символы болса, мұсылман хиджабының мәселелі екендігі туралы пікір саясаткерлердің наразылығын, тарихшылар мен феминистердің сықақтарын тудырды".
Париж 2024 Олимпиада және Паралимпиада логотипі
Марианна – 2024 жылғы Жазғы Олимпиада мен 2024 жылғы Жазғы Паралимпиаданың ресми эмблемасының құрамына кіретін элементтердің бірі. Ол алтын медаль мен Олимпиада және Паралимпиада алауымен біріктірілген, және бұл тарихта алғаш рет бір эмблема екі доданың да символы ретінде қолданылып отыр.